ترکمنستان وايي په یوه کال کې په افغانستان کې د ټاپي پروژې چارې بشپړوي

ځینو افغان سوداګرو نن دوشنبه ، د تلې ۲۸مه، وویل چې له تېرو لسو ورځو راهسې د تورخم او چمن لارو د تړل کېدو له امله افغان سوداګرو ته په میلیونونو ډالره زیان اوښتی دی.

یو افغان سوداګر زلمي عظیمي افغانستان انټرنشنل ته وویل:«۷ زره موټر په کراچۍ کې ولاړ دي او ۲ زره د سوداګریزو توکو بار موټر په تورخم او چمن کې ولاړ دي. د افغانستان مېوې انار او سبزي خرابه شوې ده او د ورځې د افغانستان خصوصي سکتور ته یو میلیون ډالره تاوان رسیږي.»

د افغان سوداګرو نیوکې دا دي، چې په دوحه کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ شويو خبرو کې د سوداګرو ستونزو او په ځانګړې توکه د سوداګریزو لارو د پرانیستلو په اړه خبرې نه دي شوې.

له دې وړاندې په تورخم او سپین بولدک کې ځینو افغان سوداګرو افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې د پاکستان حکومت د کراچۍ بندر ته ویلي، چې تر امرثاني پورې دې د افغان سوداګرو سوداګریز توکي نه باروي.

خو نن د سپین بولدک او چمن لاره د سوداګرۍ پرمخ پرانېستل شوه او اټکل کیږي چې د تورخم لاره هم زر پرانېستل شي.

په تورخم کې د افغانستان انټرنشنل خبریال وايي، د تورخم تجارتي لارې د پرانستلو لپاره چمتووالی پیل شوی دی.

د تورخم د ګمرک چارواکو په وینا، د تورخم ټرمینل اړوند ټولې عملې ته امر شوی چې ژر تر ژره خپلو دندو ته حاضر شي.

د سرچینو د معلوماتو له مخې، د کارګو موټرو د تصفیې لپاره سکینر بېرته تورخم ټرمینل ته رسول شوي دي. یاد سکینر د اکتوبر په ۱۱مه او ۱۲مه د شپې له خوا د امنیتي اندېښنو له امله له ټرمینله اېستل شوي وو.

بل لور ته د طالبانو سرچینو هم تایید کړې چې د افغانستان له خوا سلګونه مسافر تورخم ته رسېدلي دي او دوی ته هم خبر ورکړل شوی چې لاره ښایي پرانېستل شي.

سرچینې زیاتوي چې کله لاره پرانستل شي نو تر ټولو لومړی به هغه کارګو لارۍ تصفیه شي چې له څو ورځو راهیسې د کرښې دواړو غاړو ته بندې پاتې دي او له هغې وروسته به د خلکو تګ راتګ هم په پړاوونو کې بیا پیل شي.

امرالله صالح، چې د طالبانو د سیاستونو ستر منتقد او مخالف دی، پر خپل اېکس لیکلي، چې په اوسمهالي جیو سیاسي وضعیت کې د ټاپي پروژه مړه ده او د طالبانو په واکمنۍ کې دا پروژه تر ډېره له کندهار اخوا نه شي غځېدای.

د طالبانو او پاکستان ترمنځ په دې وروستیو کې اړیکې ترینګلې شوې دي.

صالح وايي، لکه څنګه چې انګریزان وایي، دا یو «مړ اس» دی.

نوموړي ددې پروژې د پلیتابه د شرایطو په اړه ویلي، چې « که غواړئ دا پروژه عملي شي، نو باید لومړی اساسي قانوني نظم بېرته اعاده شي».

ملا عبدالغني برادر د دوشنبې په ورځ د ترکمنستان له ملي رهبر قربان علي بردي محمدوف او مل ترکمنستاني پلاوي سره په کتنه کې پر ګاونډیو هېوادونو غږ وکړ، چې «د تقابل او غیر اصولي کړنو پر ځای په متقابل احترام ولاړو اړیکو ته مخه وکړي».

نوموړي پاکستان ته له مستقیمې اشارې پرته، چې په دې وروستیو کې یې پر کابل او کندهار هوايي بریدونه ترسره کړل، وویل، چې « د هېوادونو ملي حاکمیت، غرور او ملت ته دې په سپکه سترګه نه ګوري».

برادر دغه خبرې د افغانستان په خاوره کې د ټاپي پروژې د چارو د لیدنې پرمهال کړې دي.

د طالبانو او پاکستان ترمنځ په دې وروستیو کې پر ډیورنډ کرښه نښتې وشوې، چې په پایله کې یې تر ۵۰ ډېر ملکي افغانان ووژل شول او په سلګونو نور ټپیان شول.

دغه نښتې د قطر او ترکیې په منځګړتوب د یوې اعلامیې له خپرېدو سره درېدلې دي.

په دې ناسته کې قربانقلي بردي محمدوف ویلي، ترکمنستان به په خپل ټاکلي وخت د ټاپي پروژې چارې بشپړې کړي چې افغانستان به په کلني ډول ترې شاوخوا يو ميليارد ډالر عوايد ولري.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (UNHCR) ویلي، دا مرستې به له ۲۰ زرو څخه ډېرو افغانانو د بیا ادغام په برخه کې، چې له نیمایي ډېر یې ښځې او نجونې دي، مرستندویې تمامې شي.

د افغانستان لپاره د ایټالیا سفارت په خپل رسمي ایکس کې د دې مرستې هرکلی کړی او ویلي یې دي، «ایټالیا د هغو افغانانو د ملاتړ لپاره ژمنه ده چې خپلو کورونو ته ستنېږي».

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ په وینا، دغه مرسته به د راستنو شویو کډوالو لپاره د بنسټیزو اړتیاوو، زده‌کړو، روغتیايي خدمتونو او د ژوند د بېرته پیل د امکاناتو په برابرولو کې مهم رول ولوبوي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت مرستیال نن دوشنبه، د تلې ۲۸مه وویل، د نندارتون د پرانېستې پرمهال وویل، چې افغانستان په تېرو شلو کلونو کې د بې‌کیفیته توکو د وارداتو له امله له سختو اقتصادي او روغتیایي زیانونو سره مخ شوی و او د نورو هېوادونو لپاره د بې‌کیفیته موادو د پلور بازار و.

نوموړي ادعا وکړه، چې د طالبانو له راتګ سره دغه ناوړه حالت ته د پای ټکی ایښودل شوی دی.

احمدالله زاهد زیاته کړه:« چې د اقتصادي معاونیت تر رهبرۍ لاندې د ستندرد بورډ جوړ شوی، چې د واردېدونکو توکو لپاره لازم نورمونه ترتیب کړي، چې په رڼا کې یو شمېر هغه تولیدي شرکتونه چې د انسانانو له ژوند سره یې لوبې کولې پر وارداتو یې بشپړ بندیز لګېدلی.»

د نورم او سټنډرډ اداره د افغانستان په تېرو حکومتونو کې جوړه شوې وه، چې یو بنسټیز هدف یې د بې کیفیته توکو تشخیص و.

په ورته وخت کې د طالبانو د لوګر مرستیال والي محمدانور دین‌پرور د کورنیو تولیداتو د ملي نندارتون د پرانیست غونډې په ترڅ کې وویل، چې دا ډول پروګرامونه د اقتصاد د ودې او د کورنیو تولیداتو د ملاتړ لپاره یو ارزښتناک ګام دی.