پاکستاني رسنۍ: د چمن له لارې هره ورځ له درېیو تر څلور زرو پورې کډوال افغانستان ته ستنېږي

د یاد کمېسیون د راپور له مخې؛ یادې کورنۍ د سپین بولدک، اسلام‌کلا او ورېښمو پله له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي. یاد کمېسیون ویلي، چې له دغه ستنو شویو کډوالو سره د ځینو لومړنیو توکو مرستې هم شوې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د ډیوربنډ کرښې په اوږدو کې د لارو د تړل کېدو له کبله د سلګونه افغان کورنیو د بند پاتې کېدو په اړه خبرونه ورکړل شوي دي.

وړاندې په سپین بولدک او چمن کې ځینو ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل – پښتو ته ویلي، دا چې پاکستاني پوله ساتي ځواکونه په لنډمهالي ډول د چمن – سپین بولدک لار پرانیزي په چمن کې د افغان کډوالو ډېره ګڼه ګوڼه جوړه شوې ده.

په ورته وخت کې د راپورونو پربنسټ؛ د تورخم دروازې د تړل کېدو له کبله هم سلګونه کورنۍ له څو ورځو راهیسې بندې پاتې دي او له بېلابېلو ستونزو سره لاس او ګرېوان دي.

په دې وروستیو کې پاکستان او ایران د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ په کمساري ډول چټکه کړې او هره ورځ د سلګونه کورنیو د ستنېدو په اړه خبرونه ورکول کېږي.

هالنډۍ NRC رسنۍ د یاد هېواد د کډوالۍ چارواکو په حواله راپور ورکړی، د دغو ښځو له ډلې یوه یې ځکه بېرته افغانستان ته استول کېږي چې د هالنډ له ټولنې او شته ارزښتونو سره یې ځان نه‌دی عیار کړی.

یاده اداره وايي، دغه مېرمنې چې عمرونه یې ۷۹ او ۵۹ کاله دي؛ دوی په بېرته ستنېدو سره کولای شي د افغانستان د ښځو د ژوند له اوسنیو شرایطو سره ځانونه برابر کړي.

دغه ادارې زیاته کړې، له دې ډلې د یوې مرمنې په اړه د کډوالۍ چارواکو استدلال کړی چې نوموړې په افغانستان کې تر ډېره د کور په کارونو بوخته وه او لږ به له کوره وتله؛ نو ځکه یې د پناه غوښتنه د منلو وړ نه‌ده. خو د هغې وکیل وايي، چې نوموړې اوس په هالنډ کې کار کوي او په ټولنه کې فعاله ده.

دغه پرېکړه په داسې حال کې شوې، چې د هالنډ حکومت د څو نورو لوېدیځو هېوادونو سره یوځای د ښځو پر وړاندې د طالبانو د ځپوونکو اقداماتو پرضد د عدالت نړۍوالې محکمې ته شکایت کړی.

په دې اړه د یادې ادارې یوه ویاند ویلي، په اسلامي هېوادونو کې ښځې له تبعیض سره مخ دي؛ خو هالنډ نه‌شي کولای ټولو مسلمانو ښځو ته یوازې د خپلو حکومتونو د تبعیضي چلند له امله پناه ورکړي. د هغه په وینا؛ هالنډ یوازې هغو ښځو ته پناه ورکوي چې د هغوی ژوند په جدي توګه له ګواښ سره مخ وي.

د کډوالۍ ادارې ویاند زیاته کړې، چې د دغو دوو افغان ښځو ژوند له جدي ګواښ سره مخ نه‌دی؛ نو بېرته خپل هېواد ته یې ستنېدل کومه ستونزه نه‌لري.

دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو په افغانستان کې له بیا واکمنېدو سره د ښځو پر وړاندې پراخ محدودیتونه ولګول چې له کبله یې پر دوی د ملګرو ملتونو په ګډون د بېلابېلو نړۍوالو بسټونو او هېوادونو له لوري توندې نیوکې شوې دي.

طالبانو بیا تل ویلي، چې په افغانستان کې د ټولو او په ځانګړې توګه د ښځو حقونه د دوی د «اسلامي شریعت» په چوکاټ کې خوندي دي، هغه ادعا چې نه هم افغان مېرمنو او نه نړۍوالې ټولنې ته د منلو ده.

په خبر کې راغلي:« دا چې د پاکستان په پوځ کې یوه ځانګړې کړۍ غواړي د دغه خبرو مخه ډب شي؛ نو پلاوی یې دومره صلاحیت او جرات نه‌لري، چې غوڅ دریځ غوره کړي، له همدې امله په بېلابېلو پلمو د خبرو له مېز څخه په شا کېږي.»

تر دې وړاندې پاکستاني رسنیو په ترکیه کې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د مذاکراتو په تړاو د خپل هېواد د ښکېلو چارواکو له قوله لیکلي و، چې له کابل نه تللی پلاوی د مسایلو په تړاو بشپړ واک نه‌لري. دوی ویلي و، د مذاکراتو په منځ کې به د‌ طالبانو استازي دباندې وتل او کندهار سره یې اړیکې نیولې.

له بل پلوه طالبان وايي، دوی د خبرو رېښتینې تګلاره لري او دریځ یې دا دی چې افغانستان نه‌شي کولای په پاکستان کې د بریدونو مخه ونيسي او یا د پاکستاني طالبانو استازیتوب وکړي. راپور زیاتوي، په مذاکراتو کې مقابل لوري ته ویل شوي چې د پاکستاني طالبانو موضوع د پاکستان خپله کورنۍ او پخوانۍ ستونزه ده او باید دغه ستونزه پاکستان په خپله حل کړي.

راپور کاږي:« زموږ دریځ ډېر روښانه دی، یوازې هغه څه چې موږ یې مسوولیت لرو دا دي، چې د افغانستان خاوره به د پاکستان پر ضد نه استعمالېږي او له مقابل لوري هم غواړو، چې منطقي او معقولې غوښتنې وړاندې کړي.»

تر دې وړاندې پاکستاني رسنیو لیکلي و، چې د طالبانو او پاکستاني پلاوو ترمنځ له اوږدو خبرو سره، سره بیا هم په خبرو کې پرمختګ نه‌دی شوی، طالبان هیڅ انعطاف نه مني.

له بل پلوه درې ورځې کېږي، چې د طالبانو او پاکستاني پلاوو ترمنځ په ترکیه کې خبرې روانې دي؛ خو تر دې مهاله په خبرو کې د پام وړ پرمختګ نه‌دی شوی.

د بې‌ځایه شویو نړۍوال سازمان دوشنبه (د لړم ۵مه) په یوې خبرپاڼه کې لیکلي، په کولالمپور کې د سولې د تړون هرکلی کوي او دوی دغه کار ستايي چې د مالیزیا لومړي وزیر انور ابراهیم په کوربه‌توب او د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ په منځګړتوب د ټایلنډ او کمبوډیا لومړيو وزیرانو ترمنځ د پولې په اړه د شخړو ستونزه حل شوه.

خبرپاڼه کې راغلي:« ټرمپ دې د نورو هېوادونو کړکېچونو ته هم پام وکړي، لکه افغانستان چې مېلینونه خلک یې بې‌ځایه شوي، په نورو هېوادونو کې ژوند کوي او برخلیک یې هم روښانه نه‌دی.»

دغه سازمان له ټرمپ غوښتنه کړې، چې د ملګرو ملتونو د منشور له مخې دې افغانستان ته لومړیتوب ورکړي.  د یاد سازمان په وینا؛ په افغانستان کې د نړۍوالې همکارۍ له لارې د مشروع حکومت جوړول او د بې‌ځایه شویو خلکو ستونزو ته پاملرنه ترټولو مهمه موضوع ده.

د بې‌ځایه شویو سازمان سفیر محمد اشرف حيدري ویلي، چې نن ورځ په نړۍ کې د جګړو، تعقیب او بې‌ثباتۍ له امله تر ۱۲۲مېلیونو ډېر خلک بې‌ځایه شوي او له ستونزو سره لاس او ګرېوان دي.

ښاغلی حیدري زیاتوي:« د کوالالمپور د سولې تړون وښودل، چې پیاوړې ډيپلوماسي کولای شي جګړه ودروي او مېلیونونه خلکو ته په سوله او امنیت کې د ژوند کولو زمینه برابره کړي.»

خو د سرچینې په خبره:« زموږ دریځ دا دی، چې موږ ټي‌ټي‌پي د مسوولې ډلې په توګه نه پېژنو او دا د پاکستان داخلي مسله ده. د افغانستان له خاورې هیچاته زیان نه رسېږي او نه هم موږ چاته دغه اجازه ورکوو.»

سرچینه وړاندې زیاتوي:« د پاکستان مذاکراتي پلاوی ټینګار کوي؛ که په پاکستان کې ټي‌ټي‌پي برید کوي، نو پاکستان هم حق لري، چې که په افغانستان کې یې د ټي‌ټي‌پي مشکوک حرکات وموندل؛ نو هوایي برید پرې وکړي.»

دا په داسې حال کې ده، چې په استانبول کې د طالبانو او پاکستاني پلاویو ترمنځ خبرې اترې د درېیمې ورځې لپاره هم له کومې هوکړې پرته پای ته رسېدلې دي. د دواړو لوریو چارواکو تر دې وړاندې «اسوشېټېډ پرېس» خبري اژانس ته ویلي و، چې له څو ساعتونو خبرو وروسته هم کومه څرګنده پایله یا ګډه اعلامیه نه‌ده خپره شوې.

د یادونې وړ ده، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د خبرو لومړی پړاو د اکټوبر په ۱۹مه په دوحه کې د قطر په کوربه‌توب ترسره شوی و، چې په پای کې دواړو خواوو د اوربند پر سر هوکړه کړې وه.