د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت اعلان کړی، چې د «لوحو او تبلیغاتي تابلوګانو د ژبني اصلاح» کمېسیون د کابل ښار په پنځمه ناحیه کې له ۲۰۰ څخه زیاتې تابلوګانې او لوحې په ژبني لحاظ سمې کړې دي.
یاد وزارت د سهشنبې په ورځ په یوه خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، چې د نشراتو د چارو معینیت یو پلاوي د کابل د کمپنۍ سیمې چې طالبان یې «د مسجدالاقصی ساحه» بولي د لوحو او اعلانونو له ځایونو لیدنه کړې او د هټۍوالو او د لوحو مالکانو ته یې د هېواد په ملي ژبو بدیلې طرحې وړاندې کړې دي.
طالبانو د اصلاح شویو لوحو د ژبنیو بدلونونو په اړه ډېر جزیات نه دي ورکړي.
د طالبانو د کلتوري چارو رییس او د یاد کمېسیون غړي قاري ولي ګل جواد ویلي، چې دا اقدام د لوحو د تنظیم، د ملي ژبو د ساتنې او د فرهنګي ارزښتونو د پیاوړتیا لپاره ترسره شوی دی.
خو یو شمېر شنونکي وایي، دا ډول اقدامات د کلتوري اصلاحاتو تر نوم لاندې د طالبانو لهخوا د عامه فضا د کنټرول او د ښاري تنوع د محدودولو هڅه ده.
په تېرو کلونو کې طالبانو څو ځله پر هټۍوالو او تبلیغاتي شرکتونو غږ کړی، چې خپلې لوحې د دوی له «کلتوري معیارونو» سره سمې کړي، دا هغه کار دی چې منتقدان یې د بیان د ازادۍ د کمېدو او د نورو ژبو د کارونې د محدودېدو هڅه بولي.
پاکستاني چارواکي ادعا کوي، چې افغانستان د ټيټيپي، داعش او القاعده پناه ځای دی، خو افغانستان بیا وايي، پاکستان د داعش او ټيټيپي د زېږېدو مرکز دی او دمګړی هم هلته فعال دي.
دوی دغه څرګندونې په داسې حال کې کوي، چې کلونه وړاندې د القاعده پخوانی مشر اسامه بنلادن بیا د پاکستان په اېبټ اباد کې ووژل شو.
د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف دراني د سېشنبې په ورځ (د تلې ۲۹مه) د پاکستان له دولتي ټلوېزیون سره په مرکه کې وویل، په افغانستان کې د ترهګرو ډلو حضور یوازې د پاکستان ادعا نه، بلکې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په راپورونو کې یې هم پخلی شوی دی.
اصف دراني په ډاګه وویل، په افغانستان کې د ترهګرو ډلو له حضوره د طالبانو انکار د نړۍوالې ټولنې له لوري نه منل کېږي او همداراز یې زیاته کړه، طالبان باید د ترهګرو ډلو او په ځانګړې توګه د ټيټيپي پر وړاندې عملي اقدامات وکړي.
دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد (یکشنبه د تلې ۲۰مه) د ډیورند کرښې په اوږدو کې د شوې جګړې په تړاو ځانګړي خبري کنفرانس کې په ډاګه وویل، په افغانستان کې هېڅ ترهګره ډله نشته او داعش هم په پوره قوت سره ځپل شوی او په وینا یې پاکستان په خپله خاوره کې د داعش پروژې پر موجودیت او پټنځایونو سترګې پټې کړي او د هغو په وسیله خپل دیني علماء او خلک وژني او همداراز د افغانستان او هم د نړۍ امنیت او ثبات پرې ګواښي او په باور یې «پاکستان خطرناکه لوبه پیل کړې ده.»
د مجاهد په وینا، داعش څو کاله مخکې د ډیورند کرښې ها خوا په اورکزیو ساحه کې سر راپورته کړ او مشري یې هم د سعید خان په نوم د یوه پاکستاني پر غاړه وه او پر کابل د طالبانو له واکمنۍ مخکې او وروسته دغه ډله د دوی له لوري ځپل شوې او اوس په خېبرپښتونخوا او بلوچستان کې خپلو اصلي سیمو ته تښتېدلي او هلته یې نوي پټنځایونه او مرکزونه جوړ کړي او له نورو هېوادونو نوي استخدام شوي کسان د پاکستان له لوېدیځې پولې او د کراچۍ او اسلام اباد له هوایي ډګرونو خپلو یادو مرکزونو ته لېږدوي او له روزنې وروسته یې بیا افغانستان او نورې نړۍ ته د ترهګریزو بریدونو په موخه استوي.
ذبیحالله مجاهد وویل، «زموږ د اطلاعاتو لهمخې د داعش د خراسان څانګې مشر شهاب المهاجر او د ده نږدې همکاران عبدالحکیم توحیدي، سلطان عزیز عزام او د داعش له مرکزي څانګې سره د اړیکو تنظیموونکی او په اصطلاح د مکتب صدیق مسوول صلاح الدین رجب د پاکستان په خاوره کې موجود دي، افغانستان په جدي توګه غوښتنه کوي چې دا اشخاص باید ور وسپارل شي.»
مجاهد همداراز له پاکستان څخه غوښتي، چې که یاد کسان دوی ته نه سپاري نو لږ تر لږه دې باید له خپلې خاورې وباسي او په دې توګه دې خپل مسوولیت ترسره او خپلې ژمنې پوره کړي.
له دې سره سم، د ټيټيپي د جوړښت په تړاو د افغانستان د تېر نظام د ملي امنیت پخوانی مشر محمد معصوم ستانکزی بیا وايي، ټيټيپي د پاکستان د استخباراتو محصول دی او په ۲۰۰۷ کال کې یې له مختلفو ډلو جوړه کړې ده.
معصوم ستانکزی: ټيټيپي د پاکستان د استخباراتي کړیو په لاس جوړه شوې ده | افغانستان انټرنشنل پښتو
ستانکزی زیاتوي: «په پاکستان کې کله چې ټيټيپي تشکیلېده په ۲۰۰۷ کال کې په هغه وخت کې مختلفې ډلې هلته وې د دې لپاره چې پاکستان له نړۍوالو او په ځانګړې توګه د امریکا له فشارونو چې ګواکې دوی له طالبانو حمایت کوي د ټيټيپي په جوړولو کې د دوی استخباراتي ادارو سره کار وکړ او دغه ډلې یې سره یو ځای کړلې او د ټيټيپي یا د تحریک طالبان پاکستان په نوم باندې سره راجوړې کړلې.»
د محمد معصوم ستانکزي په باور ټيټيپي دمګړی د ډيورند کرښې په ها غاړه کې پر ډېریو قبایلي سیمو کنټرول لري او همداراز د بلوڅ ازادي غوښتونکي بیا د بلوچستان په ډېریو سیمو ولکه لري او په وینا یې له یوه بل هېواده د دغو ډلو کنټرولېدل ډېر ستونزمن دي.
د طالبانو د دفاع وزارت سرپرست د تېرې یکشنبې په ورځ (د تلې ۲۷مه) له الجزیرې ټلویزیون سره په مرکه کې ټيټيپي د پاکستان داخلي مساله وبلله او له پاکستان څخه یې وغوښتل، چې له تحریک طالبان پاکستان سره خپل اختلافات د خبرو له لارې حل کړي.
د طالبانو دفاع وزیر: موږ پاکستاني وسلهوال ترهګر نه ګڼو | افغانستان انټرنشنل پښتو
پاکستاني طالبانو د پاکستان د مرکزي حکومت پر وړاندې «جهاد» اعلان کړی او په پاکستان کې د افغان طالبانو په څېر حکومت غواړي.
د افغانستان په تېر نظام کې د ملي امنیت پخوانی رييس محمد معصوم ستانکزی په ټينګار سره وايي، په افغانستان کې د ناورین رامنځته کول د پاکستان د سیاست یوه برخه ده.
د ستانکزي په وینا، تر هغې چې په دغه سیاست کې په حقیقي توګه بدلون رانهشي نو له افغانستان سربېره به پاکستان هم له لویو ستونزو سره مخ وي.
د طالبانو له لوري له پاکستان سره د اوربند هوکړې د منځپانګې نه خپرېدو ځینې پوښتنې رامنځته کړې دي.دا پوښتنې او نیوکې هغه مهال لا جدي شوې، چې د پاکستان دفاع وزیر د سېشنبې په ورځ وویل، په دوحه کې د طالبانو د دفاع وزیر محمد یعقوب مجاهد سره شوې هوکړه محرم ده.
د افغانستان د تېر جمهوري نظام د پخواني ولسمشر مرستیال امرالله صالح وايي، طالبان ادعا کوي چې چارې یې د اسلام له صدر سره برابرې دي، نو په وینا یې: «د اسلام د پيغمبر په زمانه کې هېڅ داسې څه د محرمانه اسنادو او پټو هوکړو یا ضمایمو په نوم نه و.»
صالح زیاتوي، واقعیت دا دی چې د دوحې هوکړې پټې ضمیمې هغه هم د دویم ځل لپاره محرم نه، بلکې «شیطاني» دي ګنې طالبانو یې پټولو ته اړتیا نه درلوده.
هغه وايي: «خلک باید د طالبانو اړوند اسنادو پټو ضمایمو ته شیطاني ضمایم ووایي.»
طالبان لا تراوسه د پاکستان له دفاع وزیر سره د شوې هوکړې منځپانګه نه ده خپره کړې، خو د یادې ډلې د دفاع وزیر یې دومره ویلي، چې له پاکستاني لوري سره یې د کرښې په اوږدو کې د شخړو پر راکمولو سلا کړې ده او د میکانیزم پر څرنګوالي به یې د ترکیې په غونډه کې چې ۴ ورځې وروسته پیلېږي نورې خبرې وشي.
د یادونې وړ ده، چې طالبانو او پاکستان له یوې اوونې جګړې وروسته د تېرې شنبې په شپه (د تلې په ۲۶مه) د اوربند هوکړه لاسلیک کړه. د یادې هوکړې له لاسلیک وروسته د پاکستان دفاع وزیر وویل، له طالبانو سره د اوربند هوکړې متن لنډ دی او پر پاکستان له بریدونو پر مخنیوي او د افغان کډوالو پر منلو محدود دی.
د طالبانو د چاپېریال ساتنې ملي ادارې رييس د اقلیمي بدلون اړوند د کاپ-۳۰ نړۍوال کنفرانس لپاره د چمتووالي په ۴مه مشورتي غونډه کې وویل، هڅې کوي چې یاد نړۍوال کنفرانس ته تلونکی پلاوی په پوره موثریت سره ګډون وکړي. د اقلیمي بدلون په تړاو دغه غونډه به راتلونکې میاشت په برازیل کې پیل شي.
مطیعالحق خالص د سېشنبې په ورځ (د تلې ۲۹مه) په یاده مشورتي غونډه کې چې د اړوندو دولتي ادارو له استازو سربېره د یو شمېر ملي او نړۍوالو بنسټونو استازو، متخصصینو او د پوهنتونونو استادانو هم حضور درلود، وویل: «موږ هڅه کوو چې کاپ-۳۰ نړۍوال کنفرانس ته تلونکی پلاوی به په پوره مؤثریت سره ګډون وکړي، په ګډه توګه، منسجم او پوره همغږۍ سره خپل غږ په نړۍوالو سټیچونو کې پورته کړي.»
خالص زیاته کړه، د دوی له ګډې کړنلارې څخه به ملي او نړۍوالې ادارې په یوه ډول نه، یوه ډول سره مستفیدې شي.
سره له دې چې لا تراوسه روښانه نه ده، چې طالبان به دغې غونډې ته وبلل شي او که نه، خو مطیعالحق خالص وايي، چې په «COP-30» نړۍوال کنفرانس کې د ګډون لپاره یې د سفارتونو، بهرنیو استازولیو او بهرنیو چارو وزارت سره خپلې هڅې جاري ساتلې دي.
د دغې ادارې د خبرپاڼې لهمخې، په دغې مشورتي غونډه کې د یوناما استازې ډاډ ورکړ، چې برازیل ته د تلونکي پلاوي لپاره یې مالي سرچینې برابرې کړې دي.
د یادونې وړ ده، چې د اقلیمي بدلون په تړاو د «COP-30» نړۍواله غونډه به په نږدې راتلونکې کې د برازیل په کوربتوب پیل شي.
فرایډې ټایمز وېبپاڼې راپور ورکړی، چې د ملګرو ملتونو د سرمنشي ویاند اسټیفان دوجاریک په نیویارک کې په یوې خبري غونډه کې ویلي، هیله لري چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ اوربند دوام وکړي. نوموړي زیاته کړې، چې ټولې شخړې باید له ډیپلوماټیکو لارو هوارې شي.
هغه ویلي: «په افغانستان او پاکستان پورې اړوند موضوعګانو کې موږ هیلهمند یو چې اوربند به پر خپل حال پاتې شي او ټولې ستونزې او مسلې به د ډیپلوماسۍ له لارې هوارې شي.»
ښاغلي دوجاریک زیاته کړې، چې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو مرستندوی ماموریت (یوناما) هم د وروستیو بدلونونو څارنه کوي او له اړوندو خواوو سره په ارامه توګه اړیکه نیسي، ترڅو دواړه خواوې وهڅوي چې له هغو کړنو ډډه وکړي، چې د شخړې د بیا راپارېدو لامل کېږي.
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې د طالبانو او پاکستان د دفاع وزیرانو د تېرې یکشنبې په ورځ د وروستیو نښتو له امله داوربند پرېکړه وکړه.
دغه اوربند د قطر په پلازمېنه دوحه کې د دواړو لوریو ترمنځ په لوړه کچه له خبرو اترو وروسته اعلان شوی دی.
د خبرو اترو منځګړیتوب تر ډېره د قطر لهخوا ترسره شو، چې د ترکیې ډیپلوماتیک ملاتړ یې هم درلود.
دغه خبرې د قطر د سیمهییز منځګړیتوب د پراخېدونکي رول برخه بلل کېږي، چې تمرکز یې د کړکېچونو او د امنیتي اندېښنو د حل او د شخړې د لا پراخېدو د مخنیوي لپاره د ګډو میکانیزمونو پر جوړېدو و.
د طالبانو له لوري له پاکستان سره د اوربند هوکړې د منځپانګې نه خپرېدو ګڼې پوښتنې رامنځته شوي او د تېر نظام ځينو چارواکو د طالبانو دغه چاره د ملګرو ملتونو د منشور د ۱۰۲یمې مادې پر خلاف بولي.طالبانو او پاکستان له یوې اوونې جګړې وروسته د تلې په ۲۶مه د اوربند هوکړه لاسلیک کړه.
دغه پوښتنې او نیوکې وروسته له هغې مطرح کېږي، چې د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف د سېشنبې په ورځ (د تلې ۲۹مه) وویل، چې په دوحه کې د طالبانو د دفاع وزارت له سرپرست محمد یعقوب مجاهد سره شوې هوکړه محرم ده. هغه زیاته کړې، طالبانو ژمنه کړې، چې له افغان خاورې به د پاکستاني وسله والو د بریدونو مخه نیسي.
د طالبانو ویاند له پاکستان سره د اوربند هوکړې له لاسلیک وروسته وویل، دوی په افغان خاوره کې د ټيټيپي په ګډون د بهرنیو جنګیالیو له حضور سره موافق نه دي او هېچاته د دې اجازه نهورکوي، چې پر نورو او په ځانګړې توګه پر ګاونډیانو برید وکړي.
د افغانستان د جمهوري نظام پر مهال لوی څارنوال محمد فرید حمیدي وايي، هر ډول پټې معاهدې او هوکړې د ملګرو ملتونو د منشور د ۱۰۲یمې مادې او د ټولو نړۍوالو منل شویو اصولو او کنوانسینونو پر خلاف دي.
نوموړی وايي: «خلک حق لري چې پوه شي او له خلکو سربېره عادي طالبان هم باید له خپلو مشرانو دا وپوښتي چې څه ډول او په څه بیه یې هېواد او هغوی معامله کړي دي. که داسې نه وي، نو باید د قرارداد اصلي متن خپور کړي.»
د حمیدي په وینا، طالبانو هم په عمومي ډول له مسوولیت منلو، شفافیت او له عمومي افکارو د تېښتې په موخه له دغې چارې یعنې له پټو قراردادونو استفاده کوي او زیاتوي: «له امریکا سره د دوحې هوکړې د ضمایمو پټول او د پاکستان له دفاع وزیر سره وروستۍ پټه معاهده د دغو ادعاو ثبوتونه دي.»
د پاکستان دفاع وزیر بیا ویلي، له طالبانو سره د اوربند هوکړې متن لنډ دی او پر پاکستان له بریدونو پر مخنیوي او د افغان کډوالو پر منلو محدود دی.
طالبان لا تراوسه د پاکستان له دفاع وزیر سره د شوې هوکړې منځپانګه نه ده خپره کړې، خو د دفاع وزارت سرپرست یې ویلي، چې له پاکستاني لوري سره یې د فرضي کرښې په اوږدو کې د شخړو پر راکمولو سلا کړې او د میکانیزم پر څرنګوالي به یې د ترکیې په غونډه کې چې ۴ ورځې وروسته پیلېږي نورې خبرې وشي.
د افغانستان د تېر جمهوري نظام د پخواني ولسمشر مرستیال امرالله صالح هم ادعا کوي، چې طالبان د دوحې له وروستۍ هوکړې سره د «پاکستان په دام کې لوېدلي» او اوس باید یا د اسلام اباد تر څنګ د ټيټيپي پر وړاندې وجنګېږي او یا هم له دغې ډلې سره خپل اتحاد وساتي.
د افغانستان د تېر نظام پر مهال د بهرنیو چارو وزیر محمد حنیف اتمر په دوحه کې له پاکستان سره د طالبانو وروستۍ هوکړه د ډيورند کرښې په اوږدو کې د نورو وینو له بهېدو د مخنیوي لپاره «مثبت ګام» بللی، خو په ټينګار سره یې ویلي، افغان ولس باید د دغې هوکړې له جزییاتو او همدارنګه له راتلونکو خبرو په بشپړ او شفاف ډول په جریان کې واوسي.
د ازادۍ جبهې د سیاسي کمېټې رييس داوود ناجي هم وايي، طالبان تل له خپلو پرېکړو افغان ولس بې خبره ساتلي او زیاتوي: «طالبانو په تېر کې یو ځل هېواد له بن لادن څخه قربان کړ او نن یې افغانستان د ولس لپاره پر زندان او ترهګرو ته پر جنت بدل کړی دی.»
د ازادي ګوند مشر عبدالملک شمس هم خبرداری ورکوي، د طالبانو دغه ډول پټې هوکړې به د تېر په څېر ناورینونه وزېږوي او زیاتوي: «په دوحه کې له امریکا سره د طالبانو د هوکړې جزییات پټ و او هغه د ناورین لامل شول. په دوحه کې له پاکستان سره د طالبانو هوکړه به هم پټه پاتې شي او خدای پوهېږي چې څه ناورین به له ځانه سره ولري. طالبانو ته د خلکو پوهاوی هېڅ ارزښت نهلري.»
له دې ټولو سره سره، د افغانستان په تېر نظام کې د ملي امنیت پخوانی رييس محمد معصوم ستانکزی بیا وايي، د دغو ټولو شکونو د لرې کېدو لپاره طالبان باید له پاکستان سره د شوې هوکړې منځپانګه او ټول متن خپور کړي.