د پاکستان د مالیې او عوایدو فدرالي وزیر محمد اورنګزېب د دې هېواد د کابینې د اقتصادي همغږۍ کمېټه کې ویلي، چې د سېلابونو له امله ډېری فصلونه زیانمن شوي او ورسره به ښايي په ټول هېواد کې د خوراکي توکو بیې یو ځل بیا لوړې شي.
محمد اورنګزېب په پرلهپسې توګه د بازارونو د څارنې، د اړوندو ادارو تر منځ د همغږۍ د زیاتوالي، د خلکو د پېرلو ځواک د ساتنې او د بیو د عمومي ثبات د ډاډمن کولو لپاره پر وخت مداخلې ټینګار وکړ.
په دې غونډه کې د پلان جوړونې، پراختیا او ځانګړو نوښتونو وزارت مشر اقتصادپوه ډاکټر امتیاز احمد وویل، په دغه هېواد کې انفلاسیون د سېلابونو له راوتو مخکې معتدل و، خو د ۲۰۲۵ کال په سپټمبر کې د کرنیزو ځمکو او مالدارۍ د زیانمنېدو له امله د خوراکي توکو د انفلاسیون کچه ۵ اعشاریه ۶ سلنې ته لوړه شوه.
د نوموړي په وینا، په دې موده کې د چرګانو د غوښې او وريژو بیې لږ څه راکمې شوې، خو د نورو مهمو خوراکي توکو لکه بورې، د څارویو غوښې او غوړیو بیې په ناڅاپي توګه لوړې شوې.
د یادونې وړ ده، چې د افغانستان او پاکستان تر منځ له ۱۴ ورځو راهیسې د لارو د بندېدو له امله د تازه مېوو او سبزیجاتو بیې هم لوړې شوې دي.
په استانبول کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د خبرو اترو دویم پړاو د شنبې په شپه له نهو ساعتونو خبرو وروسته پای ته رسېد. تمه کېږي، چې دا خبرې اترې به لا دوه ورځې نور هم دوام وکړي.
پاکستاني رسنیو راپور ورکړی، چې د پاکستان پلاوي د تحریک طالبان پاکستان له لوري د امنیتي ګواښونو په اړه خپله «روښانه او پرېکنده» دریځ وړاندې کړ.
په غونډه کې د امنیتي همغږۍ پیاوړتیا، پر ډیورنډ کرښه د همکارۍ ښه کول او په سیمه کې د سولې او ثبات د ودې لپاره د ګډې ستراتیژۍ جوړول د بحث نورې موضوعګانې وې.
اېکسپرېس ټریبیون د باخبره سرچینو په حواله راپور ورکړی، چې د خبرو اترو موخه د هغو میکانیزمونو په اړه موافقې ته رسېدل وو، چې کولی شي پر ډیورنډ کرښه امنیتي ننګونې حل او د ترهګریزو فعالیتونو مخه ونیسي.
دا خبرې د بندو دروازو تر شا او د رسنیو له حضور پرته ترسره شوې دي.
تر اوسه نه ترکیې او نه هم د دواړو خواوو استازو د خبرو د اجنډا جزییات خپاره کړي دي.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د رحمتالله نجیب په مشرۍ او د سهیل شاهین او انس حقاني په ګډون د طالبانو شپږ کسیز پلاوي د استانبول په خبرو کې برخه اخیستې ده.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ د خبرو دویم پړاو د شنبې په ورځ (د لړم ۳مه) نېټه په استانبول کې په رسمي ډول پیل شو.
سرچینو له کابل څخه افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو په شپږ کسیز پلاوي کې د کورنیو چارو وزارت مرستیال رحمتالله نجیب، په قطر کې د طالبانو استازی سهیل شاهین، د طالبانو پېژندل شوی غړی انس حقاني، د بهرنیو چارو وزارت د سیاسي دفتر مشر نوراحمد نور، د دفاع وزارت د عملیاتو مشر نورالرحمان نصرت او د بهرنیو چارو وزارت ویاند عبدالقهار بلخي شامل دي.
اخوا، د پاکستان اووه کسیز پلاوی چې له ډیپلوماټانو او د دغه هېواد د استخباراتي ادارې له غړو څخه جوړ شوی، د استانبول په خبرو اترو کې برخه اخیستې ده.
د سرچینو په وینا، د دواړو لوریو خبرې د استانبول په کنراډ هوټل کې پيل شوي دي.
د ترکیې پولیسو د غونډې په شاوخوا کې سخت امنیتي تدابیر نیولي دي.
تر اوسه د خبرو د اجنډا په اړه هېڅ جزییات نه دي خپاره شوي.
د استانبول دا خبرې د هغو ناستو دوام دی، چې د طالبانو او د پاکستان د دفاع وزیرانو ترمنځ په قطر کې ترسره شوې وې. د دغو ناستو پایله د اوربند یو توافق و، خو د دغه توافق د منځپانګې په اړه تر اوسه معلومات نه دي خپاره شوي.
پاکستان دا توافق محرمانه بولي؛ خو طالبان وایي چې دا محرمانه نه، بلکېلا هم وروستی شوی نه دی.
د پاکستان د جمعیت علمای اسلام مشر مولانا فضلالرحمان په اسلاماباد کې د برېتانیا له سفیرې جین ماریوټ سره د سیمې د امنیتي وضعیت په اړه خبرې کړې دي. نوموړي په دې لیدنه کې د پاکستان او برېتانیا د اړیکو د پیاوړتیا په اړه هم بحث کړی دی.
د پاکستان جمعیت علمای اسلام د شنبې په ورځ (د لړم ۳مه) پر خپلې اېکس پاڼې د دې لیدنې له انځورونو سره په یوه یادښت کې لیکلي، چې دواړو خواوو د پاکستان او سیمې د سیاسي او امنیتي وضعیت په اړه خبرې کړې دي.
که څه هم د دې لیدنې بشپړ جزییات نه دي خپاره شوي، خو ویل شوي چې دواړو خواوو د ګډو ګټو په اړه د یو بل نظرونه اورېدلي دي.
په یاداښت کې ویل شوي، چې په دې لیدنه کې د پاکستان او برېتانیا د اړیکو د پیاوړتیا پر اړتیا ټینګار او موافقه شوې ده.
دا په داسې حال کې ده، چې په پاکستان کې په دې وروستیو کې ناامني پراخه شوې او د پاکستان او افغانستان تر ترینګلتیا وروسته، مولانا فضلالرحمان په یوې غونډه کې ویلي و، چې پاکستان نور د جګړې توان نه لري.
د ملګرو ملتونو پرمختیايي پروګرام وايي، په افغانستان کې د کوچنیو کاروبارونو څه کم لس سلنه یې رسمي پورونو ته لاسرسی لري او په وینا یې پاتې متشبثې ښځې له دغو پورونو محرومې دي.
له دې سره سم، دغه پروګرام لپاره یو میلیون ډالري ضمانت د دې لامل شوی چې د ښځينه متشبثینو په ګډون څه باندې ۷ زره متشبثین رسمي پورونه ترلاسه کړي.
د ملګرو ملتونو د پرمختیايي پروګرام لپاره د یو میلیون ډالرو ضمانت په افغانستان کې د ۲ زره او ۲۵۵ ښځينه متشبثینو په ګډون ۷ زره او ۵۰۰ متشبثینو ته د شاوخوا ۲۰ میلیونو ډالرو د پور ورکړې زمینه برابره کړې ده.
په دې پروګرام سره د ۵ زره ښځو په ګډون شاوخوا ۱۶ زره کسانو ته د کاروبار زمینه برابره شوې ده.
د وچې مېوې د یوه شرکت مالکه ازیتا د ملګرو ملتونو پرمختیايي پروګرام ته ویلي: «شاوخوا ۸ میاشتې مخکې مې د ۵۰۰ زره افغانیو پور ترلاسه کړی. په دې پیسو سره مې وچه مېوه وپېرله او له پروسس وروسته به یې ایران ته صادره کړم.»
هغه زیاتوي: «دمګړی زما په شرکت کې ۱۰ ښځې کار کوي او خاوند مې هم راسره همکاري کوي. اوس مې د پلور کچه له ۷۰ زره افغانیو څه باندې ۲۰۰ زره افغانیو ته لوړه شوې ده.»
په هرات کې د یوه درملتون مالکه فاطمه هم وايي: «۵ میاشتې مخکې مې ۳۰۰ زره افغانۍ پور واخیست. په دې پیسو سره مې په عمده توګه درمل وپېرل او خور ته مې هم د خیاطۍ ماشینونه واخیستل، څو ورسره په هرات ښار کې کار پیل کړي.»
دا زیاتوي: «له پور کولو مخکې په میاشت کې مو ټول عاید شاوخوا ۳ زره افغانۍ و، خو د پور له اخیستنې وروسته مو خپل کاروبار پراخ کړ او ورسره مو اقتصادي وضعیت ډېر ښه شو.»
ملګري ملتونه وايي، د افغانستان د ټکني اقتصاد او د معیشتي ناامنۍ د ډېرښت په درشل کې په دغه نوي پروګرام (اعتباري تضمین) سره له یو شمېر کوچنیو او منځنیو کاروباریانو ملاتړ شوی او همداراز نوې دندې رامنځته شوي او دغه وضعیت د ښځو په منځ کې هیلهمندي ډېره کړې ده.
د ملګرو ملتونو د «اعتباري تضمین» پروګرام کوچنیو شرکتونو ته د پور ورکړې لپاره د بانکونو د هڅونې په موخه جوړ شوی دی. ملګري ملتونه د دغه پروګرام په ترڅ کې د پوروړو شرکتونو له لوري پر وخت د پور نه ورکړې په صورت کې له یاد تضمینه د بانکونو پیسې ورکوي.
طالبانو د پاکستان د دفاع وزیر د هغو څرګندونو په غبرګون کې چې که د اسلاماباد او طالبانو ترمنځ په ترکیه کې روانې خبرې ناکامې شي نو پاکستان به مستقیمې جګړې ته داخل شي، ویلي: «د تاسو په هېواد کې د پوځي کودتا وخت رارسېدلی دی.»
په داسې حال کې چې په ترکیه کې د افغان طالبانو او پاکستاني پلاوي تر منځ د سولې د دویم پړاو خبرې روانې دي، د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف د شنبې په ورځ (د لړم ۳مه) په سیالکوټ کې خبرداری ورکړ، که د اسلاماباد او طالبانو ترمنځ په ترکیه کې روانې خبرې ناکامې شي، نو پاکستان به مستقیمې جګړې ته داخل شي.
د طالبانو د افغانستان بانک د نظارت او مالي خدمتونو عمومي امر لطفالله خیرخواه د خواجه اصف د دغه خبرداري په غبرګون کې ویلي، په پاکستان کې پوځ د کودتا لپاره چمتووالی نیسي.
خیرخواه زیاته کړې: «له ۱۹۴۷ کال راهیسې دا به پنځم ځل وي چې یو ملکي حکومت نسکورېږي. له بده مرغه، پاکستان هېڅکله د خپلو خلکو نه وو.»
هغه پاکستان پوځي اډې ته ورته بللی او په ډاګه کړې یې ده: «دا [پاکستان] یوه پوځي اډه ده، نو د پوځ غرور لومړیتوب لري.»
د پاکستان دفاع وزیر زیاته کړې: «هغه کسان چې موږ ورسره په دوحه کې خبرې وکړې ټول په پاکستان کې لوی شوي دي.»
په دوحه کې د افغانستان او پاکستان تر منځ د سولې په لومړي پړاو خبرو کې د پاکستاني پلاوي مشري خواجه اصف او د طالبانو د پلاوي مشري دفاع وزیر محمد یعقوب مجاهد کوله.
په ترکیه کې د دواړو لوریو تر منځ په روانو خبرو کې د طالبانو د کورنیو چارو، دفاع او بهرنیو چارو وزارتونو شپږو استازو او ۷ پاکستاني ډېپلوماټانو او امنیتي چارواکو ګډون کړی دی.
د خبرو اترو په دې پړاو کې دواړه خواوې به د دوحې د موافقې د پلي کولو پر جزییاتو خبرې وکړي.
پاکستان له طالبانو څخه غوښتي، چې د ټيټيپي د فعالیتونو مخه ونیسي او طالبانو پر اسلام اباد غږ کړی، چې د دې ډلې له مخالفینو ملاتړ ودروي.
د پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف خبرداری ورکړی، چې که د اسلاماباد او طالبانو ترمنځ په انقره کې روانې خبرې ناکامې شي نو پاکستان به مستقیمې جګړې ته داخل شي. هغه زیاته کړه: «هغه کسان چې موږ ورسره په دوحه کې خبرې وکړې ټول په پاکستان کې لوی شوي دي.»
د پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف دا څرګندونې نن شنبه، د لړم ۳مه په سیالکوټ کې خبریالانو ته وکړې.
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ په استانبول کې خبرې روانې دي.
خواجه اصف د دوحې خبرو اترو کې د پاکستاني پلاوي مشري کوله.
د طالبانو په استازیتوب د دفاع وزیر یعقوب مجاهد او عبدالحق وثیق په خبرو اترو کې حاضر وو.
د دوحې په خبرو اترو کې، دواړو خواوو په سمدستي اوربند موافقه وکړه او د خبرو اترو دویم پړاو نن په استانبول کې پیل شوی دی.
د پاکستان د دفاع وزیر د دواړو خواوو ترمنځ ترینګلو اړیکو ته په اشارې سره وویل:«موږ له ۴۰ کلونو راهیسې د افغانانو کوربهتوب کړی. هغه کسان چې موږ ورسره په دوحه کې خبرې وکړې په پاکستان کې لوی شوي دي خو زه نه پوهېږم چې ولې افغانستان له موږ سره داسې چلند کوي.»
هغه دا هم وویل، چې افغان طالبان اوس مهال د پاکستان پر وړاندې د هند د نیابتي ځواک په توګه عمل کوي.
هغه وویل: «موږ باید یوازې یو هدف ولرو، او هغه دا چې د ګاونډیانو په توګه په ورورګلوۍ او درناوي سره یوځای ژوند وکړو.»
هغه د خپلې وینا په یوه برخه کې د دوحې د خبرو اترو پایلو ته په اشارې سره وویل: «په تېرو څلورو یا پنځو ورځو کې هېڅ پیښه نه ده رامنځته شوې، مګر که خبرې اترې یوې موافقې ته ونه رسیږي، موږ به له افغانستان سره په یوې مستقیمې جګړه کې ښکیل شو.»
پاکستاني طالبانو په دوحه کې د طالبانو او پاکستان د موافقې له رسیدو راهیسې بریدونه بند کړي دي.
د افغان طالبانو متحدې ډلې په خیبر پښتونخوا کې د پاکستاني امنیتي ځواکونو پر وړاندې هېڅ برید نه دی کړی ځکه چې افغان طالبان د پاکستان له حکومت سره د سولې تړون ته رسیدلي دي.
استانبول کې په خبرو اترو کې د طالبانو د کورنیو چارو، دفاع او بهرنیو چارو وزارتونو شپږ چارواکي او اووه پاکستاني ډېپلوماټانو او امنیتي چارواکو ګډون کړی.
د خبرو اترو په دې پړاو کې دواړه خواوې به د دوحې د موافقې د پلي کولو په جزییاتو خبرې وکړي.
پاکستان له طالبانو څخه غوښتي چې د ټيټيپي د فعالیتونو مخه ونیسي او طالبانو په اسلام اباد غږ کړی، چې د دې ډلې د مخالفینو ملاتړ ودروي.