په پاکستان کې د یوې ټرافیکي پېښې له کبله د ښوونځي ۲۱ زدهکوونکي ټپیان شوي. پېښه د پاکستان د پنجاب ایالت په شیخوپورې سیمه کې هغه مهال شوې، چې د ښوونځي یو بس موټر له لارۍ سره وجنګېده او له سړک واوښت.
روغتیايي چارواکو ویلي، د یادې پېښې له کبله ۲۱ ماشومان ټپیان شوي چې ۱۵ هغه روغتونو ته لېږدول شوي او پنځو ته یې ځای پرځای روغتیایي مرستې ورکړل شوې دي. پولیسو ویلي، چې د یادې پېښې په اړه د دوی څېړنې روانې دي.
د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلوېزیون خبر ورکړی، چې د طالبانو پلاوي له پاکستان سره په روانو مذاکراتو کې د رغنده خبرو هڅه کړې؛ خو د پاکستان پلاوی په ترکیه کې د مذاکراتو د ناکامۍ نیت لري. په راپور کې راغلي، د پاکستان په پوځ کې یوه ځانګړې کړۍ غواړي چې د دغه خبرو مخه ډب کړي.
په خبر کې راغلي:« دا چې د پاکستان په پوځ کې یوه ځانګړې کړۍ غواړي د دغه خبرو مخه ډب شي؛ نو پلاوی یې دومره صلاحیت او جرات نهلري، چې غوڅ دریځ غوره کړي، له همدې امله په بېلابېلو پلمو د خبرو له مېز څخه په شا کېږي.»
تر دې وړاندې پاکستاني رسنیو په ترکیه کې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د مذاکراتو په تړاو د خپل هېواد د ښکېلو چارواکو له قوله لیکلي و، چې له کابل نه تللی پلاوی د مسایلو په تړاو بشپړ واک نهلري. دوی ویلي و، د مذاکراتو په منځ کې به د طالبانو استازي دباندې وتل او کندهار سره یې اړیکې نیولې.
له بل پلوه طالبان وايي، دوی د خبرو رېښتینې تګلاره لري او دریځ یې دا دی چې افغانستان نهشي کولای په پاکستان کې د بریدونو مخه ونيسي او یا د پاکستاني طالبانو استازیتوب وکړي. راپور زیاتوي، په مذاکراتو کې مقابل لوري ته ویل شوي چې د پاکستاني طالبانو موضوع د پاکستان خپله کورنۍ او پخوانۍ ستونزه ده او باید دغه ستونزه پاکستان په خپله حل کړي.
راپور کاږي:« زموږ دریځ ډېر روښانه دی، یوازې هغه څه چې موږ یې مسوولیت لرو دا دي، چې د افغانستان خاوره به د پاکستان پر ضد نه استعمالېږي او له مقابل لوري هم غواړو، چې منطقي او معقولې غوښتنې وړاندې کړي.»
تر دې وړاندې پاکستاني رسنیو لیکلي و، چې د طالبانو او پاکستاني پلاوو ترمنځ له اوږدو خبرو سره، سره بیا هم په خبرو کې پرمختګ نهدی شوی، طالبان هیڅ انعطاف نه مني.
له بل پلوه درې ورځې کېږي، چې د طالبانو او پاکستاني پلاوو ترمنځ په ترکیه کې خبرې روانې دي؛ خو تر دې مهاله په خبرو کې د پام وړ پرمختګ نهدی شوی.
د طالبانو په بهرنیو چارو وزارت کې سرچینې افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې پاکستان د مذاکراتو د ماتېدا هوډ لري؛ خو طالبان هم له خپل دریځه نه په شا کېږي. د سرچینې په وینا؛ پاکستانی پلاوی ټینګار کوي چې طالبان دې د ټيټيپي پر وړاندې عملیات پیل کړي او هغه یوه ترهګره ډله اعلان کړي.
خو د سرچینې په خبره:« زموږ دریځ دا دی، چې موږ ټيټيپي د مسوولې ډلې په توګه نه پېژنو او دا د پاکستان داخلي مسله ده. د افغانستان له خاورې هیچاته زیان نه رسېږي او نه هم موږ چاته دغه اجازه ورکوو.»
سرچینه وړاندې زیاتوي:« د پاکستان مذاکراتي پلاوی ټینګار کوي؛ که په پاکستان کې ټيټيپي برید کوي، نو پاکستان هم حق لري، چې که په افغانستان کې یې د ټيټيپي مشکوک حرکات وموندل؛ نو هوایي برید پرې وکړي.»
دا په داسې حال کې ده، چې په استانبول کې د طالبانو او پاکستاني پلاویو ترمنځ خبرې اترې د درېیمې ورځې لپاره هم له کومې هوکړې پرته پای ته رسېدلې دي. د دواړو لوریو چارواکو تر دې وړاندې «اسوشېټېډ پرېس» خبري اژانس ته ویلي و، چې له څو ساعتونو خبرو وروسته هم کومه څرګنده پایله یا ګډه اعلامیه نهده خپره شوې.
د یادونې وړ ده، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د خبرو لومړی پړاو د اکټوبر په ۱۹مه په دوحه کې د قطر په کوربهتوب ترسره شوی و، چې په پای کې دواړو خواوو د اوربند پر سر هوکړه کړې وه.
برېتانوۍ ورځپاڼې «ډیلي مېل» په خپل یوه راپور کې د برېتانیا د دفاعي کمېټې د تازه څېړنې په حواله ویلي، لږ تر لږه د هغو ۴۹ افغانانو خپلوان یا ملګري چې د برېتانوي ځواکونو له لوري یې شخصي معلومات افشا شوي وو، د همدې تېروتنې له امله وژل شوي دي.
په راپور کې راغلي، له ۲۳۱ افغانانو څخه چې د خپلو معلوماتو د افشا کېدو په اړه خبر شوي وو، ۴۹ کسانو ویلي، چې د دوی د کورنۍ یو غړی یا همکار د دې تېروتنې له امله وژل شوی دی.
د یادې افشا شوې معلوماتي قضیې پېښه په ۲۰۲۲ کال کې د برېتانیا د ځانګړو ځواکونو د مرکز لهخوا په تصادفي ډول رامنځته شوه، چې پکې د شاوخوا ۲۵ زره افغانانو هویت او شخصي جزیات خپاره شول. دا هغه کسان وو، چې د طالبانو د غچ اخیستنې له ویرې او د ځان د ژغورنې لپاره یې د پناه غوښتنه کړې وه.
د راپور له مخې، د دې تېروتنې له کبله نږدې ۱۰۰ زره افغانان د مرګ له ګواښ سره مخ شول، ځکه هغوی په تېرو شلو کلونو کې له برېتانیايي ځواکونو سره کار کړی و.
ډېلي مېل ورځپاڼې غوښتل چې په ۲۰۲۳ کال کې دغه افشا شوی معلوماتي ناورین خپور کړي، خو حکومت د «نه خپرېدونکې» یا پټ عدالتي امر له لارې د موضوع د خپرېدو مخه ونیوله، چې وروسته په جولای میاشت کې لغوه شو.
په څېړنه کې راغلي، چې له ۲۳۱ کسانو څخه ۲۰۰ کسانو ته د طالبانو لهخوا ګواښونه شوي دي. نږدې ۹۹ کسانو ویلي، چې مستقیم د مرګ ګواښونه ورته شوي او ۱۲۱ نورو بیا ویلي، چې د دوی کورنۍ او دوستان په افغانستان کې د طالبانو لهخوا ګواښل شوي دي.
د برېتانوي پوځ پخواني افسر فیلیپ اینګرام دغه شمېرې «د حیرانتیا او د نه منلو وړ» بللي او ویلي یې دي: «د دې تېروتنې مسوولان باید حساب ورکړي.»
په راپور کې د یوه افغان سرتېري کیسه هم راغلې ده، چې د برېتانوي ځانګړو ځواکونو یو وژل شوی سرتېری یې له جګړې رااېستلی و. نوموړی وروسته د طالبانو اړوندو کسانو لهخوا ونیول شو، شکنجه شو، د هغه د ښي لاس ګوتې پرې شوې او له کاره ولوېدې.
دغه ۳۴کلن افغان چې د «ټریپلز» ځانګړو ځواکونو غړی و، نږدې لس کاله یې د برېتانیا له پوځ سره کار کړی و او په ۲۰۱۸کال یې په کابل کې د انټرکانټینټل هوټل د برید پر مهال د لوېدیځو اتباعو د ژغورنې په عملیاتو کې ګډون کړی و.
د دفاع وزارت منلې، چې د افغانانو د ځای پر ځای کېدو د پروګرام په اړوند اداره کې تر اوسه ۴۹ بېلابېلې د معلوماتو د افشا پېښې ثبت شوې دي، چې ځینې یې د انساني تېروتنې او ځینې د سایبري بریدونو پایله وې.
د وزارت ویاند ویلي: «درېیمو خپلواکو څېړنو ښودلې چې یوازې په دغه افشا شوي نوملړ کې نوم لرل د دې لامل نهشي کېدای، چې څوک په نښه شي، خو موږ دا خطر له پامه نهغورځوو.»
د ملګرو ملتونو د بشرپاله چارو د همغږۍ دفتر (OCHA) اعلان کړی، چې په تېرو دوو کلونو کې په غزه کې د هغو کسانو شمېر چې رواني مراقبتونو ته اړتیا لري، دوه برابره شوی او اوس یې شمېر له یو میلیون کسانو هم زیات دی.
دغه بنسټ زیاته کړې، ډېری بېځایه شوې کورنۍ په لنډمهاله، ګڼ مېشته او ناخوندي پناه ځایونو کې شپې او ورځې تېروي او دوی له جدي روغتیايي او رواني ستونزو سره مخ دي.
د ملګرو ملتونو د بشرپاله چارو د همغږۍ دفتر ټینګار کړی، چې د غزې اوسېدونکو ته به خپلې مرستې او همداراز رواني او ټولنیز خدمتونه پراخ کړي.
یونېسف هم راپور ورکړی، چې د ۲۰۲۳ کال په اکټوبر کې پر غزې د اسراییل له برید مخکې په دغه ښار کې شاوخوا ۵۰۰ زره ماشومانو رواني او ټولنیزو خدماتو ته اړتیا درلوده، خو اوس د دغې سیمې کابو ټول ماشومان دغه ډول خدمتونو او مرستو ته اړتیا لري.
په استانبول کې د طالبانو او پاکستاني پلاویو ترمنځ خبرې اترې د درېیمې ورځې لپاره هم بې کومې هوکړې پای ته رسېدلې دي. د دواړو لوریو چارواکو «اسوشېټېډ پرېس» خبري اژانس ته ویلي، چې له څو ساعتونو خبرو وروسته هم کومه څرګنده پایله یا ګډه اعلامیه نه ده خپره شوې.
په راپور کې راغلي، دواړه لوري لا هم د دوامداره اوربند د څرنګوالي او د وسلهوالو ډلو د کنټرول په میکانېزم اختلاف لري.
پاکستاني پلاوی له دې امله ناخوښ دی چې طالبان په افغانستان کې د پاکستاني وسلهوالو ډلو حضور نه مني او طالبان یې د «سخت دریځۍ او انعطاف نه لرلو» په تور تورن کړي دي.
د اسوشېټېډ پرېس د سرچینو په وینا، د پاکستان استازو په استانبول کې طالبانو ته خپل وروستی دریځ وړاندې کړی او ټینګار یې کړی، چې د ترهګریزو ډلو ملاتړ «د منلو وړ نه دی». اسلاماباد له طالبانو غوښتي، چې د تحریک طالبان پاکستان (ټيټيپي) پر ضد «روښانه او ارزول کېدونکي ګامونه» واخلي.
ترکیه چې د دغو خبرو کوربه ده، هڅه کوي خبرې «جوړوونکې او پایلې لرونکې» وساتي، خو د دوشنبې تر ماښامه هم هېڅ ګډه اعلامیه نه ده خپره شوې. سرچینې وایي، دواړه لوري به په راتلونکو ورځو کې خپلو مشورتي بحثونو ته دوام ورکړي.
د یادولو ده، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د خبرو لومړی پړاو د اکټوبر په ۱۹مه په دوحه کې د قطر په کوربهتوب ترسره شوی و، چې د هغې په پای کې دواړو خواوو د اوربند پر سر هوکړه کړې وه.