د هند او پاکستان ترمنځ د سیندونو د اوبو د وېش شخړه، چې له ۱۹۴۷ کال راهیسې د دواړو هېوادونو ترمنځ یوه مهمه موضوع پاتې شوې، په ۲۰۲۵ کال کې د اباسین د اوبو د تړون د ځنډولو له اعلان وروسته یو ځل بیا جدي شوې ده.
پاکستان وايي، د هند له لوري د ۱۹۶۰ کال د اباسین د اوبو تړون نه پلي کول کولی شي د دواړو هېوادونو ترمنځ نوې شخړې رامنځته کړي. په ۱۹۴۷ کال کې د هند له تجزیې او د پاکستان په نوم د یوه نوي هېواد له جوړېدو وروسته، د دواړو هېوادونو ترمنځ د اوبو د وېش موضوع له مهمو او حساسو مسلو څخه وه. د پاکستان لپاره د اباسین (Indus) د اوبو د نظام ساتنه یوه اساسي موضوع ده.
اباسین سیند د چین تر واک لاندې د تېبت له سیمې سرچینه اخلي، بیا د ګلګت بلتستان له لارې پاکستان ته ننوځي او د خیبر پښتونخوا، پنجاب او سند له سیمو تر تېرېدو وروسته د هند بحر ته تویېږي. له اباسین پرته، هغه پنځه سیندونه چې د پنجاب نوم هم ترې اخیستل شوی، د هند تر واک لاندې کشمیر څخه سرچینه اخلي، پنجاب ته داخلېږي او وروسته له اباسین سره یوځای کېږي. د دغو پنځو سیندونو په تړاو هند د پورته سیمې هېواد (Upper Riparian) په توګه یادېږي، ځکه چې د سیندونو د سرچینو پر سیمو واک لري.
د هند او پاکستان ترمنځ د اوبو د وېش په موضوع کې شپږ سیندونه مطرح وو. د جغرافیایي موقعیت له مخې درې سیندونه؛ اباسین، چناب او جهلم، لوېدیځ سیندونه بلل کېږي، او درې نور؛ بیاس، راوي او ستلج، ختیځ سیندونه نومول شوي دي.
امریکا، بریتانیا او نورو لوېدیځو هېوادونو اندېښنه لرله چې ښايي هند د کشمیر له سیمې راتلونکو سیندونو اوبو ته د پاکستان لاسرسی محدود کړي، چې دا کار به د نوي جوړ شوي هېواد پر اقتصادي او سیاسي ثبات اغېز وکړي.
له همدې امله نړیوال بانک د دواړو هېوادونو ترمنځ د اوبو د وېش په خبرو کې منځګړیتوب وکړ او د ۱۹۶۰ کال په سپټمبر کې د هند او پاکستان ترمنځ د سیندونو د اوبو د وېش تړون لاسلیک شو. دغه تړون د اباسین د اوبو تړون (Indus Water Treaty) په نوم یادېږي.
د تړون له مخې، د درې ختیځو سیندونو، بیاس، راوي او ستلج، د اوبو حق هند ته ورکړل شو او هند کولای شي د دغو سیندونو له اوبو هر ډول استفاده وکړي. په همدې حال کې، د درې لوېدیځو سیندونو، اباسین، چناب او جهلم، د اوبو حق پاکستان ته ورکړل شو.
د تړون له مخې، هند ته اجازه شته چې د لوېدیځو سیندونو له اوبو د کب نیولو او د روانو اوبو پر مټ د برېښنا تولید لپاره استفاده وکړي، خو د اوبو مسیر بدلول او داسې اقدامات چې د دغو سیندونو د اوبو کچه راکمه کړي، اجازه نه لري.
پاکستان په تېرو ۶۵ کلونو کې څو ځله د نړیوال بانک له لارې پر هند تور لګولی چې ګواکې هغه د روانو اوبو د برېښنا تولید تر نوم لاندې د لوېدیځو سیندونو له اوبو د کرنې او نورو موخو لپاره استفاده کوي، خو نړیوال بانک تل هڅه کړې چې دغه شخړې حل کړي.
خو په ۲۰۲۵ کال کې د هند او پاکستان ترمنځ له څلور ورځنۍ هوايي جګړې وروسته وضعیت بدل شو. د جګړې په پای کې د هند لومړي وزیر ناریندرا مودي د اباسین د اوبو د تړون د ځنډولو اعلان وکړ او ویې ویل چې هند نور ځان د دغه تړون په پلي کولو مکلف نه بولي.
مودي ویلي وو چې هند به د خپل وضعیت له مخې د لوېدیځو سیندونو له اوبو استفاده وکړي.
پاکستان بیا څو ځله خبرداری ورکړی چې که هند د اباسین د اوبو تړون نقض کړي، دا اقدام کولی شي د دواړو هېوادونو ترمنځ د نوې شخړې لامل شي.
پاکستان وايي، که هند د خپل واک لاندې کشمیر کې د بیاس، راوي او ستلج سیندونو له اوبو پراخه استفاده وکړي، د دغه هېواد تر ټولو لوی ایالت پنجاب به د اوبو له کمښت سره مخ شي. د سند ایالت کرنه هم تر ډېره د اباسین پر اوبو ولاړه ده او پاکستان اندېښنه لري چې د پنجاب لپاره د اوبو کمېدل به پر سند هم مستقیم اغېز وکړي.
پاکستان له نړیوال بانک غوښتي چې د اباسین د اوبو د تړون د ځنډولو په اړه له هند څخه وضاحت وغواړي. اسلاماباد ویلي، که هند له تړونه سرغړونه وکړي، موضوع به د ملګرو ملتونو او نورو نړیوالو بنسټونو په چوکاټ کې هم راپورته کړي. د اوبو د وېش موضوع یوازې د هند او پاکستان ترمنځ شخړه نه ده، بلکې د پاکستان دننه د ایالتونو ترمنځ هم لانجې رامنځته کوي.
د پنجاب متخصصین غوښتنه کوي چې پاکستان باید د اباسین د اوبو د زېرمه کولو لپاره په لوړو سیمو، لکه ګلګت-بلتستان او خیبر پښتونخوا کې نور بندونه جوړ کړي. خو د سند ایالت د اباسین پر اوبو د نویو بندونو له جوړېدو سره سخت مخالفت لري. د سند چارواکي او متخصصین وايي، په اباسین کې د اوبو کموالی لا دمخه د دغه ایالت کرنه اغېزمنه کړې او د دوی د برخې اوبه په کافي اندازه نه رسېږي. د سند او پنجاب ترمنځ د اباسین د اوبو پر سر شخړه اوږد تاریخ لري. سند پر پنجاب تور لګوي چې د دغه ایالت د ونډې اوبه هم په پنجاب کې کارول کېږي.
په ۲۰۲۵ کال کې د پنجاب له خوا د اباسین له اوبو د درېیو نویو کانالونو د ایستلو هڅه هم د سند له سخت مخالفت سره مخ شوه. د سند یو بل دلیل دا دی چې بحر هند ته د اباسین د اوبو د جریان کمېدو سره د سمندر اوبه د وچې پر لور مخکې راځي او د سند کرنیزې ځمکې له خطر سره مخ کوي. د یادونې وړ ده چې د تېرو ۵۰ کلونو راهیسې د پنجاب له خوا د میانوالۍ ولسوالۍ په کالا باغ سیمه کې د بند جوړولو پلان هم د خیبر پښتونخوا، سند او بلوچستان ایالتونو د مخالفت له امله نه دی عملي شوی. د اباسین د اوبو پر سر د هند او پاکستان روانه شخړه کولی شي نوې سیاسي او امنیتي لانجې رامنځته کړي او د دواړو اټومي هېوادونو ترمنځ اړیکې لا ترینګلې کړي.
