یونېسف: په افغانستان کې ۳.۵ میلیونه ماشومان په خوارځواکۍ اخته دي

پښتین د چهارشنبې په ورځ (د لړم ۱۴مه) پر خپلې اېکس پاڼې له پاکستان څخه د افغان کډوالو د اېستلو اړوند لیکلي: «پاکستان د بر وطن له افغانانو څخه نیمه پېړۍ اقتصادي او سیاسي ګټه پورته کړه. د هغوی کاروبار او پانګه یې استعمال کړه خو اوس یې د امنیت او قانون په پلمه د زور له لارې له هېواد څخه شړي.»

د نوموړي په خبره، د خلکو هغه شتمنۍ او کاروبارونه چې په کلونو کې جوړ شوي، د پولیسو په زور لوټل کېږي او بې‌ګناه کورنۍ بې‌سرپناه پاتې کېږي.

نوموړي‌ د بشري حقونو، سیاسي قوتونو او تنظیمونو چوپتیا د اندېښنې وړ ګڼلې ده.

هغه زیاته کړې: «د نړۍ د بشري حقونو سازمانونه، نړۍوالې مؤسسې او ان په پاکستان کې جمهوري او انسان‌ دوسته سیاسي تنظیمونه په بشپړه توګه خاموش پاتې دي.»

پښتین پر دغه حالت او چوپتیا خواشني ښودلې او له ټولو تنظیمونو څخه یې د غږ پورته کولو غوښتنه کړې: «کله چې کابل شتمن وو، نو هر سیاسي فرد غږ پورته کاوه؛ خو نن چې کابل غریب دی، هماغه ټول تنظیمونه، فعالان او مدعيان چوپ دي»

هغه د افغان کډوالو جبري اېستل د یوه ملت د عزت سپکاوی بللی او دا یې «یوازې بشري ناورین نه، بلکې د استعماري سیاستونو سیاسي منافقت او د افغان قوم پر ضد د اوږدمهاله دوښمنۍ دوامداره بڼه» ګڼلې ده.

د پښتین په خبره، له نیمې پېړۍ راهيسي په پښتونخوا او په پاکستان کې مېشت د بر وطن افغانان د جګړو او بې ثباتۍ له امله دې خاورې ته پناه راوړې او اوس د سخت جبر، تاوتریخوالي او سپکاوي سره مخ دي.

نوموړي‌ لیکلي: «د دې ظلم پر وړاندې د نړۍوالو سازمانونو، د بشري حقونو د مدافعینو او د پښتنو سیاسي مشرتابه چوپتیا د تاریخ قضاوت نه شي زغملای.»

هغه په ایکس خواله رسنۍ ویلي، وزارت څو ځله په دې اړه موسسو ته خبرداری ورکړی چې تاسې سره کار کوونکې ښځینه کارکوونکې باید محجبې وي او د نارینه او ښځینه ترمنځ اختلاط او بې‌حجابي د منلو وړ نه ده.

نوموړي ټینګار کړی چې وزارت دا موضوع جدي نیسي او د ټولنې د اسلامي ارزښتونو د ساتنې لپاره به خپلې هڅې دوامداره وساتي.

د طالبانو د امر بالمعروف وزارت ویاند زیاته کړې، «موږ د یو شمیر موسساتو په انګړ کې په سلګونه ځله ویلو سربیره لویې تخطئ لیدلې او هغوي ته مو مخامخ کړې دي».

نوموړی وايي، موسساتو له ددې غوښتنو سره د توافق پرځای، د کار نه کولو لاره غوره کړې ده.

سیف خیبر ادعا کړې چې د امر بالمعروف وزارت د اقداماتو موخه د قومي یا سیاسي مخالفت رامنځته کول نه دي او هغه تعاملات چې له موسسو سره شوي، «هیڅکله تشدد یا غیرقانوني» نه وو.

هغه ویلي: «موږ چاته اجازه نه ورکوو چې شرعي اصول تر پښو لاندې کړي. موږ یوازې غوښتنه کوو چې د اسلام د لارښوونو او د ښځو د عزت ساتنې په چوکاټ کې کارونه پر مخ یوسي.»

د طالبانو د امرالمعروف وزارت ویاند سېف خیبر په داسې حال کې دا څرګندونې کوي چې تېره ورځ افغانستان اڼترنشنل ته په هرات کې ځایي سرچینو ویلي وو، چې د ملګرو ملتونو دفترونو او یو شمېر کورنيو او نړیوالو خیریه بنسټونو د سې‌شنبې له ورځې په اسلام‌کلا سرحدي سیمه کې خپل فعالیتونه د طالبانو له خوا د ښځو پر کار او فعالیتونو د نوي بندیز له امله ځنډولي دي.

سرچینو وویل، تېره پنجشنبه، د امر بالمعروف یو شمېر مامورانو په اسلام کلا کې یادو بنسټونو ته خبر ورکړ چې ښځو ته د روغتیا په برخه کې په هیڅ خیریه یا بشردوستانه سازمان کې د کار اجازه نشته.

مامورینو دغه راز خبرداری ورکړی چې ښځې یوازې د «بشپړ حجاب لکه چادرۍ، ماسک او لاسماغي» کارولو په صورت کې کار کولای شي.

سرچینې افغانستان انټرنشنل ته زیاته کړه چې د تېرې شنبې په ورځ د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت، د امر بالمعروف ادارې او د نړیوالو بنسټونو استازو ترمنځ ناسته کې پرېکړه وشوه چې په ټولو سرحدي کمپونو کې یوازې څلور ښځې د روغتیا په برخه کې د کار اجازه لري.

خو د ملګرو ملتونو او نورو مرستندویه بنسټونو استازو په دې ناسته کې ویلي و چې که دغه محدودیتونه وغځیږي، دوی به خپل فعالیتونه ودروي.

په دغه لیک کې د پاکستان حکومت له خوا د افغان خبریالانو نیولو او اېستلو بهیر د درولو، د هغوی د خوندیتوب او قانونې ملاتړ غوښتنه شوې ده.

په یاد لیک کې له نړیوالې ټولنې غوښتنه شوې، چې د افغان خبریالانو د بشري ویزو، د بیا مېشتېدو او بېړنیو مرستو بهیر دې چټک شي.

د افغانستان رسنیو سازمان له خوا په لېږل شوي لیک کې په پاکستان کې د بند پاتې خبریالانو د ناسم وضعیت په اړه هم شکایت شوی او وايي، چې له تېرو څلورو کلونو راهیسې د دغو خبریالانو وضعیت ورځ تر بلې مخ په خرابیدو دی.

په لیک کې راغلي:«په پاکستان کې ډېری افغان خبریالان له قانوني اسنادو، ویزو او د خوندیتوب له هر ډول تضمین پرته ژوند کوي او پاکستانی دولت ان د هغوی ویزې هم نه تمدیدوي. دوی هره ورځ د نیونو، شکنجو، باج اخیستنې او اجبارې شړلو له ګواښ سره مخ دي.»

یاد سازمان په پاکستان کې د مېشتو افغان خبریالانو د نه انتقال او د هغوی د دوسیو د ځنډ په اړه هم اندېښنه ښودلې او وايي، یاد وضعیت د خبریالانو کورنۍ له سخت اقتصادي، رواني، ذهني او ټولنیز فشار سره مخ کړې دي.

د افغانستان رسنیو سازمان له خوا ملګرو ملتونو او د بشري حقونو نورو ملاتړو سامازمانونو ته په استول شوي لیک کې پر ملګرو ملتونو او نړیوالې ټولنې غږ شوی، چې د پاکستان له حکومت نه د افغان خبریالانو د ایستلو بهیر سملاسي درولو غوښتنه وکړي.

افغان خبریالانو ملګرو ملتونو او د خبریالانو ملاتړو سازمانو ته یاد لیک داسې مهال استولی، چې په دې وروستیو کې د پاکستان حکومت د افغان کډوالو د شړلو ترڅنګ یو شمېر افغان خبریالان هم نیولي او بنديان کړي دي.

دغه غوښتنه وروسته له هغې راپورته شوې،چې د دوشنبې په ورځ د ۶،۳ درجې زلزلې له امله د بلخ ولایت مرکز مزار شریف ته نږدې سیمې ولړزېدې، چې پکې لږ تر لږه ۲۶تنه مړه، نږدې زر تنه ټپیان او سلګونه کورونه ویجاړ شول.

شین جومات (روضه) چې د افغانستان له مقدسو او تاریخي ځایونو ګڼل کېږي، د حضرت علي کرم‌الله وجهه د مزار په نوم هم پېژندل کېږي. دا ودانۍ د ۱۵مې پېړۍ په دوران کې د ښکلې معمارۍ، نیلي خښتو او هنري موزاییکونو په مرسته جوړه شوې ده.

د رویټرز خبري اژانس د ډلې د لیدنې پر بنسټ، جومات ته د زلزلې له امله ښکاره زیان رسېدلی ځینې خښتې له دیوالونو غورځېدلې او منارې یې درزونه کړې دي.

په مزار شریف کې د یوه پوهنتون استاد سید محمد حسین وایي: «دا جومات د ښار یو مهمه تاریخي نښه او د خلکو د عقیدې او کلتور سمبول دی. له حکومته غواړو چې د رغونې لپاره یې جدي اقدام وکړي.»

د بلخ ولایت یو بل اوسېدونکی، سید بشیر رسا، وایي چې جومات ته جدي زیان رسېدلی او زیاتوي: «په خپل پنځه‌پنځوس کلن ژوند کې مې داسې زلزله نه ده لیدلې.»

تر اوسه د دې تاریخي جومات د رغونې کار نه دی پیل شوی، خو د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت ویلي چې تخنیکي ټیم به ډېر ژر د زیان کچه وڅېړي او د بیارغونې چارې به پیل کړي.

طالبانو په خپله تېره دوره ۲۰۰۱کال کې د بامیان د بودا دوې سترې مجسمې د «بت‌پرستۍ نښې» بللې او ویجاړې کړې یې وې. خو له ۲۰۲۱کال راهیسې له بیا ځلې واکمنېدو وروسته، طالبان وایي چې د فرهنګي میراثونو ساتنې ته ژمن دي او د بامیان او نورو تاریخي ځایونو د بیارغونې پلانونه لري.

د طالبانو د کورنیو چارو وازت نن د چارشنبې په ورځ، د لړم ۱۴مه د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د یاد وازت د سرحدي پولیسو نظامي مرستیال عبدالمنان حسان په مشرۍ پلاوي د پکتیا ولایت ډنډ پټان ولسوالۍ ته سفر کړی.

د خبرپاڼې له مخې، یاد طالب چارواکو ډیورنډ کرښې ته څېرمه په ډنډ پټان ولسوالۍ کې د طالبانو سرحدي پوستې او کمیساري کتلې او ځايي مسولینو ته یې د چارو د سمون په اړه لارښوونې کړې دي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت پر داسې مهال ډیورنډ کرښې ته څېرمه له پوستو څخه د لېدنې خبر ورکړی، چې سبا په ترکیه کې د طالبانو او پاکستان د استخباراتو د رییسانو په مشرۍ درېیم پړاو مذاکرات پیلیږي.