د سپین بولدک دروازه نن د لنډمهال لپاره یوازې د افغان کډوالو د راستېدو پرمخ خلاصه وه

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت مرستیال محمد نبي عمري نن شنبه، د تلې ۲۶مه، په خوست کې د طالبانو د نوي والي په پېژند غونډه کې د وروستیو نښتو له امله پر پاکستان توندې نیوکې وکړې.

محمد نبي عمري وویل چې پاکستان ته کافر نشو ویلی خولې مو وړې دي، خو یرغل ګر ورته ویلی شو، هغه زیاته کړه چې که یو ځل مو ورباندې د متجاوز او یرغل ګر فتوا صادره کړه بیا به خلاص نه شي «نو خدای دی وکړي چې له عقل څخه کار واخلي.»

محمد نبي عمري نیوکه وکړه، چې پاکستان د تحریک طالبان پاکستان شرعي او قانوني غوښتنې ونه منلې او ځینو مخالفتونو له امله وډار شول.

عمري وویل:« ټي ټي پي نه مونږ جوړه کړې، نه مو یې ملاتړ کړی او نه زمونږ په وخت کې جوړه شوې ده.»

نوموړی په دې باور دی، چې د پاکستان پوځ دا هر څه په خپله خوښه نه، بلکې د ټرمپ په امر ترسره کوي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت مرستیال د پاکستان پر لومړي وزیر شهباز شریف هم سختې نیوکې وکړې او په مصر کې یې ټرمپ ته د شهباز شریف له لوري بې حده چاپلوسي یاده کړه او وې ویل: «کاش چې د مسلمان نوم نه وای ورپورې.»

عمري همدراز وايي، چې فکر کوي چې وروستي کړکېچ کې دا زمینه برابره شوې څو له پاکستان څخه د افغانستان نیول شوې خاوره چې ډیورنډ کرښه پرې تېره شوې بېرته ترلاسه شي.

دا لومړی ځل دی، چې د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني ته نږدې څېره او مرستیال یې د پاکستان پر وړاندې داسې توندې نیوکې کوي.

څو ورځې وړاندې پکتیکا ته د سفر پر مهال یوې ولسي غونډه کې سراج الدین حقاني د پاکستان په اړه له څه ویلو ډډه کړې وه او وروستیو نښتو ته یې هېڅ کومه اشاره نه درلوده.

د دغه وزارت په خبرپاڼه کې راغلي چې روسي او چینايي چارواکو پرون جمعه د افغانستان په ګډون په سیمه کې د امنیتي همکاریو د پراختیا په تړاو خبرې کړي دي.

د سرچینې د معلوماتو له مخې، د روسیې د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف هم په دې لیدنه کې حضور درلود.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت همدا شان ویلي چې مسکو غواړي د ملګرو ملتونو، برېکس او جي ۲۰ سربیره په نورو نړیوالو سازمانو کې هم له چین سره ګډ کار او خپله همکاري پراخه کړي.

مسکو ټینګار کوي چې «مسکو او بېجینګ د نړۍ د لوېدیځ او ختیځ هېوادونو ملاتړ کوي او غواړي په نړۍوالو مسایلو کې د دغه هېوادونو غږ لا پیاوړي شي.

روسیه او چین له طالبانو سره نږدې سیاسي او اقتصادي اړیکې لري، خو یوازې مسکو طالبان په رسیمت پیژندلي دي.‎

د مجاهد په خبره افغانستان د یوه خپلواک هېواد په توګه غواړي چې له ټولو هېوادونو سره پر متقابل درناوړي ولاړې او ټینګې اړیکې ولري.

مجاهد وايي، هند په سیمه کې مهم هېواد دی او د دوی اړیکې بیخي بېلې او له پاکستان سره هیڅ تړاو نه لري. نوموړي ټینګار کړی چې طالبان د خپلې تګلارې له مخې له ټولو هېوادونو سره ښې اړیکې غواړي او دا خبره یې وړاندې پاکستان ته هم کړې وه.

د یاد سازمان د بیان له مخې چې پرون خپور شوی، دا پروګرام ځینې ځانګړي شرطونه او محدودیتونه لري. یو محدودیت یې دا دی، چې له افغانستان څخه الوتنې نه لري.

دا الوتنې هغه مهال له کډوالو سره مرسته کوي، چې د هغه پاسپورټ او وېزه تایید شوې وي. دا پروګرام یوازې هغو افغانانو ته ځانګړی شوی، چې له افغانستان څخه دباندې اوسېږي.

ویل شوي، دا ملاتړ یوازې د امریکا د ځانګړي مهاجرتي ویزې (SIV) لرونکو لپاره دی او د P، P2 او P3 کیس لرونکي افغانان په‌کې نه دي شامل.

افغان ایواک وايي، سره له دې چې د افغان کډوالو د لېږد بهیر د ډونالد ټرمپ د یوه فرمان له مخې ودرول شوی، خو یو شمېر غیر دولتي ادارو بیا هم لږ تر لږه ۵ زره افغانان مستقیمآ امریکا ته وړي دي.

دا اداره ټینګار کوي، چې دا بهیر باید د امریکا د حکومت په ملاتړ بېرته پیل شي، ځکه زرګونه نور افغان پناه‌ غوښتونکي اوس هم په افغانستان کې پاتې دي، امریکا ته د تلو په تمه دي او غواړي چې خوندي ځای ته ولېږدول شي.

د غونډې ویناوالو د ازبکي ژبې د اوسني وضعیت په اړه خبرې وکړې او ټینګار یې وکړ چې د دې ژبې پياوړتیا، پراختیا او تدریس ته باید جدي پاملرنه وشي. هغوی زیاته کړه، د داسې فرهنګي پروګرامونو دوام کولای شي د ژبو او کلتورونو تر منځ د پوهاوي او ورورولۍ فضا نوره هم پیاوړې کړي.

په دغه نمانځغونډه کې د ازبکي دودیزو خوړو، خطاطۍ، نقاشۍ، کتابونو، پخوانیو جامو او غاليو نندارتون هم جوړ شوی و.

د افغانستان پخواني حکومت په ۱۳۹۹کال کې د تلې ۲۹مه د «ازبکي ژبې ملي ورځ» نومولې وه، او له هغه را وروسته هر کال دننه او بهر د افغانستان ازبک فعالان دا ورځ لمانځي.

ازبکي ژبه د افغانستان له مهمو ژبو څخه ده، چې په رسمي توګه د هېواد د دریمې لویې ژبې په توګه پېژندل کېږي. دا ژبه د ترکي ژبو له کورنۍ څخه ده او په شمالي ولایتونو لکه فاریاب، جوزجان، سرپل، بلخ، تخار او سمنګان کې د پراخې ازبک ټولنې له‌خوا ویل کېږي.

ازبکي ژبه د افغانستان د اساسي قانون له مخې د پښتو او دري تر څنګ د رسمي او تدریسي ژبو په ډله کې راځي. ازبکان د افغانستان د کلتوري، ادبي او سیاسي ژوند مهم برخه وال ګڼل کېږي او د دوی ژبه د هېواد د ژبني تنوع یوه بډایه برخه جوړوي.