د طالبانو او پاکستان ترینګلې اړیکې؛ پر ډیورنډ کرښه د دروازو بندېدو دوه اونۍ پوره شوې

په هغه پرېکړه‌لیک کې، چې د ایالتي وزیرانو د کنفرانس تر غونډې وروسته خپور شوی راغلي، چې فډرالي حکومت باید په منظم ډول د افغانستان او سوریې د مجرمو او خطرناکو کډوالو شړلو ته زمینه برابره کړي.

د دې غونډې مشر الیکسانډر شویتسر ویلي، د کډوالو شړلو بهیر باید یوازې تر مجرمو کډوالو پورې محدود نه شي، باید په راتلونکو پړاوونو کې هغه کډوال هم وشړل شي، چې په جرمني کې یې د اوسېدو غوښتنلیکونه نه دي منل شوي.

د جرمني د کورنیو چارو وزیر الکسانډر دوبرینت د دې وړاندیز ملاتړ کړی دی. هغه ویلي، باید د هغو کډوالو لپاره ځانګړي توقیف‌ځایونه جوړ شي، چې د شړلو حکم یې صادر شوی دی.

په دې طرحه کې له فډرالي حکومت څخه غوښتل شوي چې د پوځي ځایونو په ګډون دې تشې ودانۍ او کانټینرونه د ایالتونو په واک کې ورکړل شي، څو د توقیف ځایونو کار ځنې واخلي.

خو د افغان او سوریایي کډوالو د شړل کېدو مساله د جرمني د سوسیال ‌ډیموکراټ او شنه بهیر ګوندونو د ځينو غړو له مخالفت سره مخ شوې ده.

دوی دې ټکو ته ګوته نیسي، چې له طالبانو سره اړیکه نیول قانوني او سیاسي ستونزې لري او سوریه اوس هم ناامنه هېواد بلل کېږي.

نوموړي د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلوېزیون سره مرکه کې زیاته کړې: «زه د ملګرو ملتونو، په تېره بیا د دې سازمان د اعتبار له کمېټې څخه غوښتنه کوم چې انصاف او جغرافيايې واقعیتونه په پام کې ونیسي او پر دې بنسټ پرېکړه وکړي».

شاهین زیاته کړه، چې د دوی حکومت د خلکو واقعي استازی دی او باید ملګري ملتونه دا واقعیت په پام کې ونیسي. خو د ملګرو ملتونو له‌خوا څو څو ځله پر طالبانو تور لګول شوی، چې په دې سازمان کې د غړیتوب شرايط یې نه دي پوره کړي. دغه سازمان بشري حقونو ته درناوی او د ډیموکراټیکو ارزښتونو پالنه د غړیتوب مهم اصلونه ګڼي.

ملګري ملتونو طالبان په دې هم تورنوي، چې د افغانانو بنسټيز حقونه یې نه دي مراعت کړي، په تېره بیا د ښځو د زده کړو او کار مخه یې نیولې، د بیان ازادي نه مني او بهرنیو ترهګرو ډلو ته یې ځای ورکړی دی.

د دې ترڅنګ د افغانستان ځينو مدني فعالانو هم له ملګرو ملتونو څخه غوښتنه کړې، چې په دې سازمان کې دي د افغانستان څوکۍ طالبانو ته نه ورکوي.

تر دې مهاله په ملګرو ملتونو کې د افغانستان څوکۍ د افغانستان له پخواني جمهوري نظام له استازي نصیر احمد فایق سره ده، چې له دې ادرس څخه پر طالبانو توندې نیوکې هم کوي.

په سپین بولدک او چمن کې ځینو ځايي سرچینو افغانستان انټرنشل – پښتو ته وویل دا چې پاکستاني پوله ساتي ځواکونه په موقت ډول د چمن – سپین بولدک لار پرانیزي په چمن کې د افغان کډوالو ډېره ګڼه ګوڼه جوړه شوې ده.

د سرچینو د معلوماتو له مخې که څه هم د چمن- سپین بولدک لار په وقفه‌یي توګه پرانېستل کېږي؛ خو دا چې د افغان کډوالو شمېر زیات دی ټول نه شي کولای په لږه موده له کرښې واوړي.

سرچینه ادعا کوي چې پاکستاني پوله ساتي ځواکونو له ځینو کورنیو د نوبت او له کرښې د اوښتو په بدل د پیسو غوښتنه هم کوي.

په ورته وخت په ټولنیزو رسنیو کې هم ځینې داسې ویډیو ګانې خپرې شوي چې د چمن ځینې اوسېدونکي د سیمې له خلکو غواړي چې دلته د بند پاتې شویو افغان کورنیو سره مرسته وکړي.

د معلوماتو پربنسټ دا چې د شپي لخوا هوا سړه وي؛ نو په چمن کې د بند پاتې افغان کډوالو ماشومان د ډول ډول ناروغیو له ګواښ سره مخامخ دي. په پاکستان کې رسمي سرچینو په دې اړه څه نه دي ویلي؛ خو تازه د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلی چې تر بلې خبرتیا به د پر ډیورنډ کرښې ټولې لارې تړلې وي.

د نادریاراحمدي په وینا، له دې جملې څخه شاوخوا ۴۰ زره ودونه د افغان نارینه وو او ایراني ښځو او ۴۰ زره نور د ایراني نارینه وو او افغان ښځو تر منځ شوي دي. هغه زیاته کړه، که د دې کورنیو ماشومان هم حساب شي، نو ټول نفوس یې نږدې ۲۵۰ زرو ته رسېږي.

احمدي پرون په تهران کې په یوه غونډه کې وویل: «د قانون له مخې هغه ماشومان چې د دې ودونو په پایله کې زیږېدلي وي، یانې مور یا پلار یې ایرانی وي، د ایران تذکره ترلاسه کولای شي».

هغه زیاته کړه: «د ایران حکومت د کډوالۍ پر پالیسۍ له سره غور کوي، چې د قانوني او غیرقانوني کډوالو تر منځ توپیر وشي».

ایران ادعا کوي، چې دا مهال په دې هېواد کې ۴.۵ مېلیونه افغان کډوال ژوند کوي، په داسې حال کې، چې د بې اسنادو افغان کډوالو تر شړلو مخکې دا شمېر شاوخوا شپږ مېلیونه و.

احمدي زیاته کړه، افغان کارګر کولای شي چې ۹ میاشتنۍ کاري ویزې واخلي، خو د مودې تر بشپړېدو وروسته باید له ایرانه ووځي او بیا بېرته راشي. وایي، لامل یې دا دی څو د دغو کارګرو د استوګنې اړیکه له خپل هېواد سره پاتې شي.

ایران د روان کال په اوړي کې نږدې دوه مېلیونه افغان کډوال په زور شړلي دي.

د افغانستان او پاکستان تر منځ په هر ډول شخړه او ناندرۍ کې پاکستان لوری په لومړي سر کې له افغانستان سره ټولې لارې بندوي او د دواړو لورو تر منځ له یو اونیزې جګړې او اوربند وروسته دا ۱۳مه ورځ ده چې ټولې لارې تړلې پاتې دي، خو یوازې د چمن یا سپین بولدک له لارې د افغان کډوالو د اېستلو لپاره اجازه ورکول کېږي.

د پاکستان د ګمرکونو د مسوولینو په وینا، د افغانستان او پاکستان تر منځ له جګړې راهیسې شاوخوا ۱۰ زره افغان کډوال افغانستان ته استول شوي په داسې حال کې چې ۱۲۰۰ خالي کانتینري موټر ته بېرته پاکستان ته د ننوتلو اجازه ورکړل شوې ده.

د دواړو خواو د سوداګرو په وینا، دمګړۍ د تورخم، خرلاچي، انګور اډې او غلام خان د دروازو په دواړو خواو کې د تازه میوو او سبزیجاتو سلګونه بار موټر ولاړ دي او د ډېریو موټرو میوې او سبزیجات خوسا شوي دي.

د پاکستان د ګمرکونو د مسوولینو په وینا، دمګړۍ پر غوښو، میوو، سبزیجاتو او جوس بار سلګونه بار وړونکي او کانتینري موټر د چمن- کراچۍ تر منځ او همداراز په تورخم او په سویلي وزیرستان کې انګور اډه، په شمالي وزیرستان کې غلام خان او په کرم ولسوالۍ کې د خرلاچي د لارو په اوږدو کې ولاړ دي.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونه وايي، په دې موده کې څه باندې ۵۰۰ موټر انګور او نورې تازه میوې او همداراز سبزیجات چې پاکستان ته صادرېدل خوسا شوي دي.

خان جان الکوزی: د لارو د تړل کېدو له امله تر اوسه د ۵۰۰ موټرو میوې او سبزیجات خوسا شوي | افغانستان انټرنشنل پښتو

تر دې مخکې د پاکستان د عوایدو فدرالي ادارې (اېف‌ بي ار) امر کړی و، چې په کراچۍ بندر کې دې د افغانستان اړوند د ټرانزیټي سوداګرۍ د مالونو لېږد رالېږد بهیر په بشپړه توګه ودرول شي. دغه اداره وایي، دغه بندیز به تر نامعلومې نېټې پورې دوام ولري.

د افغانستان او پاکستان تر منځ په نورمال حالت کې پر پنځو سوداګریزو لارو شاوخوا ۲ زره سوداګریز موټر تګ راتګ کوي، خو له ۱۳ ورځو راهیسې دغه بهیر په ټپه درېدلی او دواړو لورو ته سوداګر او ورسره عام ولس سخت زیانمن شوي دي.

سوداګرو بیا تل له دواړو لورو تل غوښتي چې سوداګريز مسایل له سیاسي او امنیتي مسایلو جلا کړي، څو ورسره له سوداګرو سربېره د کرښې د دواړو خواو خلک زیانمن نه‌شي.

د پاکستاني رسنیو د راپور له‌مخې، له افغانستان سره د لارو د بندېدو له امله د پاکستان په بازارنو کې د تازه میوو او سبزیجاتو بیې ډېرې لوړې شوي او عام ولس یې پر پاکستان په نیوکو سره وايي، چې لارې باید ژر تر ژره خلاصې کړي.