سرچینې: طالبانو د بدخشان په یفتل کې ۷ ملکي وګړي نیولي دي

د طالبانو د کورنیو چارو وزرات ویاند عبدامتین قانع ویلي، په ګاونډیو هېوادونو کې د افغان کډوالو له وضعیت څخه د ناوړه ګټې اخیستو او انساني قاچاق په اړه هم اندېښنه لري خو په وینا یې د دې ستونزې د مخنیوي لپاره یې عملي ګامونه پورته کړي دي.

هغه زیاته کړې د طالبانو د مشر د فرمان له مخې به د ټولو اړوندو ادارو په همغږۍ د انساني قاچاق پر وړاندې مبارزه لا پیاوړې شي.

دا په داسی حال کې ده چې د طالبانو د وروستویو معلوماتو له مخې یوازې په تېره یوه میاشت کې په نیمروز ولایت کې ۹۴۰ کسان نیولي چې غوښتل یې په ناقانونه لارو له هېواده ووځي.

بېکاري، اقتصادي ستونزې، امنیتي وضعیت او پر ځینو برخو محدودیتونه هغه مهم عوامل دي چې لا هم هره ورځ ګڼ افغانان اړ باسي په ناقانونه لارو له هېواده ووځي. په ورته وخت کې، د ایران او طالبانو ترمنځ د سرحدي همکارۍ له زیاتېدو سره، په وروستیو میاشتو کې د ناقانونه کډوالو او د انساني قاچاق په تړاو د نیونو شمېر هم لوړ شوی دی.

د طالبانو دغه چارواکي یو ځل بیا ویلي، چې له ټولو هېوادونو سره متقابلې او ښې اړیکې غواړي. هغه زیاته کړې: «موږ خپل مسوولیت په سالم ډول ادا کوو. له ګاونډیو، د سیمې او نړۍ له هېوادونو سره د متقابل درناوي په چوکاټ کې ښې اړیکې او مثبت تعاملات غواړو».

د طالبانو په خبرپاڼه کې د برېتانیا د استازي په حواله راغلي، چې هېواد یې له افغانستان سره د راتلونکو درېیو کلونو لپاره درې مېلیارده افغانۍ بشري مرستې ځانکړې کړې دي. نوموړي د افغانستان او پاکستان ترمنځ د بشري مرستو د دهلیز پر پرانیستلو خوښي څرګنده کړې او دا یې اړمنو خلکو ته پر وخت د بشري مرستو د رسېدو لپاره ګټور ګام وباله.

طالبانو یو ځل بیا له بشري‌ مرستندویه ادارو د هکمارۍ غوښتنه کړې او زیاته کړې یې ده: «موږ له بشري مرستندویه ادارو سره تل لازمه همکاري کوو؛ ترڅو مرستې په روڼتیا او عادلانه ډول پر وخت اړمنو او مستحقو کورنیو ته ورسېږي».

په یاده لیدنه کې طالب استازي د ستونزو د حل په برخه کې په دومداره تګ‌راتګ او د اړیکو پر پراختیا ټینګار کړی.

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد د خپل مشر هبت‌الله اخوندزاده د حکم له مخې د هغو ۲۱ بستونو نوملړ خپور کړی، چې تازه تغیر او تبدیل شوي دي. په دغه نوملړ کې تر ټولو ډېرې ټاکنې د کانونو، مالیې وزارتونو او قضايي ادارو په برخو کې شوې دي.

په یادو ټاکنو کې د طالبانو د مرکزي دار الافتاء مخکېنی عمومي رییس شیخ خیرجان خیرخواه؛ د امر بالمعروف وزارت د نظامي امر بالمعروف د معین، د دغه ډلې د ښاروالیو چارو د سمون لوی ریاست مخکېنی مسلکي مرستیال نعمت‌ﷲ حسن د مالیې وزارت د عوایدو او ګمرکاتو معین، د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت د اوسپنې پټلۍ مخکېنی معین محمداسحاق صاحب‌زاده د کانونو وزارت د مالي او اداري معین او د دغه ډلې د مالیې وزارت د عوایدو او ګمرکاتو مخکېنی معین عبدالمتین سعید د کانونو وزارت د جیولوژي سروې معین په توګه ټاکلي دي.

همدارنګه طالبانو د دولتي شرکت د پالیسۍ، څار او ارزونې مخکېنی مرستیال مولوي محمودشاه زاهد؛ د کانونو وزارت د تخنیکي معین او د چارو ادارې لوی ریاست د دولتي چارو د انسجام مخکېنی مرستیال مولوي سیف الدین تایب؛ د کندهار ولایت د مرستیال والي په توګه ټاکلي‌ دي.

د هبت الله اخوندزاده په نویو تاکنو کې د دغه ډلې د کندهار د ټولګټو مخکېنی رییس عزیزالرحمان شریف؛ د کانونو وزارت د تېلو او ګازو عملیاتي شرکت د رییس، د کندهار ولایت مخکېنی مرستیال والي ملامحمد صادق انقلابي؛ د کانونو وزارت د کانونو د ساتنې رییس په توګه ټاکلي دي.

طالبانو د ۲۰۲۱کال په اګست میاشت کې له بیا واکمنېدو وروسته تر دې مهاله د خپلې ادارې بدلونونه او ګومارنې د یادې ډلې غړو، دیني عالمانو او خپلو وفادارو کسانو ترمنځ شوې دي.

نیوکه کوونکي او یوشمېر سیاسي څېرې وايي، د طالبانو په ګومارنو کې د مسلکي وړتیا، اداري تجربې او شفاف رقابت پر ځای د ډلې وفادارۍ او ایډیالوژیک تړاو ته لومړیتوب ورکول کېږي. د دوی په باور؛ دې چارې د دولتي ادارو پر اغېزمنتیا او د طبیعي سرچینو په ګډون د بېلابېلو سکټورونو پر مدیریت منفي اغېز کړی دی.

طالبانو بیا تل ویلي، چې خپلې ګومارنې د باور، وړتیا او اړتیا له مخې ترسره کوي او ادعا کوي چې د هېواد د ادارو د ښه مدیریت او د فساد د مخنیوي لپاره یې لازم اصلاحات کړي دي.

د دغه سازمان د راپور له مخې؛ د ښځینه روغتیایي کارکوونکو پر تګ‌راتګ، زده‌کړو او فعالیتونو د طالبانو محدودیتونو د ټولنې په کچه روغتیایي خدمتونه، پر ناروغیو څار او د وبا په وړاندې غبرګون په جدي توګه ګډوډ کړی دی.
په راپور کې راغلي، چې د ښځینه ډاکټرانو او کارکوونکو سخت کمښت په ځانګړې توګه په لرو پرتو سیمو کې د روغتیایي خدمتونو کیفیت او د ښځو او ماشومانو حیاتي پاملرنې ته لاسرسی هم په جدي توګه کمزوری کړی دی.
د روغتیايي مرکزونو تړل
په راپور کې راغلي، په ۲۰۲۵کال کې د روغتیا سکتور لپاره یوه بله لویه ننګونه د بودجې سخت کمښت و چې د بشري اړتیاوو پلان لپاره د اړتیا وړ بودجې یوازې ۴۵.۳ سلنه ترلاسه شوې ده. د بودجې کمښت له امله ۲۷ روغتیايي مرکزونه تړل شوي، چې د ۲۹۴زره خلکو لپاره یې روغتیايي خدمتونو ته لاسرسی محدود کړ.

100%

پر کمزوري روغتیایي سیسټم د هم‌مهاله ناورینونو فشار
د بودجې محدودیتونو او کمښت سربېره د زلزلو، وچکالۍ، سېلابونو، د ناروغیو خپرېدو او له ایران او پاکستان نه تر ۲.۷ مېلیونه د زیاتو کډوالو ستنېدو د افغانستان پر کمزوري روغتیایي سیسټم فشار راوړی دی.
دا په داسې حال کې ده، چې په سختو او لرو پرتو سیمو کې د خدمتونو وړاندې کول او د روغتیایي وضعیت څار په ځانګړې توګه د ژمي په موسم کې له جدي خنډونو سره مخ شوي دي.
د ځانګړو پروګرامونو لپاره اداري ځنډ او خنډ
د روغتیا نړۍوال سازمان راپور ښیي، چې د پروژې د تصویب اوږدې پروسې او د روغتیا او خوراکي توکو د رسولو لړۍ کې ځنډ (د لوړو ترانسپورتي لګښتونو او ناوخته فیسونو له امله) د خدمتونو رسولو لړۍ سوکه کړې ده.
د ځانګړو پروګرامونو په برخه کې د کور په کور د پولیو واکسین کمپاینونو بندیز، د واکسیناسیون تت پوښښ او د واکسین کارتونو د وېش په برخه کې د اداري ننګونو له امله د ټولنې بې‌غوري د پولیو او نورو ناروغیو ګواښ زیات کړی دی.

100%

د روغتیا نړۍوال سازمان ټینګار کړی، که څه هم په ۲۰۲۵کال کې به د افغانستان په ۳۴ ولایتونو کې حیاتي خدمتونه وړاندې شي؛ خو د دغه خدمتونو د دوام لپاره د ښځینه کارکوونکو په اړه د محدودیتونه لرې کول او د دوامداره تمویل چمتو کول اړین دي.

که څه هم د طالبانو تر واک لاندې د برېښنا اړوند مسوولین د دوامداره برېښنا برابرېدو خبره کوي؛ خو د دواړه ولایتونو یوشمېر اوسېدونکي وايي، چې له څو اوونیو راهیسې د شپې له‌خوا برېښنا په پرله‌پسې ډول پرې کېږي او د خلکو ستونزې یې زیاتې کړې دي.

د کندهار د پنځمې ناحیې اوسېدونکی عبدالغفار وایي: «د ګرمۍ موسم دی، ماشومان او ناروغان لرو، ټوله شپه له ګرمۍ خوب نه‌شو کولای، نه د بېټرۍ وس لرو او نه هم بل بدیل؛ کله چې برېښنا پرې شي، ټول کور له سختو ستونزو سره مخ شي».

خلک وايي، د ۲۴ ساعته برېښنا ژمنه ورسره شوې او ډېرې پیسې ترې اخیستل کېږي؛ خو برېښنا د شپې پرمهال پرې کېږي چې نه سولر کار کوي او نه هم هر کور بېټرۍ لري.

د کندهار یو بل اوسېدونکی عبدالصمد وایي، د برېښنا په بېلونو کې د دایمي برېښنا پېسې ترې اخیستل کېږي؛ خو د خدماتو کیفیت ورسره برابر نه‌دی. هغه زیاه کړه: «موږ هره میاشت لوړ بېلونه ورکوو؛ خو د برېښنا خدمتونه نیمګړي دي، کله چې برېښنا نه‌وي، ویل کېږي چې د ډیزلي ماشینونو برېښنا به ووېشل شي؛ خو موږ تراوسه دغه برېښنا هم نه‌ده لیدلې».

د هلمند د لښکرګاه ښار یو اوسېدونکی محمدنبي هم وایي، د برېښنا د پرې کېدو په اړه هر ځل بېلابېل لاملونه وړاندې کېږي؛ خو ستونزه نه حل کېږي. هغه وویل: «موږ ته ویل کېږي، چې د کجکي او کندهار ترمنځ د برېښنا مزی خراب شوی او یا تخنیکي ستونزه رامنځته شوې؛ خو دا ستونزه نږدې هره شپه تکرارېږي، په دې سخته ګرمۍ کې د برېښنا نشتوالي د خلکو ژوند ستونزمن کړی دی».

د دغه ولایت نور اوسېدونکي هم وایي، د برېښنا پرله‌پسې پارچاوي نه یوازې د خلکو ارامتیا له‌منځه وړي؛ بلکې ناروغان، ماشومان او سپین‌ږېري یې هم له سختو ستونزو سره مخ کړي دي.

یوشمېر صنعت کاران هم زیاتوي، چې د برېښنا پارچاوۍ یې پر کاروبار منفي اغېز کړی؛ ځکه د برېښنا په نشتوالي کې نه‌شي کولای خپلې چارې په عادي ډول پر مخ یوسي. د کندهار او هلمند اوسېدونکي له اړوندو مسوولینو غواړي، چې د ګرمۍ په دې سخت موسم کې د برېښنا پارچاوي کمه کړي او د برېښنا د دوامداره ټینګښت لپاره عملي او اوږدمهاله حل پیدا کړي؛ څو خلک په ځانګړي ډول ناروغان، ماشومان او سپین‌ږېري له لا ډېرو ستونزو سره مخ نه‌شي.

خو په دغه ولایت کې د طالبانو د برېښنا شرکت او کجکي بند مسوولینو ویلي، چې ستونزه لنډمهاله ده او په ځینو سیمو کې تخنیکي ستونزې رامنځته شوې دي. د دوی په خبره؛ د ستونزې د ژر حل لپاره کاري ډلې په کار بوختې دي.