د پاکستان د ملي شورا غړي مولانا عبدالغفور حیدري په مشرۍ د پاکستاني علماوو پلاوي او ددغه هېواد د سنا مجلس غړي او د مذهبي چارو پخواني وزیر محمد طلحه محمود په اسلاماباد کې د طالبانو له سفیر سردار احمد شکیب سره جلا جلا لیدنې کړې دي.
به اسلام اباد کې د طالبانو سفارت ویلي، چې په دغو لیدنو کې دواړو خواوو د افغانستان او پاکستان ترمنځ پر اوربند خوښي وښوده او ټینګار یې وکړ چې د دواړو ګاونډیو هېوادونو اړیکې باید لا ښې شي.
سفارت وايي، دغه پلاوي د لارو بندول دواړو ولسونو ته زیانناک بللي او د تاوتریخوالي پر ځای یې د تفاهم لارې خپلولو غوښتنه کړې ده.
د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ جګړې وروسته د افغانستان او پاکستان ترمنځ ټولې لارې تړل شوې او افغانستان ته ستنېدونکي افغان کډوال له تېرو یوولسو ورځو راهیسې د لارو د پرانېستل کېدو په تمه دي.
د جمرود په سهولت مرکز کې د موټرو اوږد کتار د خاموشو خلکو انتظار دواړه تر سترګو کیږي. عبدالله، چې له خپلې کورنۍ سره له چترال څخه کډه شوی، د سفر یوولسمه ورځ تېروي،« موږ له خپل کلي راوتلي یو، هر څه مو شاته پرېښي دي، یوازې غواړو چې د تورخم دروازه پرانستل شي.»
د عبدالله په څېر زرګونه افغانان له پاکستان نه د بېرته ستنېدو په تمه دي، خو د اکتوبر د ۱۱مې او ۱۲مې شپه کې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ له نښتې وروسته، د دواړو هېوادونو ترمنځ لارې وتړل شوې.
د پاکستاني ځواکونو او افغان طالبانو ترمنځ د ډزو له تبادلې وروسته، نه یوازې سوداګریز ترافیک بند شوی، بلکې د عامو خلکو د تګ راتګ پرمخ هم دروازې وتړل شوې.
اوس زرګونه کسان د جمرود په «سهولت مرکز» کې بند پاتې دي. د اوږده انتظار او د سړې هوا تر څنګ، بنسټیزې اړتیاوې ورځ تر بلې کمیږي.
عبدالله وایي:« په موټرو کې ښځې، ماشومان او ناروغان شته. د خوړو او اوبو کمښت دی. ماشومان ناروغ شوي او د مشرانو روغتیا ورځ تر بلې خرابېږي»
۲۸ کلن محمد شاه، چې له لاهور نه یې تر کابل پورې د سفر ۳۱۵زره روپۍ کرايه ورکړې، اوس د بندې دروازې له امله هره ورځ اضافي لګښتونه ورکوي.
محمد شاه وايي:« يو لور ته په پاکستان کې اوږد انتظار پخپله يوه ستونزه ده او بل لور ته د دواړو هېوادونو ترمنځ د وروستي کړکېچ له امله د کډوالو ستونزې نورې هم زياتې شوې دي. په موټرو کې اوږد انتظار ډېر ستومانوونکی او دردناک دی، په ځانګړې توګه د هغو کورنيو لپاره چې له ځان سره ښځې، ماشومان او ناروغان لري.»
دغه افغان کډوال له طالبانو او د پاکستان له حکومت نه غوښتنه کوي، چې د انساني خواخوږۍ له مخې د تورخم دروازه پرانیزي.
د خیبر پښتونخوا سیمه ییزو چارواکو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د جمرود د سهولت په مرکز کې یې د افغان کډوالو لپاره اسانتیاوې برابرې کړې دي، خو افغانستان ته د کډوالو د تګ او تورخم دروازې خلاصولو په اړه د مرکزي حکومت پریکړې ته په تمه دي.
د افغانستان او پاکستان ترمنځ لارې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ له نښتو وروسته وتړل شوي، خو په دوحه کې د لوړ پوړو طالبانو او پاکستاني چارواکو ترمنځ د مذاکراتو وروسته لا هم د توخم په ګډون ټولې لارې د هر ډول تګ راتګ پر مخ تړلي پاتې دي.
د پولې د بندېدو اقتصادي اغېز هم ژور دی. په مېوو او سبزیجاتو بار موټر د پاکستان او افغانستان په خوا کې بند پاتې دي، د سوداګرۍ راکړې ورکړې درېدلې او کوچني کاروباري کسان هره ورځ مالي زیان ویني.
د جمرود په سهولت مرکز کې د عبدالله، محمد شاه او جان محمد په څېر ګڼ افغان کډوال د سیاستوالو د ژمنو په انتظار نه دي، هغوی غواړي چې دا یخ انتظار زر پای ته ورسېږي.
د افغانستان د پخواني ولسمشر لومړي مرستیال صالح ویلي، طالبان چې له اوږدې مودې راهیسې یې د خپل ځواک او استقلال دعوې کولې، د پاکستان د پوځ د استخباراتي ادارې غوښتنو ته تسلیم شوي دي. له بلې خوا هغه ویلي چې د پاکستان پوځ د ټيټيپي د مشر نور ولي مسید په وژلو کې استخباراتي ماته خوړلې.
صالح د چارشنبې په ورځ پر اېکسپاڼې لیکلي: «طالبان چې له اوږدې مودې راهیسې یې د خپل ځواک او استقلال دعوې کولې، بالاخره د پاکستان د پوځ د استخباراتي ادارې (ایایسای) غوښتنو ته تسلیم شول او یو پټ تړون یې لاسلیک کړ، چې د ترهګرۍ پر ضد د همکارۍ پرمختګ به د (ایایسای) د شرایطو له مخې ارزول کېږي.
همدا راز صالح لیکلي چې د څلورو کلونو له څارنې وروسته د پاکستان هوايي ځواک د تحریک طالبان پاکستان (ټيټيپي) د مشر نور ولي مسید د له منځه وړلو هڅه وکړه، خو هدف یې خطا شو او مسید ژوندی پاتې شو.
نوموړي دا پېښه یوه ستره سیاسي او استخباراتي ناکامي بللې ده.
صالح په خپلو څرګندونو کې ویلي، د دواړو لوریو پروپاګند ته له پام پرته، دا تازه پېښې ښيي چې پاکستان د استخباراتو او هدف ټاکلو په برخه کې کمزوری دی او طالبان بیا له سیاسي کمزورۍ او انحصار سره مخ دي.
نوموړي ټینګار کړی چې د نښتو او تاوتریخوالي یوازینۍ پایله د ډیورند فرضي کرښې د دواړو خواوو پوځي کېدل دي، نور هېڅ نه.
د بشري حقونو په برخه کې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ویلي، چې د طالبانو تر کنټرول لاندې د افغانستان عدلي سیستم د خپلواکۍ او عادلانه قانوني بهیر هېڅ نښه نه لري او دا مساله ډېره وېروونکې ده.
ریچارډ بېنېټ دا څرګندونې تېره اونۍ په بادغیس کې د طالبانو له خوا په عام محضر کې د یوه کس اعدام کېدو ته په غبرګون کې کړې دي.
نوموړي ویلي، چې په عام محضر کې د طالبانو له خوا اعدامونه نه یوازې د محکوم کس انساني حیثیت له منځه وړي، بلکې د ټولنې نورو وګړو ته هم د اعدام د صحني په لېدلو سره زیان اوړي.
بېنیټ ویلي:«د طالبانو له خوا عامه اعدامونه او نورې ظالمانه سزاګانې یوازې یو وېروونکی تشدد نه دی، بلکې دا قصدي عمل دی او د خلکو د کنټرول او وېرې د خپرولو لپاره کارول کېږي، دا عمل باید وغندل شي».
نوموړي پر طالبانو غږ کړی، چې ژر تر ژره دې ټول اعدامونه ودرول شي او د مرګ سزا دې په بشپړ ډول لغوه شي.
د راپورونو له مخې، د طالبانو له واکمنېدو وروسته د یادې ډلې له خوا د افغانستان په بېلا بېلو ولایتونو کې ۱۱ کسان په عام محضر کې اعدام شوي دي.
د پاکستان کورنیو چارو وزارت تازه ټولو اړوندو حکومتي ادارو او پولیسو ته د هغو افغانانو د نه نیولو لارښوونه کړې، چې د سیاسي، حکومتي، بشري حقونو، یا هنري فعالیتونو له امله یې په افغانستان کې ژوند له ګواښ سره مخ دی.
د پاکستان د کورنیو چارو وزارت په یوه تازه لارښوونه کې ویلي، چې د حساسو ماضي لرونکو افغان وګړو له نیولو دې ډډه وشي.
سرچینې زیاتوي، په دې لارښوونه کې د بشري حقونو فعالانو، پخوانيو دولتي کارکوونکو، سیاسي مشرانو، هنرمندانو، مذهبي اقلیتونو اړوند وګړو او د هغوی د کورنیو د غړو نه نیول شامل دي.
د سرچینو په وینا، وزارت ټولو اړوندو ادارو ته ویلي چې یادو کسانو ته دې د قانوني ملاتړ او خوندیتوب ډاډ ورکړل شي، او هېڅ اداره دې د هغوی د نیولو هڅه نه کوي.
د معلوماتو له مخې، د پاکستان د کورنیو چارو وزارت د دې موضوع د څار لپاره یوه ځانګړې شمېره هم اعلان کړې، او که هر حساس افغان وګړی ونیول شي، کولای شي د دې شمېرې له لارې اړیکه ونیسي.
سرچینې زیاتوي، د وزارت دغه لارښوونه ټولو ایالتونو ته استول شوې ده.
په دغه لارښود کې ویل شوي، چې د هرې ولسوالۍ مرستیال کمېشنر ته دې دا حکم ورسېږي، څو د حساسو افغان اوسېدونکو د خوندیتوب په اړه واضحه تګلاره عملي کړي.
دا اقدام په داسې حال کې شوی چې په پاکستان کې د افغان کډوالو د نیونو او ایستلو لړۍ لا هم دوام لري، خو د بشري حقونو سازمانونه پر اسلاماباد غږ کوي چې له هغو افغانانو سره ځانګړی چلند وکړي، چې ژوند او ازادي یې په افغانستان کې له جدي ګواښ سره مخ دي.
د طالبانو تر واک لاندې د زندانونو چارو سمون اداره وايي، چې د ملا هبــت الله د ځانګړي فرمان له مخې یې د ښځو په ګډون د ننګرهار له زندان نه ۲۱۹ او د کندز له زندان نه ۶۳ بندیان خوشې کړل.
د یادې ادارې له لوري په خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د کندز له زندان نه د خوشې شویو ۶۳ بندیانو د حبس پاتې موده وبښل شوه او د ۹۲ تنو نورو بندیانو د بند موده کې تخفیف راغلی دی.
همدارنګه په ننګرهار کې د طالبانو تر واک لاندې د زندانونو چارو سمون رییس سهیل سعید ویلي، چې د چارشنبې په ورځ د هبت الله د ځانګړي فرمان له مخې، د ننګرهار په مرکزي زندان کې ۶۶۹ بندیانو ته عفوه او تخفیف ورکړل شوی دی.
نوموړي ویلي، چې د یاد فرمان له مخې، د ننګرهار له زندان نه ۲۱۹ بندیان خوشې شول او ۴۵۰ تنو نورو ته د بند مودي تخفیف ورکړل شوی دی.
د معلوماتو له مخې، د ننګرهار په زندان کې دمګړی شاوخوا ۲۰۰۰ بندیان دي.
د طالبانو تر واک لاندې د زندانونو چارو سمون ادارې ویلي، هغه بندیان د هبت الله په ځانګړي فرمان کې شاملوي، چې د یادې ادارې له خوا په زندانونو کې د دیني او عصري علومو، کسب، زده کړو، اصلاحي او نورو ښوونیزو او روزنیزو علمي او عملي برنامو کې یې برخه اخیستې وي او په سلوک کې یې اصلاح راغلې وي.