مسکو د پاکستان د انګلیسي ژبې د یوې ورځپاڼې د روسيې ضد مقالو په اړه غبرګون ښودلی

هغه پر ایکس خواله رسنۍ لیکلي: « نن په استانبول کې د افغانستان او پاکستان د استازو ترمنځ خبرې پیل شوې، خو په همدې وخت کې د پاکستان هوايي ځواکونو د بولدک په سیمه کې بریدونه کړي، چې زموږ معصوم هېوادوال پکې شهیدان او ټپیان شوي دي».

نوموړي زیاته کړې، «دا ښيي چې پاکستان نه تعهد ته ژمن دی او نه د خبرو په اهمیت پوهېږي.»

د طالبانو او پاکستان ترمنځ مذاکرات په داسې حال کې ترسره کېږي چې نن یو ځل بیا د پاکستاني ځواکونو له خوا پر بولدک ولسوالې برید شوی دی.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د پاکستاني ځواکونو له خوا پر سپین بولدک برید تایید کړی او وايي، طالبانو د مذاکراتو په احترام او د ملکي خلکو د مرګ ژوبلي مخنیوي په موخه تر اوسه کوم غبرګون نه دی ښودلی.

هغه زیاته کړه چې د مذاکراتو په تیره ناسته کې د اوربند د غځیدو او د تیري پر نه کیدو موافقه شوې وه، خو پاکستاني ځواکونو یوځل بیا سپین بولدک کې برید کړی.

په سیمه کې د سرچینو د معلوماتو له مخې، پپه دغه برید کې د یوې ښځې په ګډون دوه کسان وژل شوي او د ماشومانو په ګډون څلور تنه نور ټپیان دي.

د معلوماتو له مخې، په دې خبرو کې د طالب پلاوي مشري د طالبانو د استخباراتو مشر عبدالحق وثیق او د پاکستان له لوري د دغه هېواد د استخباراتو(ای ایس ای) مشر عاصم ملک پر غاړه لري.

د طالبانو له لوري په دې ناسته کې د کورنیو چارو وزارت اداري مرستیال رحمت الله نجیب، انس حقاني، د بهرنیو چارو وزارت ویاند عبدالقهار بلخي، د طالبانو د قطر دفتر سرپرست سهیل شاهین او د بهرنیو چارو وزارت د دوهم سیاسي ریاست رییس ذاکر جلالي هم ګډون لري.

سرچینې زیاتوي، په دې پړاو کې به دواړه لوري د تېرې ناستې د پرېکړو د پلي کولو څرنګوالي او د پاتې موضوعاتو په اړه خبرې وکړي. دا موضوعات د پاکستاني طالبانو تحریک( ټي ټي پي) د فعالیتونو او د داعش ډلې له ګواښونو سره تړاو لري.

په تېرو دریو اونیو کې د طالبانو او پاکستان تر منځ څو پړاوه خبرې اترې وشوې، خو تر اوسه کومه څرګنده پایله نه لري.

اسلام‌اباد طالبان د «ټي ټي پي» په ملاتړ تورنوي، خو طالبان دا ادعاوې ردوي او وایي چې دا مساله د پاکستان کورنۍ موضوع ده او دا هېواد غواړي چې د خپلو امنیتي ځواکونو ناکامۍ د افغان طالبانو پر غاړه واچوي.

دا په داسې حال کې ده چې د دواړو لوریو اړیکې د تېرو څو اونیو په اوږدو کې له جدي ترینګلتیا او نښتو سره مخ شوې دي.

د شمېرو له مخې؛ د کویټې په بلوچستان پوهنتون کې ۸۴، د بیوټمز د علومو او ټېکنالوژۍ پوهنتون کې ۵۹، په لورالایي پوهنتون کې ۲۲ او د کویټې د سردار بهادر خان د ښځو پوهنتون کې ۳۶ ښځینه زده‌کړیالانې پر زده‌کړو بوختې دي.

د پاکستان فدرالي حکومت له لوري د افغانانو د اېستلو د پرېکړې پر بنسټ؛ ډېری افغان زده‌کړبالان چې د بلوچستان پوهنتونونو کې یې زده‌کړې کولې، اړ شول خپلې لوړې زده‌کړې پرېږدي او خپل هېواد ته ستانه شي.

د پوهنتونونو ادارو ټولو افغان زده‌کړیالانو ته امر کړی، چې د پاکستان له خاورې ووځي. خو د پوهنتونونو چارواکو ویلي، که افغان زده‌کړیالان د پاکستان قانوني ویزه ترلاسه کړي؛ نو کولای شي بېرته ور ستانه شي او خپلو زده‌کړو ته دوام ورکړي.

سربېره پر دې، د بلوچستان پوهنتونونو سږ کال افغان زده‌کړیالانو ته ځانګړې شوې سهمیې هم لغوه کړې دي. له پاکستان نه اېستل کېدونکو افغان کورنیو کې یو شمېر نجونې هم په افغانستان کې له لوړو زده‌کړو او همداراز له شپږم ټولګي پورته د ښوونځیو له زده‌کړو بې‌برخې کېږي. ملګرو ملتونو او یو شمېر نورو نړۍوالو سازمانونو د بېرته ستنېدونکو افغان کډوالو مېرمنو او نجونو د وضعیت په اړه اندېښنه ښوولې. دغه سازمانونو خبرداری ورکړی، چې د طالبانو تر واک لاندې د دغه افغان مېرمنو او نجونو زده‌کړې او کار له محدودیتونو سره مخ کېږي.

دواړه پلاوي د چهارشنبې په ورځ د (لړم ۱۴مه) استانبول ته رسېدلي؛ څو په دوه ورځنیو خبرو کې برخه واخلي. د منځګړو هېوادونو له ډلې یو ډېپلوماټ پاکستانۍ ډان ورځپاڼې ته ویلي، دواړه لوري به په دې پړاو خبرو کې د پخوانیو ژمنو د پلي کېدو بهیر و ارزوي او هڅه به وکړي چې د تېرې اونۍ د هوکړې له مخې د څارنې او رېښتېنولۍ مېکانېزم وروستي جزییات روښانه کړي.

دغه ډېپلوماټ زیاته کړې، د استانبول د خبرو بنسټیزه موخه دا ده چې دواړه لوري د اوربند پر ژمنې پاتې شي او یو عملي چوکاټ رامنځته کړي؛ څو د هوکړې سرغړونکي بیا د تړون اړوند له حقوقي ننګونو سره مخ شي. د ده په وینا؛ د ترکیې او قطر منځګړي هڅه کوي، چې د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ د باور فضا بېرته راژوندۍ کړي او پر ډیورنډ د شخړو له تکرار څخه مخنیوی وشي.

د خبرو اترو دغه ځنځیري لړۍ داسې مهال ترسره کېږي، چې د طالبانو او‌ پاکستاني پوځیانو ترمنځ تېره میاشت پر ډیورنډ کرښه درنې جګړې وشوې. تر دې نښتو وروسته د دواړو هېوادونو اړیکې ترینګلې شوې او د قطر په ګډون د ترکیې په منځګړتوب یو نازک اوربند هم شوی دی.

په دې خبرو کې د طالب پلاوي مشري د دغې ډلې د استخباراتو رییس عبدالحق وثیق او د پاکستان هغه بیا د «ای‌اېس‌ای» ‌مشر جنرال عاصم مالک کوي. پاکستاني پلاوي کې د بهرنیو چارو وزارت، د پوځ او استخباراتو ځینې نور لوړپوړي غړي هم شامل دي.

د طالبانو په پلاوي کې د دغه ډلې د کورنیو چارو مرستیال وزیر رحمت الله نجیب، د حقاني شبکې لوړپوړی غړی انس حقاني، په قطر کې د دوی سفیر سهیل شاهین، د بهرنیو چارو وزارت ویاند یې قهار بلخي، د همدې وزارت درېیم سیاسي رییس ذاکر جلالي او په انقره کې د طالبانو استازی هم شامل دی.

په تېر پړاو خبرو کې د ترکیې د بهرنیو چارو وزارت په ګډه اعلامیه کې ویلي و، چې «ټول لوري د اوربند پر دوام سلا شوي» او همدارنګه یې د «سولې د ساتلو او د هوکړې د سرغړونکو د مجازاتو لپاره د څارنې او رېښتېنولۍ مېکانېزم پر جوړښت اصولي هوکړه کړې.»

په هماغه اعلامیه کې دا هم راغلي و، چې «د دواړو هېوادونو لوړپوړي استازي د نومبر په ۶مه په استانبول کې سره راټولېږي؛ څو د هوکړو د عملي کولو په اړه خبرې وکړي.»

ډان خپل راپور کې لیکي، د پاکستاني لوري دریځ نه‌دی بدل شوی او بیا به هم دغه مذکراتو کې ټینګار وکړي چې د افغانستان خاوره باید د دوی خلاف د ترهګریزو فعالیتونو لپاره ونه کارول شي.

یو بل امنیتي چارواکي چې نه یې غوښتل نوم یې ښکاره شي، ویلي چې اسلام‌اباد له کابل نه «روښانه او د باور وړ تضمینونه» غواړي. په همدې حال کې د پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف د چهارشنبې په ورځ وویل: «هیله‌من یو، چې طالبان له عقل او تدبیره کار واخلي او په سیمه کې تل‌پاتې سوله ټینګه شي.»

ډار د چهارشنبې په ورځ د پاکستان په سنا مجلس کې په نامستقیمه توګه د تحریک انصاف ګوند پر پخواني حکومت نیوکې وکړې. هغه وویل: «د چایو د یوې پیالې په پلمه د افغانستان پاکستان دروازې پرانېستل شوې، دا یوه ستره تېروتنه وه چې باید بیا تکرار نه‌شي.»

په ۲۰۲۱کال کې د طالبانو تر واک اېله څو ورځې وروسته د پاکستان د څارګرې ادارې (ای‌اېس‌ای) پخوانی مشر جنرال فیض حمید او د دغه هېواد د پوځ یو لوړپوړی پلاوی کابل ته تللی و. د دغه سفر موخه د طالبانو ترمنځ د اختلافاتو حل بلل شوی و او همداراز یې نه یوازې په کور دننه؛ بلکې نړۍوال غبرګونونه هم راپارولي وو.

ډار د خپلې وینا پر مهال زیاته کړې، چې پر کابل د طالبانو تر واکمنېدو وروسته پاکستان کې ترهګریز بریدونه ډېر شوي او د «ټي‌ټي‌پي په ګډون بلوڅ‌ بېلتون‌پال د افغانستان له خاورې فعالیتونه کوي.» دغه پاکستاني چارواکي همدا راز ادعا کړې وه، چې د مسایلو د حل لپاره ورته د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي په یوه ورځ کې شپږ ځلې ټلېفوني اړیکه تینګه کړې وه؛ خو پر کابل واکمنو دغه ادعا «له حقیفت لرې» وبلله.

تېره میاشت د پاکستان او طالبانو ترمنځ پر ډیورنډ کرښه خونړۍ نښتې وشوې او لا تر اوسه پورې هم د دواړو لوریو ترمنځ پر یاده کرښه ټولې دروازې تړلې دي، چې له کبله یې سوداګري هم په ټپه ولاړه ده. که څه هم طالبانو او پاکستاني پلاویو په دوحه او ترکیه کې اوربند وکړ؛ خو د رامنځته شوي کړکېچ په تړاو لاتر اوسه پورې وروستۍ هوکړې ته نه‌دي رسېدلي.

نن د (لړم ۱۵مه) استانبول کې یو ځل بیا د دواړه خواوو ترمنځ مذاکرات پیلېږي، چې د طالبانو د پلاوي مشري د دغه ډلې د استخباراتو رییس عبدالحق وثیق او د پاکستاني لوري مشري بیا د «ای‌اېس‌ای» مشر کوي. په افغانستان کې د «ټي‌ټي‌پي او بلوڅ بېلتون‌پالو پر ضد» عملیات او د هغوی د مرکزونه له‌منځه وړل د دغه مذاکراتو اصلي او لانجه‌من موضوعات دي.