یوه امریکایي چارواکي د جمعې په ورځ (د لړم ۱۶مه) ویلي، د ایران سپاه پاسداران تېر کال هڅه کړې وه، چې په مکسیکو کې د اسراییل سفیره عینات کرانز نایګر ووژني، خو دا پلان شنډ شوی او اوس داسې ګواښ نهشته.
وروسته بیا د مکسیکو حکومت اعلان وکړ چې د اسراییل د سفیرې پر وړاندې د احتمالي برید په اړه یې معلومات نهلرل.
دغه امریکایي چارواکی، چې نه یې غوښتل نوم یې څرګند شي، ویلي د یادې دسیسې فعالیت د روان کال تر لومړۍ نیمایي پورې روان و.
هغه رویټرز ته ویلي: «دا پلان مهار شوی او اوس هېڅ فعال ګواښ نهشته.»
ایران لاتر اوسه د دغې ادعا په اړه څه غبرګون نه دی ښودلی.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وایي، چې د امریکا هېڅ حکومتي چارواکی به د شلو سترو صنعتي هېوادونو (جي۲۰) سرمشریزې غونډې ته، چې د روانې میاشتې په وروستیو کې سویلي افریقا کې جوړېږي، ګډون ونه کړي. ترمپ د دغې پرېکړې دلیل په دغه هېواد کې د بشري حقونو روانې سرغړونې یادې کړي دي.
ټرمپ د جمعې په ورځ (د لړم ۱۶مه) پر «ټروت» لیکلي: «شرم دی چې د جي۲۰ سرمشریزه غونډه په سویلي افریقا کې ترسره کیږي. افریکنر قوم وژل کیږي، ذبح کیږي او د دوی ځمکې او فارمونه په غیرقانوني توګه نیول کېږي.»
ټرمپ ادعا کوي، چې افریکنر قوم د تور پوستو اکثریت هېواد کې د خپل نژاد له امله له ځورونې سره مخ دی، خو سویلي افریقا بیا دغه ادعا رد کړې ده.
ټرمپ زیاته کړه: «تر هغو چې د بشري حقونو دغه سرغړونې پایته نه وي رسېدلي، د سویلي افریقا جي۲۰ غونډه کې به هېڅ امریکایي چارواکی ګډون ونهکړي. زه په۲۰۲۶کال کې د جي۲۰ کوربهتوب ته په میامي او فلوریډا کې سترګې په لاره یم.»
ټرمپ تېره میاشت د امریکا د کډوالو د منلو کچه تر ټولو ټېټې اندازې ته راکمه کړه او ویې ویل، چې د منل کېدونکو کسانو تمرکز به تر ډېره پر سپینپوستو افریکنرانو وي.
د راپورونو له مخې، تمه وه چې د ټرمپ مرستیالد نومبر په ۲۲ او ۲۳مه د جوهانسبرګ غونډې ته ولاړ شي، خو اوس نه ځي.
ټرمپ له اوږدې مودې راهیسې د سویلي افریقا له کورنیو او بهرنیو پالیسیو سره مخالفت ښودلی او سویلي افریقا بیا د غزې جګړه کې اسراییل پر نسل وژنې تورن کړی دی.
سویلي افریقا د ۲۰۲۴کال له ډسمبر راهیسې د ۲۰۲۵ کال تر نومبر پورې د جي۲۰ سرمشریزې مشري په غاړه لري او له هغې وروسته به دغه مشري امریکا ته وسپارل شي.
د یادونې وړ ده، چې افریکنران هغه سپین پوستي هالنډي کډوال دي چې په ۱۷مه پېړۍ کې سویلي افریقا ته تللي دي. دوی خپله ژبه لري چې افریکانس نومېږي او ډېری یې لا هم په سویلي افریقا او نامیبیا کې اوسېږي.
د اذربایجان ولسمشر الهام علياف د پاکستان له لومړي وزیر شهباز شریف سره په کتنه کې د دواړو هېوادونو تر منځ د اقتصادي، سوداګرۍ او نظامي همکاریو په تړاو خبرې کړې دي. دواړو لورو په یادو برخو کې د اړیکو پر لا پراختیا ټینګار کړی دی.
د پاکستان لومړی وزیر شهباز شریف د جمعې په ورځ (د لړم ۱۶مه) د اذربایجان د ولسمشر په بلنه په دوه ورځني رسمي سفر یاد هېواد ته تللی دی.
دواړو لورو په دې کتنه کې د دوه اړخیز سوداګریز حجم د زیاتوالي پر لارو چارو له خبرو سربېره د پاکستاني وريجو او ۱۵ قلمه نورو توکو لپاره د ترجیحي تعرفو تطبیق د دواړو هېوادونو د سوداګریزو اړیکو د پیاوړتیا لپاره یوه مهمه لاسته راوړنه یاده کړه.
د اذربایجان د ولسمشرۍ ماڼۍ د خبرپاڼې لهمخې، اذري لوري په دې کتنه کې له پاکستان څخه وغوښتل چې له ارمنستان څخه په ازادو شویو سیمو کې پانګونې وکړي.
د پاکستان لومړی وزیر به د دغه سفر په ترڅ کېد شبنې په ورځ (د لړم ۱۷مه) له ارمنستان څخه د اذربایجان د ځینو سیمو د ازادۍ د پنځمې کلیزې په مناسبت مراسمو کې هم ګډون وکړي.
د پاکستان د بهرنيو چارو وزارت وياند ویلي، هند د امريکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د اټومي ازمېښتونو اړوند څرګندونې تحريف کړي او د پاکستان د اټومي تاريخ په اړه ناسم تصوير وړاندې کوي. د امریکا ولسمشر ویلي، پاکستان د هغو هېوادونو له ډلې دی چې لا هم د اټومي وسلو ازمېښتونه ترسره کوي.
هغه دا څرګندونې د خپل هندي سیال د څرګندونو په تړاو د یوې پوښتنې په ځواب کې وکړې.
هغه وویل، د پاکستان وروستۍ اټومي ازمېښتونه د ۱۹۹۸کال په مې مياشت کې ترسره شوي او د نورو اټومي ازمېښتونو د نه ترسره کولو په اړه د پاکستان دريځ ثابت او څرګند دی.
هغه زیاته کړې، چې پاکستان د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ د هغو پرېکړو ملاتړ کوي، چې د اټومي ازمېښتونو پر بشپړ نه ترسره کولو ټينګار لري، خو د هند لهخوا د دغو پرېکړو نه منل د نوي ډيلي د مشکوک نیت څرګندویه ده.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د جمعې په ماښام (د لړم ۱۶مه) په همدې تړاو په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې د پاکستان اټومي پروګرام د يوه پياوړي او خوندي قوماندې جوړښت تر سيوري لاندې خوندي دی، د کنټرول اغېزناک نظام لري او همدارازنړۍوالو اټومي اصولو ته ژمن دی.
خبرپاڼه زیاتوي، چې د پټو او ناقانونه اټومي فعالیتونو تورونه بېبنسټه او د هند د ناسمو تبلیغاتو د کمپاین یوه برخه ده.
د هند د بهرنیو چارو وزارت ویاند رندیر جیسوال، نن (جمعه د لړم ۱۶مه) د خپل اونیز خبري کنفرانس پر مهال د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د هغو څرګندونو په تړاو چې ګواکې پاکستان لا هم اټومي ازمېښتونه کوي وویل: «د پاکستان پټ او ناقانونه اټومي فعالیتونه د هغه د اوږده تاریخ یوه برخه ده، چې له لسیزو راهیسې د قاچاق، د صادراتو د کنټرول د اصولو د ماتولو، پټو همکاریو، د اېکيو خان (A.Q. Khan) شبکې د دوام پر بنسټ ولاړ دی.»
د رندیر جیسوال په وینا، هند تل هڅه کړې چې د پاکستان دې ډول کړنو ته د نړۍوالو پامواړوي او زیاته کړې یې ده: «موږ د ولسمشر ټرمپ د هغو څرګندونو يادونه کړې چې د پاکستان د اټومي ازمېښتونو په اړه يې کړې دي.»
د امریکا د متحده ایالاتو ولسمشر ډونالډ ټرمپ د روان کال د نومبر په ۳مه له یوې ټلویزیوني شبکې سره په مرکه کې وویل، چې پاکستان د هغو هېوادونو له ډلې دی چې د اټومي وسلو ازمېښتونه ترسره کوي.
نوموړي ادعا وکړه، چې روسیه، چین، شمالي کوریا او پاکستان لا هم د اټومي وسلو ازمېښتونه ترسره کوي.
د پاکستان د بهرنيو چارو وزارت بیا د هند د اټومي پروګرام امنيت «د اندېښنې» وړ بللی او ويلي يې دي، چې په تېرو څو لسيزو کې د اټومي موادو د غلا او ناقانونه سوداګرۍ ګڼې پېښې ثبت شوي، چې د هند د اټومي تاسيساتو د خونديتوب د جدي کمزوریو ښکارندويي کوي.
د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف ویلي، دا مهال د ترکیې په استانبول کې د پاکستان او افغانستان ترمنځ خبرې په بشپړ ډول بندې دي او په وینا یې، د خبرو اترو بل پړاو نشته. طالبانو لا تر اوسه په دې تړاو څه نه دي ویلي.
د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف د جمعې په ورځ (د لړم ۱۶مه) ویلي، چې په استانبول کې د پاکستان او افغانستان ترمنځ خبرې اترې دمګړۍ په بشپړ ډول بندې شوي او د خبرو بل پړاو نشته.
هغه زیاته کړې: «زموږ تش لاس ستنېدل، دا ثابتوي، چې اوس منځګړي هم له افغانستان څخه ناهیلي دي.»
د هغه په خبره، د افغان پلاوي غوښتنه داده، چې پر خبرو یې باید باور وشي په داسې حال کې چې د نړۍوالو خبرو جریان په لیکلې بڼه ترسره کیږي.
هغه زياتوي، چې افغان پلاوی په خبرو کې زموږ له دریځ سره موافق دی، خو د لیکلو او ضمانت لپاره چمتو نه دی.
خواجه اصف ویلي، چې اوس خبرې پایته رسېدلي او منځګړي هم له خپلو هڅو په شا شوي دي.
هغه ویلي: «اوس خبرې اترې پایته رسېدلې دي، منځګړي هم له هڅو تېر شوي دي. که هغوی ته لږه هیله هم پاتې وای، نو موږ ته به یې ویلي وای چې تم شئ. که منځګړي موږ ته ویلي وای چې لا هیله شته، موږ به تم شوي وای.»
د پاکستان دفاع وزیر زیاتوي، که د افغانستان له خاورې پر پاکستان برید وشي، نو اسلام اباد به د هغه مطابق غبرګون وښيي.
هغه زیاته کړې: «که د افغانستان له خاورې هېڅ ډول برید و نه شي، نو زموږ لپاره به اوربند برقرار وي. خو کله چې د افغانستان له اړخه د اوربند سرغړونه وشي، موږ به پرې موثر او سخت غبرګون وښیو.»
نوموړي همداراز د برید نه کولو هیله ښودلې ده.
پرون د پاکستان او د افغان طالبانو ترمنځ په استانبول کې د خبرو اترو درېیم پړاو پیل شو، خو د اوس لپاره د پاکستان او افغانستان ترمنځ دغه خبرې درېدلي او دواړو لورو یو ډول تبلیغاتي جګړې ته مخه کړې او په رسنیو کې یو بل ګواښي.
د طالبانو د کابل ولایت مطبوعاتي دفتر د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، چې د کابل ښار په تاریخي او ستر عيدګاه جامع جومات کې نن په رسمي توګه په جماعت سره د پنځه وخت لمونځ د ترسره کولو بهیر پیل شو.
یاد دفتر زیاتوي، چې د دغه جامع جومات د پرانېستنې په لومړۍ ورځ، د طالبانو د کابل والي امينالله عبيد هم د نن ورځې د جمعې په لمانځه کې ګډون درلود.
د کابل والي په خپلو خبرو کې د سنت پر ژوندي ساتلو او د جوماتونو د رول په اړه چې د مسلمانانو ترمنځ د يووالي، ورورولۍ او ديني ارزښتونو د پياوړتيا لامل ګرځي، ټينګار کړی دی.
نوموړي دا هم وویل، چې د پنځه وخته لمونځونو په جماعت سره ترسره کول د ديني او ټولنيزو ارزښتونو د بيا راژوندي کولو په لور يو مهم ګام دی.
د کابل ولایت مطبوعاتي دفتر زیاته کړې، چې دا کړنه د خلکو له لوري ستایل شوې او ډېری کابل ښاريان دا اقدام د دیني روحيې د پياوړتيا او د اسلامي يووالي د تحکيم لپاره ارزښتناک بولي.
تېره ورځ د طالبانو د ارشاد، حج او اوقافو وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي و، چې د کابل تاریخي عیدګاه جومات به له دې وروسته د ښار د یو فعال جامع جومات په توګه فعالیت کوي او د پنځه وخته لمونځونو لړۍ به پکې په منظم ډول ترسره کېږي.
تر دې وړاندې به د عیدګاه جومات دروازې یوازې د اخترونو د لمونځونو او فاتحو پر مهال د خلکو پرمخ پرانیستل کېدې، خو اوس به دا جومات د ښار د نورو جامع جوماتونو په څېر د لمونځ کوونکو پر مخ هره ورځ خلاص وي.
دا جومات د شاه غازي امانالله خان د واکمنۍ پر مهال د هېواد د خپلواکۍ د بیا ګټلو د اعلان یو ځای پاتې شوی او د ملي تاریخ یوه مهمه نښه بلل کېږي.