ابراهیم صدر په ایران کې له ترکي چارواکو سره پر بېلابېلو موضوعاتو خبرې کړې دي

فرشته عباسي وايي، چې طالبانو له ۲۰۲۱ کال راهیسې د رسنیو ټول فعالیتونه تقریبا بند کړي دي. هغې په یوه ویډیویي پیغام کې ویلي، په هره اندازه چې طالبان پر رسنیو فشار ډېروي؛ په هماغه اندازه په افغانستان کې د خپلواکو رسنیو اړتیا ډېرېږي.

هغه وايي، هغه جلاوطنه افغان خبریالان چې د طالبانو له لاسه بهرنیو هېوادونو ته تښتېدلي؛ اوس له کوربه هېوادونو څخه د جبري اېستلو له ګواښ سره مخ دي. هغه زیاتوي، که دغه خبریالان بېرته خپل هېواد ته ستانه شي؛ نو د طالبانو له غچ اخیستنې سره به مخ شي.

نوموړې وړاندې ویلي، طالبان باید د رسنیو له محدودیت، د خبریالانو له نیولو، شکنجه کولو او په ټوله کې پر رسنیو له سانسور څخه لاس واخلي. فرشته عباسي وايي: «هغه هېوادونه چې جلاوطنه خبریالان په‌کې مېشت دي، ترې غواړو چې د خبریالانو جبري اېستلو لړۍ ودروي.»

د راپورونو له مخې؛ خبریالان په ډېرو هېوادونو کې د کډوالۍ ژوند تېروي او ځينې نور یې بیا لوېدیځو هېوادونو ته د تګ په تمه په درېیمو هېوادونو کې له کړاوه ډک ژوند تېروي.

په راپور کې راغلي، د پاکستان حکومت نور چا ته اجازه نه‌ورکوي چې له پاسپورټ او وېزې پرته دغه هېواد ته داخل شي. د پاکستان ټلویزیون (PTV News) سې‌شنبه (د لړم ۶مه) پر اېکس پاڼه لیکلي، یوازې هغه کسان پاکستان ته تلای شي چې سوداګریزې یا سیاحتي وېزې ولري.

راپور زیاتوي، چې د بلوچستان حکومتي ادارې په چمن کې د کډوالو لپاره د اوسېدو او خوراک زمینه برابره کړې؛ خو له دې سره داسې راپورونه هم خپاره شوي، چې په چمن کې بندپاتې افغانان له ګڼو ستونزو سره مخ دي.

له بل پلوه د پاکستان د جماعت اسلامي ګوند پخواني مشر سراج الحق د پاکستان له حکومته غوښتي، چې د افغانستان او پاکستان تر منځ دې لارې بېرته خلاصې کړي. هغه ویلي، چې له ۱۵ ورځو راهیسې د پاکستان او افغانستان ترمنځ لارې تړلې دي، هغه افغان ماشومان، ښځې او سپین ږېري تر شنه اسمان لاندې شپې سبا کوي چې غواړي خپل هېواد ته ستانه شي.

سراج الحق د پاکستان له حکومته غوښتي، چې له انساني اصولو سره سم دې ژر تر ژره لارې خلاصې کړي؛ څو بند پاتې افغان کډوال بېرته خپل هېواد ته ستانه شي.

که څه هم د پاکستان دولتي ټلوېزیون ویلي، چې افغانان د شوداګریزو او سياحتي وېزو له لارې پاکستان ته راتلای شي؛ خو افغان سوداګرو افغانستان انټرنشنل پښتو برخې ته ویلي، چې پاکستان له یوه کال راهیسې د سوداګریزو وېزو ورکړه کمه کړې دي. یادې رسنۍ ویلي، چې یوازې د سیاحتي او سوداګریزو وېزو لرونکي افغانان پاکستان ته تلای شي؛ خو د روغتیایي وېزو یادونه یې نه‌ده کړې.

د یاد کمېسیون د راپور له مخې؛ یادې کورنۍ د سپین بولدک، اسلام‌کلا او ورېښمو پله له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي. یاد کمېسیون ویلي، چې له دغه ستنو شویو کډوالو سره د ځینو لومړنیو توکو مرستې هم شوې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د ډیوربنډ کرښې په اوږدو کې د لارو د تړل کېدو له کبله د سلګونه افغان کورنیو د بند پاتې کېدو په اړه خبرونه ورکړل شوي دي.

وړاندې په سپین بولدک او چمن کې ځینو ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل – پښتو ته ویلي، دا چې پاکستاني پوله ساتي ځواکونه په لنډمهالي ډول د چمن – سپین بولدک لار پرانیزي په چمن کې د افغان کډوالو ډېره ګڼه ګوڼه جوړه شوې ده.

په ورته وخت کې د راپورونو پربنسټ؛ د تورخم دروازې د تړل کېدو له کبله هم سلګونه کورنۍ له څو ورځو راهیسې بندې پاتې دي او له بېلابېلو ستونزو سره لاس او ګرېوان دي.

په دې وروستیو کې پاکستان او ایران د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ په کمساري ډول چټکه کړې او هره ورځ د سلګونه کورنیو د ستنېدو په اړه خبرونه ورکول کېږي.

هالنډۍ NRC رسنۍ د یاد هېواد د کډوالۍ چارواکو په حواله راپور ورکړی، د دغو ښځو له ډلې یوه یې ځکه بېرته افغانستان ته استول کېږي چې د هالنډ له ټولنې او شته ارزښتونو سره یې ځان نه‌دی عیار کړی.

یاده اداره وايي، دغه مېرمنې چې عمرونه یې ۷۹ او ۵۹ کاله دي؛ دوی په بېرته ستنېدو سره کولای شي د افغانستان د ښځو د ژوند له اوسنیو شرایطو سره ځانونه برابر کړي.

دغه ادارې زیاته کړې، له دې ډلې د یوې مرمنې په اړه د کډوالۍ چارواکو استدلال کړی چې نوموړې په افغانستان کې تر ډېره د کور په کارونو بوخته وه او لږ به له کوره وتله؛ نو ځکه یې د پناه غوښتنه د منلو وړ نه‌ده. خو د هغې وکیل وايي، چې نوموړې اوس په هالنډ کې کار کوي او په ټولنه کې فعاله ده.

دغه پرېکړه په داسې حال کې شوې، چې د هالنډ حکومت د څو نورو لوېدیځو هېوادونو سره یوځای د ښځو پر وړاندې د طالبانو د ځپوونکو اقداماتو پرضد د عدالت نړۍوالې محکمې ته شکایت کړی.

په دې اړه د یادې ادارې یوه ویاند ویلي، په اسلامي هېوادونو کې ښځې له تبعیض سره مخ دي؛ خو هالنډ نه‌شي کولای ټولو مسلمانو ښځو ته یوازې د خپلو حکومتونو د تبعیضي چلند له امله پناه ورکړي. د هغه په وینا؛ هالنډ یوازې هغو ښځو ته پناه ورکوي چې د هغوی ژوند په جدي توګه له ګواښ سره مخ وي.

د کډوالۍ ادارې ویاند زیاته کړې، چې د دغو دوو افغان ښځو ژوند له جدي ګواښ سره مخ نه‌دی؛ نو بېرته خپل هېواد ته یې ستنېدل کومه ستونزه نه‌لري.

دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو په افغانستان کې له بیا واکمنېدو سره د ښځو پر وړاندې پراخ محدودیتونه ولګول چې له کبله یې پر دوی د ملګرو ملتونو په ګډون د بېلابېلو نړۍوالو بسټونو او هېوادونو له لوري توندې نیوکې شوې دي.

طالبانو بیا تل ویلي، چې په افغانستان کې د ټولو او په ځانګړې توګه د ښځو حقونه د دوی د «اسلامي شریعت» په چوکاټ کې خوندي دي، هغه ادعا چې نه هم افغان مېرمنو او نه نړۍوالې ټولنې ته د منلو ده.

په خبر کې راغلي:« دا چې د پاکستان په پوځ کې یوه ځانګړې کړۍ غواړي د دغه خبرو مخه ډب شي؛ نو پلاوی یې دومره صلاحیت او جرات نه‌لري، چې غوڅ دریځ غوره کړي، له همدې امله په بېلابېلو پلمو د خبرو له مېز څخه په شا کېږي.»

تر دې وړاندې پاکستاني رسنیو په ترکیه کې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د مذاکراتو په تړاو د خپل هېواد د ښکېلو چارواکو له قوله لیکلي و، چې له کابل نه تللی پلاوی د مسایلو په تړاو بشپړ واک نه‌لري. دوی ویلي و، د مذاکراتو په منځ کې به د‌ طالبانو استازي دباندې وتل او کندهار سره یې اړیکې نیولې.

له بل پلوه طالبان وايي، دوی د خبرو رېښتینې تګلاره لري او دریځ یې دا دی چې افغانستان نه‌شي کولای په پاکستان کې د بریدونو مخه ونيسي او یا د پاکستاني طالبانو استازیتوب وکړي. راپور زیاتوي، په مذاکراتو کې مقابل لوري ته ویل شوي چې د پاکستاني طالبانو موضوع د پاکستان خپله کورنۍ او پخوانۍ ستونزه ده او باید دغه ستونزه پاکستان په خپله حل کړي.

راپور کاږي:« زموږ دریځ ډېر روښانه دی، یوازې هغه څه چې موږ یې مسوولیت لرو دا دي، چې د افغانستان خاوره به د پاکستان پر ضد نه استعمالېږي او له مقابل لوري هم غواړو، چې منطقي او معقولې غوښتنې وړاندې کړي.»

تر دې وړاندې پاکستاني رسنیو لیکلي و، چې د طالبانو او پاکستاني پلاوو ترمنځ له اوږدو خبرو سره، سره بیا هم په خبرو کې پرمختګ نه‌دی شوی، طالبان هیڅ انعطاف نه مني.

له بل پلوه درې ورځې کېږي، چې د طالبانو او پاکستاني پلاوو ترمنځ په ترکیه کې خبرې روانې دي؛ خو تر دې مهاله په خبرو کې د پام وړ پرمختګ نه‌دی شوی.