صالح وايي د پاکستان دفاع وزیر باید له افغانانو، کرزي، اشرف غني او ده بښنه وغواړي

د قزاقستان او افغانستان د سوداګرۍ او صنعتي همکارۍ درېیمه غونډه او د افغان توکو ننداتون تېره ورځ د یاد هېواد په شېمکنټ کې پرانېستل شو او په یاد فورم کې له ۱۸۰ څخه ډېرو افغان سوداګرو او د دواړو هېوادونو لوړ پوړو استازو ګډون کړی و.

د یاد فورم د پرانېستې په مراسمو کې د ازبکستان د لومړي وزیر مرستیال د ملي اقتصاد وزیر سیرک ژومنګرین ویلي، چې په ۲۰۲۴ کال کې د قزاقستان او افغانستان ترمنځ ۵۴۵،۲ مېلیونه ډالرو په ارزښت سواګري شوې او د ۲۰۲۵ کال د جنوري او او اګسټ ترمنځ د سوداګرۍ حجم ۳۳۵،۹ میلیونه ډالرو ته رسېدلی دی.

نوموړي ویلي، چې سږکال افغانستان ته د قزاقستان د غنمو صادرات ۲،۹ سلنه، د لمر ګلي غوړیو صادرات ۳،۱ سلنه او د تېلو صادرات هم دوه برابره ډېر شوي دي.

ژومنګرین زیاته کړې:«قزاقستان تمه لري چې سږکال افغانستان ته ۹،۶ میلیونه ټنه غنم صادر کړي او تمه لري، چې د اوړو، وریژو او بورې صادرات هم زیات کړي.»

په دغه غونډه کې د طالبانو د سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي له قزاقستان څخه غوښتنه کړې، چې د افغانستان په کرنه، انرژۍ، ترانسپورټ، کان کیندنه او ساختماني برخو کې هم پانګونه زیاته کړي.

د قزاقستان رسنیو راپور ورکړی، چې د یاد فورم پرمهال طالب او قزاق چارواکو د قزاقستان ـ افغانستان ـ پاکستان د ترانزیټي لارې د‌پراختیا په اړه هم خبرې کړې دي.

د قرغیزستان د اقتصاد او سوداګرۍ لومړي مرستیال وزیر چورو سیییتوف، د«قرغیز ټرانس لوژستیک– ۲۰۲۵ نندارتون» د غونډې پر مهال ویلي، چې قرغیزستان د افغانستان بازار ته د لاسرسي او صادراتو د پراختیا امکانات ارزوي.

نوموړي ویلي، د ازبکستان او افغانستان ترمنځ د ترمز په ښار کې یو ګډ سوداګریز مرکز فعال دی، چې د قرغیزستان، ازبکستان، تاجکستان، افغانستان او روسیې سوداګر پکې خپل محصولات نندارې ته وړاندې کوي.

سیییتوف زیاته کړې:«هغه توکي چې دې مرکز ته راوړل کېږي، په چټکۍ سره خرڅېږي، ځکه د افغانستان بازار د مصرف اصلي مرکز دی، اوس د افغانستان حکومت د محصولاتو لپاره د تصدیق سخت قوانین نه لري، لکه څنګه چې په ۱۹۹۰ کال کې وو، هر څه به واردېدل، هیڅ نه‌چک کېدل، اوس افغانستان یو څه له هغه وضعیت پورته دی، خو بیا هم هر ډول توکي، لکه ساختماني مواد، سیمنټ، ښیښه او نور په اسانۍ منل کېږي.»
نوموړي ټینګار کړی چې د افغانستان بازار د قرغیزستاني تولیدوونکو او لوژستیکي شرکتونو لپاره د پام وړ فرصتونه لري.

همدا ډول د «قرغیز اېکسپورټ» مرکز رییس، اورمات تکیروف، هم ویلي چې د قرغیزستان د سوداګرو د یوه رسمي پلاوي د سفر پلان افغانستان ته تر کار لاندې دی.

د یاد هېواد د اقتصاد وزارت چارواکو ویلي، قرغیزستان غواړي د سیمې له هېوادونو سره د سوداګرۍ او ټرانزیټي همکاریو له لارې د خپلو صادراتو کچه لوړه کړي او د افغانستان له روان ثبات څخه په اقتصادي ډول ګټه واخلي.

د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلویزیون د چارشنبې په ورځ راپور ورکړی چې یاد کنفرانس د اکټوبر په ۲۶مه پیل او د همدې میاشتې تر ۳۱مې نېټې پورې به دوام وکړي.

په دې نړیوال کنفرانس کې د ۸۵ هېوادونو استازي او د بېلابېلو نړیوالو سازمانونو غړي ګډون لري.

د راپور له مخې، د کنفرانس ګډونوال د زندانونو د اصلاح او عصري کولو، د بندیانو د روزنې او زده‌کړې، او د زندانونو د کارکوونکو د مسلکي پرمختګ او اسانتیاوو په اړه خپل نظریات او تجربې تبادله کوي.

مولوي محمد یوسف مستري د کنفرانس پر مهال ویلي، چې دا ډول نړیوالې غونډې د تجربو د شریکولو او د عصري اصلاحاتي میتودونو د زده کولو لپاره یو مهم فرصت برابروي، چې د افغانستان د زندانونو په اصلاح او پرمختګ کې به اغیزناک رول ولري.

لاریونوالو پر پاکستان او طالبانو غږ کړی، چې د لارو د خلاصېدو په تړاو دې له خپل ضد تېر شي او خلک دې نور نه ځوروي. دوی وايي، د لارو د تړل پاتې کېدو له امله زرګونه کسان بې‌روزګاره شوي او که وضعیت همداسې دوام وکړي؛ نو د دوی کړاو به نور هم زیات شي.

لاریونوال وايي، د لارو تړل د هیڅ لوري په ګټه نه‌دی او په‌کاره ده چې د خلاصون لپاره یې ټول پر اړوندو ادارو فشار راوړي. دا په داسې حال کې ده، چې نن د ۱۸مې ورځې لپاره هم د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې له افغانستان سره د پاکستان ټولې لارې تړلې دي.

که څه هم وړاندې په تورخم او سپین بولدک کې ځینو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې د لارو د خلاصېدو لپاره هڅې روانې دي؛ خو د پاکستان حکومت بیا اعلان کړی، چې تر بلې خبرتیا به ټولې لارې تړلې وي.

د راپورونو پربنسټ؛ د لارو د تړل کېدو له کبله دواړو پاکستان او افغانستان ته هره ورځ تر یو مېلیون ډالرو پورې زیان رسېږي او د لومړنیو توکو په بیو کې څو برابره زیاتوالی راغلی دی.

په ورته وخت کې د کرښې هاخوا د بلوچستان ایالت په چمن او همداراز په تورخم کې د سلګونه افغان کورنیو د بند پاتې کېدو په اړه هم خبرونه ورکړل شوي.

تمه کېده، چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د ترکیې په استانبول ښار کې د خپلمپنځي شخړو د حل لپاره د خبرو بریا او یوې هوکړې ته له رسېدو سره لارې خلاصې شوې وای؛ خو دغه خبرې هم بې‌پایلې پای ته ورسېدې او دا لا روښانه نه‌ده، چې دغه لارې به تر کله پورې تړلې وي.

دغه ۲۲ کلن افغان په یوه کور کې له یو ۴۵ کلن بریتانوي وګړي سره له څو میاشتو راهیسې اوسېده، چې د نامعلوم دلیل له کبله یې ورسره شخړه شوې او په دغه کس یې د چړو ګوزارونه کړي دي.

د سیمې اوسېدونکو ویلي، یو بل کس چې له خپل سپي سره له یادې سیمې د تېرېدو په حال کې و، هڅه یې وکړه چې د شخړې مخنیوی وکړي؛ خو د برید په پایله کې ووژل شو.

د ځايي سرچینې په وینا، یو بل څوارلس کلن ماشوم هم په دغه نښته کې ژوبل شوی؛ خو ټپونه یې ډېر ژور نه‌دي. ځايی چارواکو ویلي، چې تر هر اړخیزو څړونو وروسته به له مجرم سره قانوني چلند وشي.