په پاکستان کې د هغو افغانانو چې د اوسېدو قانوني اسناد نهلري، د نیولو لړۍ پر دوام پولیسو په کراچۍ ښار کې د ۴۵ افغانانو د نیولو خبر ورکړی دی. ځايي چارواکو ویلي، چې دغه نیول شویو ۴۵ افغانانو د اوسېدو قانوني اسناد نهلاره او د پولیسو له لوري بېلابېلو زندانونو ته انتقال شوي دي.
پاکستاني رسنیو ویلي، چې پولیسو په کراچۍ ښار کې د افغانانو د نیولو عملیات پراخ او چټک کړي دي.
دا په داسې حال کې ده، چې پرون هم پولیسو په لاهور ښار کې د یو شمېر افغانانو د نیولو خبر ورکړی و. په وروستیو کې د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې د افغانانو پر وړاندې د پولیسو عملیات پراخ او چټک شوي دي.
په ورته وخت کې یوشمېر هغه افغانان چې د پولیسو له لوري نیول شوي او بیا افغانستان ته ستانه کړای شوي؛ ځینو یې له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې ویلي، چې د پولیسو په عملیاتو کې ان هغه افغانان هم ځورول کېږي، چې د اوسېدو قانوني اسناد لري.
یوشمېر برېټانوي رسنیو راپورونه ورکړي، چې د دغه هېواد د معلوماتو د ساتنې ادارې (ICO) پرېکړه کړې چې د دفاع وزارت له لوري د افغانانو د افشا شویو اسنادو په تړاو هېڅ ډول رسمي څېړنې ونهکړي. د کډوالۍ اړوند دغه افشا شویو اسنادو د یوشمېر قضیو لرونکو افغانانو ژوند له ګواښ سره مخ کړی.
د برېټانیا د ملي حساب ورکونې ادارې په یو تازه راپور کې راغلي، چې د دوی دفاع وزارت د ۲۰۲۲کال په فبرورۍ میاشت کې د معلوماتي امنیت په برخه کې ستره تېروتنه کړې او له امله یې د زرګونه افغانانو شخصي معلومات خپاره شوي دي.
د دغه افشا شویو معلوماتو د جبران زیان ۸۵۰مېلیونه پونډه اټکل شوی او پهکې د دغو افغانانو نومونه، د اړیکو شمېرې او د کورنیو معلومات هم شامل دي. د برېټانیا د بیا مېشتېدو یا کډوالۍ دغه پروګرام هغو کسانو ته ځانګړی شوی و، چې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د غچ اخیستنې له ګواښ سره مخ وو.
د دغه افشا شویو معلوماتو مساله د ۲۰۲۴کال په جولای میاشت کې رسنیزه شوه او برېټانیا کې یې توند غبرګونونه راوپارول. د یاد هېواد د ملي حساب ورکونې ادارې په وینا؛ دفاع وزارت په ۲۰۲۳کال کې هغه مهال له دغه افشا شویو معلوماتو خبر شو، چې د لسو افغان پناه غوښتونکو معلومات پر فېسبوک خپاره شول. د برېټانیا د معلوماتو کمېشنر جان اېډورډز پارلمان ته ویلي، چې دفتر یې پرېکړې کړې څو په رسمي توګه دغه مساله ونه څېړي.
هغه زیاته کړې: «په دې ډول پېښو کې زموږ مداخله کولای شي د دفاع وزارت د چټک غبرګون مخه ونیسي. دا یوه ډېره جدي پېښه وه او لومړیتوب باید د هغو کسانو ساتنه وای، چې زیانمنېدای شول».
نوموړي څرګنده کړې، چې اداره یې د محرمو اسناد د ارزونې وړتیا لري؛ خو د امنیتي اجازې لرونکو کارکوونکو له کموالي سره مخ دي او همدې چارې د څېړنو مخه نیولې ده. برېټانیا د ARAP په نوم د افغان کډوالو د کډوالۍ ځانګړې پروسه لرله، چې پخوانیو افغان ژباړونکو، د دغه هېواد له پوځیانو سره په بېلابېلو برخو کې بوختو کارکوونکو او قراردادیانو ته یې برېټانیا ته د لېږد اسانتیاوې برابرولې.
د برېټانیا دفاع وزارت د همدې پروسې د غوښتنلیکونو معلومات په ناپامۍ کې افشا کړي او د یو شمېر ژباړونکو په ګډون یې د خپلو پخوانیو متحدینو ژوند له ګواښ سره مخ کړی دی. برېټانیا کې دغې افشاګرۍ د معلوماتي سېسټم پر خوندیتوب او د دولتي ادارو د محرمو اسنادو د ساتنې پر مسالې جدي اندېښنې راپارولې دي. همدا راز راپورونو په ډاګه کړې، چې د دغه افشا شویو اسنادو له مخې طالبانو د برېټانیا یوشمېر قضه لرونکي ګواښلي او له خطرونو سره یې مخ کړي دي.
د فوټبال نړۍوال فدراسیون تایید کړې، چې د افغانستان د جلاوطنه ښځینه فوټبال لوبډله مراکش هېواد ته رسېدلې او ټاکل شوې چې د روانې اونۍ په پای کې به سیالۍ هم پیل کړي. دغه لوبډله د یووالي په نوم د ښځو اړوند لوبلړۍ کې سیالۍ کوي.
د فیفا د اعلان له مخې؛ په دغه سیالیو کې متحده عربي امارات، چاد، لېبیا تونس او یو شمېر نور هېوادونه شامل دي. د سیالیو دغه لړۍ به د راتلونکې یکشنبې په ورځ پیل شي.
د راپورونو پر بنسټ؛ اسټرالیا یو له هغو هېوادونو دی، چې د جلاوطنه افغان ښځینه لوبغاړو د فوټبال ډېری غړې پهکې اوسېږي او دغه سیالیو ته د تګ پر مهال د متحده عربي اماراتو د ویزې له ځنډ سره هم مخ شوې دي.
واک ته د طالبانو له رسېدو سره سم په افغانستان کې د ښځو پر ورزش سخت بندیزونه ولګېدل او هر ډول ورزشي فعالیتونه یې پرې بند کړل. سره له دې چې د افغانستان د فوټبال فدراسیون د فیفا د اساسنامې له مخې د تبعیض د مخنیوي مسوولیت لري؛ خو لا هم د فیفا سازمان کې یې نړۍوال غړیتوب نهدی ځنډول شوی.
فیفا په یوه تازه اعلامیه کې ویلي: «موږ ژمن یو، چې د افغان ښځو د فوټبال د ملاتړ لپاره خپله پراخه سټراتیژي عملي کړو». دغه ستراتیژي د ۲۰۲۵ کال د مئ میاشتې په لړ کې د فیفا شورا لهخوا تصویب شوې او موخه یې دا ده، چې افغان ښځینه لوبغاړې د FIFA Women’s Series 2025 سیالیو ته د چمتووالي او انتخاب په بهیر کې پراخ ملاتړ ترلاسه کړي.
هغه افغان لوبغاړې چې د جمهوریت تر نسکورېدو وروسته له هېواده وتلې دي، اوس په جلاوطنۍ کې خپله لوبډله د متحدو افغان ښځو یا (Afghan Women United) په نوم مخ ته وړي.
په دغو سیالیو کې تونس د فیفا نړۍوال رېنګ په نوملړ کې په ۹۶م مقام کې دی؛ خو د چاد او لیبیا ښځینه لوبډلې لاتر اوسه د فیفا په رسمي ډلبندۍ کې نهدي شاملې شوې. د یادې لوبلړۍ ټولې سیالۍ به د فیفا سازمان په انلاین نشراتي پلاټفارمونو کې په ژوندۍ بڼه هم خپرې شي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د والسټریټ ژورنال د هغه راپور په غبرګون کې ویلي چې پکې د واشنګټن له لوري د اوکراین د توغندیزو بریدونو د محدودیتونو د لغوه کېدو ادعا شوې وه. ټرمپ ویلي: دا «خبر بې بنسټه او جعلي» دی.
ټرمپ پر ټروت سوشل خواله رسنۍ لیکلي،چې د والسټریټ ژورنال راپور، چې ګواکې امریکا د اوکراین له لوري د لوېدیځو اوږد واټن توغندیو د کارولو اجازه ورکړې، بې بنسټه او جعلي دی.
هغه ټینګار کړی چې متحده ایالات د دغو توغندیو په کارولو کې هېڅ رول نه لري او ورته مهمه نه ده چې دا وسلې له کومه ځایه راغلي یا اوکراین یې څنګه کاروي.
دا څرګندونې وروسته له هغې شوي، چې والسټریټ ژورنال د امریکايي چارواکو له قوله راپور ورکړی و، چې واشنګټن د هغو محدودیتونو یوه مهمه برخه لغوه کړې چې اوکراین ته یې اجازه نه ورکوله د روسیې د خاورې دننه موخې په نښه کړي.
که څه هم له ازبکستان څخه د وارداتي برېښنا د لېږد مزو له پرې کېدو یوه اوونۍ تېرېږي او د برېښنا اندازه له نیمایي هم راکمه شوې ده، خو د طالبانو د برېښنا شرکت ویلي، چې د ترمیم چارې روانې دي. له دغو ادعاوو سره سره لا هم برېښنا په بشپړ ډول نښلول شوې ده.
د طالبانو تر واک لاندې د برېښنا شرکت د تېرې پنجشنبې په ورځ (د تلې ۲۴مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې له ازبکستان څخه د ۲۲۰ کیلوواټه وارداتي برېښنا مزې د دواړو هېوادونو په پوله کې پرې شوې او لینونه د امو سیند ته لوېدلي دي.
دغه شرکت ویلي، د یادو مزو د پرې کېدو له امله ۱۳ ولایتونه له برېښنا بېبرخې شوي او په سمنګان، بغلان، پروان، کاپیسا، پنجشېر او کابل ولایتونو کې د برېښنا اندازه د پام وړ راکمه شوې ده.
په ورته وخت کې، په ننګرهار، لغمان، میدان وردګ، غزني، لوګر، پکتیا او خوست ولایتونو کې هم برېښنا د عادي ظرفیت له نیمایي کمه وېشل کېږي.
له دې سره سم، له ګڼو ولایتونو څخه افغانستان انټرنشنل ته د برېښنا د نشتوالي شکایتونه هم رسېدلي دي.
د کابل یوې اوسېدونکې د چهارشنبې په ورځ په یوه لېږلې ویډيو کې ویلي: «په تایمني سیمه کې څو ورځې کېږي چې برېښنا نشته، لا هم چا دې ستونزې ته پاملرنه نه ده کړې.»
د لومړۍ ناحیې له مکروریانو څخه یوه بل اوسېدونکي هم ویلي: «موږ د ورځې برېښنا نه لرو.»
د طالبانو تر واک لاندې برېښنا شرکت دوه ورځې وړاندې بیا په یوې ویډیو کې ویلي و، چې د پرې شویو مزو د ترمیم کار په چټکۍ روان دی او «په څو ساعتونو کې به برېښنا بېرته وصل شي»، خو له هغو څرګندونو د دوو ورځو په تېرېدو سره برېښنا نښلول شوې نه ده.
د یادولو ده، چې افغانستان د کورني برېښنا د تولید د ټیټې کچې له امله پر ګاونډیو هېوادونو د برېښنا د تأمین لپاره ډېره تکیه لري. اوسمهال د افغانستان شاوخوا ۷۵ سلنه برېښنا وارداتي ده، چې ډېره برخه یې له ازبکستان او تاجکستان څخه راواردېږي.
په ایران کې د تلې میاشتې په اوږدو کې د درېیو افغانانو په ګډون ۲۸۰ کسان اعدام شوي دي. معلومات ښيي، چې یوازې د تلې میاشتې په ۲۹مه او ۳۰مه په ۲۴ ساعتونو کې شاوخوا ۲۸ زندانیان په بېلابېلو زندانونو کې اعدام شوي دي.
په ایران کې د تلې میاشتې د اعدام شویو کسانو د شمېرو پر بنسټ، په اوسط ډول هره ورځ ۸ تنه او په هرو درېیو ساعتونو کې یو تن زنداني اعدام شوی.
د ایران د بشري حقونو مرکز د چهارشنبې په ورځ (د تلې ۳۰مه) راپور ورکړی، چې په تېرو دوو ورځو کې دغه اعدامونه د ایران بیرجند، شېراز، تهران، کرمانشاه، تایباد، یزد، زنجان، قزوین، قزلحصار کرج، ګرګان او قُم ښارونو او زنداونو کې تر سره شوي دي.
یاد مرکز د همدې کال د تلې میاشتې ته «له ۱۳۶۷ کال د ډلهییزو اعدامونو راوروسته د زندانونو لپاره تر ټولو د خونړۍ میاشتې» نوم ورکړی دی.
دغه اعدامونه تر ډېره د نشهيي توکو او قتل له قضیو سره تړاو لري.
په دې اعدامونو کې د سراجالدین ابياطالبي، محمد شمس او محمد ابراهیمي په نوم درې افغانان هم شامل دي.
که څه هم د دوی بشپړ هویت لا نه دی معلوم شوی؛ خو په راپور کې راغلي چې دغه افغانان د نشهيي توکو او قتل په تور اعدام شوي دي.
د ایران د بشري حقونو د مرکز د راپور له مخې، ځینې اعدامونه د دوی د کورنیو د خبرتیا او د وروستۍ لیدنې پرته ترسره شوي.
په راپور کې راغلي، چې لا هم په ځینو ښارونو او زندانونو کې د اعدامونو لړۍ روانه ده.
د بشري حقونو سازمانونو د ایران د قضایي فشار د زیاتېدو په اړه خبرداری ورکړی او له نړۍوالې ټولنې یې غوښتي، چې د ایران د اعدامونو د څپې پر وړاندې غبرګون وښيي.
د ملګرو ملتونو سرمنشي د سې شنبې په ورځ (د تلې ۲۹مه) په خپل تازه راپور کې چې د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلۍ ته یې وړاندې کړی، د ایران د بشري حقونو وضعیت ناوړه انځور وړاندې کړی دی.
هغه د اعدامونو د زیاتېدو، د بندیانو د شکنجې، د اقلیتونو د ځپلو او د مدني ازاديو د لا ډېرو محدودېدو په اړه خبرداری ورکړی دی.
د راپور له مخې، یوازې د ۲۰۲۵ کال په لومړۍ نیمایي کې لږ تر لږه ۶۱۲ کسان په ایران کې اعدام شوي دي، چې دا د تېر کال د ورته مودې په پرتله ۱۱۹ سلنه زیاتوالی ښيي.
د یادولو ده، چې انټونیو ګوترېش د ایران له خوا د نړۍوالو سپارښتنو په بابیزه نیولو خواشیني څرګنده کړې.