د اذربایجان ولسمشر الهام علياف د پاکستان له لومړي وزیر شهباز شریف سره په کتنه کې د دواړو هېوادونو تر منځ د اقتصادي، سوداګرۍ او نظامي همکاریو په تړاو خبرې کړې دي. دواړو لورو په یادو برخو کې د اړیکو پر لا پراختیا ټینګار کړی دی.
د پاکستان لومړی وزیر شهباز شریف د جمعې په ورځ (د لړم ۱۶مه) د اذربایجان د ولسمشر په بلنه په دوه ورځني رسمي سفر یاد هېواد ته تللی دی.
دواړو لورو په دې کتنه کې د دوه اړخیز سوداګریز حجم د زیاتوالي پر لارو چارو له خبرو سربېره د پاکستاني وريجو او ۱۵ قلمه نورو توکو لپاره د ترجیحي تعرفو تطبیق د دواړو هېوادونو د سوداګریزو اړیکو د پیاوړتیا لپاره یوه مهمه لاسته راوړنه یاده کړه.
د اذربایجان د ولسمشرۍ ماڼۍ د خبرپاڼې لهمخې، اذري لوري په دې کتنه کې له پاکستان څخه وغوښتل چې له ارمنستان څخه په ازادو شویو سیمو کې پانګونې وکړي.
د پاکستان لومړی وزیر به د دغه سفر په ترڅ کېد شبنې په ورځ (د لړم ۱۷مه) له ارمنستان څخه د اذربایجان د ځینو سیمو د ازادۍ د پنځمې کلیزې په مناسبت مراسمو کې هم ګډون وکړي.
په جنیوا کې د افغانستان استازی نصیر احمد اندېشه وايي، د طالبانو او پاکستان د خبرو بندېدل د «هویت، مشروعیت او تاريخي حساب ورکولو» بحران ښکارندويي کوي. هغه زیاته کړې:«د طالبانو مشر له مذهبي اړخه د داسي صلاحیت ادعا کوي چې یوازې په افغانانو محدود نه دی.»
نصیر احمد اندېشه د جمعه په ماښام (د لړم ۱۶مه) پر خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې د طالبانو چوپتیا یا مبهم دریځ د تحریک طالبان پاکستان په اړه «یوازې یو تاکتیکي چل نه، بلکې د دې ډلې لپاره د خپل ځان د تعریف مساله ده.»
هغه «د طالبانو د امارت او د پاکستان د جمهوریت ترمنځ جوړښتي ناانډولۍ» ته په اشاره ویلي، چې طالبان له اساسي قانون او مشهورو ادارو پرته د مذهبي «امارت» په توګه فعالیت کوي او پاکستان یو جمهوریت دی، چې تعریف شوي پولې، اساسي قانون او نړۍوال مکلفیتونه لري.
هغه زیاته کړې، چې د دغو بنسټیز توپیرونو له امله د دواړو خواوو ترمنځ خبرې اترې په طبیعي ډول د وړاندوینې وړ نه دي.
اندېشه لیکلي، چې د طالبانو لپاره د پاکستان لهخوا د ټيټيپي د غندلو غوښتنه یوازې د امنیت غوښتنه نه، بلکې «د ایډیالوژیکي خپلوۍ د ردولو غوښتنه هم ده» ځکه، چې ټيټيپيد افغان طالبانو له مشر سره بیعت کړی او دې بیعت د دواړو ډلو ترمنځ یوه روحاني اړیکه رامنځته کړې ده.
نوموړي ویلي، چې د تحریک طالبان پاکستان ځینې جنګیالي د ډیورند کرښې د ها غاړې د پښتنو له سیمو څخه دي او د ځینو پښتنو ملتپالو له نظره دوی د ډیورنډ کرښې د دواړو خواوو ترمنځ د طبیعي اړیکو برخه ګڼل کیږي.
د نوموړي په باور، له همدې امله طالبان د دې بیعت له لغوه کولو څخه ویره لري، ځکه چې دا ښاييد نورو ملاتړ کوونکو ترمنځ خپل مذهبي مشروعیت له لاسه ورکړي.
هغه د افغانانو او په پاکستان کې د پښتنو روڼ اندو په چلند کې د بدلون په اړه هم ټینګار یې کړی، چې د لومړي ځل لپاره د پښتنو ټولنې یوه برخه له طالبانو او تحریک طالبان پاکستان څخه ځان لرې کوي او په باور یې، د دوی تاوتریخوالی «د افغانستان له ملي ګټو او د پښتنو له وقار سره خیانت» دی.
دا په داسې حال کې ده، چې په استانبول کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ مذاکرات نن (جمعه د لړم ۱۶مه) کومې پایلې ته له رسېدو پرته درول شوي دي.
پاکستان ته د طالبانو د سرحدونو، قومونو او قبايلو چارو وزیر له ګواښ وروسته د دې ډلې د ملي راډیو ټلویزیون مرستیال هدایتالله هدایت هم پاکستان ګواښلی دی. هغه ویلي، که جګړه پیل شي نو د پاکستان وروستۍ جګړه به وي.
هدایتالله هدایت د جمعې په ماښام (د لړم ۱۶مه) پر خپله اېکسپاڼه لیکلي، چې پاکستان نه مذاکرات او نه هم درېیم ګړی مني او پر ځای یې د جګړې او ګواښونو خبرې کوي.
هدایت وایي، داسې ښکاري چې پاکستان له طالبانو سره د جګړې لپاره کومه «غوړه» پروژه اخیستې.
هغې ویلي: «ښکاري چې کومه غوړه پروژه یې اخيستې او هدف به یې دا وي چې څه وخت به یې مخ ته یوسم کله پروژه نهایې کېدو ته ورسېده اوربند به یې کړم.»
نوموړي پاکستان ګواښلی او ویلې دي، که چیرې جګړه پیل شي نو دا به د پاکستان وروستۍ جګړه وي.
هغه زیاته کړې: «مونږ وایو الله دې جنګ نه پیلوي که پیل شو نو ستاسو اخیري به وي ان شاءالله.»
هدایت الله هدایت دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې نن د لړم ۱۶مه په ترکیه کې د طالبانو او پاکستاني پلاوي ترمنځ خبرې بې له کومې پایلې ځنډول شوې دي.
د مذاکراتو د لومړۍ او دویم پړاوپرتله طالبان په درېیم پړاو کې خپله حوصله له لاسه ورکړې او د پاکستان په څېر یې لهجه بدله او ګواښوونکې شوې ده.همدا نن هم د طالبانو د قومونو، قبایلو او سرحدنوچارو وزیر د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف ته په ګواښمنه ژبه په یوې غونډې کې ویلي، چې امریکا او روسیه له افغانستان څخه ډېر لرې وو، خو افغانستان له پاکستان سره په ځمکه وصل دی. هغه زیاته کړې: «ته په دې باور لرې چې سپین ږیري او ځوانان به درپسې دروځي.»
هغه خواجه اصف ته خطاب کې زیاته کړه: «ستا رواني حالت بد ښکاري، مریض یې، خپل رواني حالت کابو کړه.» نوموړي زياته کړې، چې د هند او بنګلهدېش پر وړاندې د پاکستان او د امریکا، روس او بریتانیا پر وړاندې د افغانستان تاریخ معلوم دی.
د یادونې وړ ده، چې پاکستان له طالبانو سره د مذاکراتو له پیلېدو سره سم، د طالبانو پر وړاندې تُنده ژبه کاروي او لا هم طالبان ګواښي.
د پاکستان د بهرنيو چارو وزارت وياند ویلي، هند د امريکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د اټومي ازمېښتونو اړوند څرګندونې تحريف کړي او د پاکستان د اټومي تاريخ په اړه ناسم تصوير وړاندې کوي. د امریکا ولسمشر ویلي، پاکستان د هغو هېوادونو له ډلې دی چې لا هم د اټومي وسلو ازمېښتونه ترسره کوي.
هغه دا څرګندونې د خپل هندي سیال د څرګندونو په تړاو د یوې پوښتنې په ځواب کې وکړې.
هغه وویل، د پاکستان وروستۍ اټومي ازمېښتونه د ۱۹۹۸کال په مې مياشت کې ترسره شوي او د نورو اټومي ازمېښتونو د نه ترسره کولو په اړه د پاکستان دريځ ثابت او څرګند دی.
هغه زیاته کړې، چې پاکستان د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ د هغو پرېکړو ملاتړ کوي، چې د اټومي ازمېښتونو پر بشپړ نه ترسره کولو ټينګار لري، خو د هند لهخوا د دغو پرېکړو نه منل د نوي ډيلي د مشکوک نیت څرګندویه ده.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د جمعې په ماښام (د لړم ۱۶مه) په همدې تړاو په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې د پاکستان اټومي پروګرام د يوه پياوړي او خوندي قوماندې جوړښت تر سيوري لاندې خوندي دی، د کنټرول اغېزناک نظام لري او همدارازنړۍوالو اټومي اصولو ته ژمن دی.
خبرپاڼه زیاتوي، چې د پټو او ناقانونه اټومي فعالیتونو تورونه بېبنسټه او د هند د ناسمو تبلیغاتو د کمپاین یوه برخه ده.
د هند د بهرنیو چارو وزارت ویاند رندیر جیسوال، نن (جمعه د لړم ۱۶مه) د خپل اونیز خبري کنفرانس پر مهال د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د هغو څرګندونو په تړاو چې ګواکې پاکستان لا هم اټومي ازمېښتونه کوي وویل: «د پاکستان پټ او ناقانونه اټومي فعالیتونه د هغه د اوږده تاریخ یوه برخه ده، چې له لسیزو راهیسې د قاچاق، د صادراتو د کنټرول د اصولو د ماتولو، پټو همکاریو، د اېکيو خان (A.Q. Khan) شبکې د دوام پر بنسټ ولاړ دی.»
د رندیر جیسوال په وینا، هند تل هڅه کړې چې د پاکستان دې ډول کړنو ته د نړۍوالو پامواړوي او زیاته کړې یې ده: «موږ د ولسمشر ټرمپ د هغو څرګندونو يادونه کړې چې د پاکستان د اټومي ازمېښتونو په اړه يې کړې دي.»
د امریکا د متحده ایالاتو ولسمشر ډونالډ ټرمپ د روان کال د نومبر په ۳مه له یوې ټلویزیوني شبکې سره په مرکه کې وویل، چې پاکستان د هغو هېوادونو له ډلې دی چې د اټومي وسلو ازمېښتونه ترسره کوي.
نوموړي ادعا وکړه، چې روسیه، چین، شمالي کوریا او پاکستان لا هم د اټومي وسلو ازمېښتونه ترسره کوي.
د پاکستان د بهرنيو چارو وزارت بیا د هند د اټومي پروګرام امنيت «د اندېښنې» وړ بللی او ويلي يې دي، چې په تېرو څو لسيزو کې د اټومي موادو د غلا او ناقانونه سوداګرۍ ګڼې پېښې ثبت شوي، چې د هند د اټومي تاسيساتو د خونديتوب د جدي کمزوریو ښکارندويي کوي.
د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف ویلي، دا مهال د ترکیې په استانبول کې د پاکستان او افغانستان ترمنځ خبرې په بشپړ ډول بندې دي او په وینا یې، د خبرو اترو بل پړاو نشته. طالبانو لا تر اوسه په دې تړاو څه نه دي ویلي.
د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف د جمعې په ورځ (د لړم ۱۶مه) ویلي، چې په استانبول کې د پاکستان او افغانستان ترمنځ خبرې اترې دمګړۍ په بشپړ ډول بندې شوي او د خبرو بل پړاو نشته.
هغه زیاته کړې: «زموږ تش لاس ستنېدل، دا ثابتوي، چې اوس منځګړي هم له افغانستان څخه ناهیلي دي.»
د هغه په خبره، د افغان پلاوي غوښتنه داده، چې پر خبرو یې باید باور وشي په داسې حال کې چې د نړۍوالو خبرو جریان په لیکلې بڼه ترسره کیږي.
هغه زياتوي، چې افغان پلاوی په خبرو کې زموږ له دریځ سره موافق دی، خو د لیکلو او ضمانت لپاره چمتو نه دی.
خواجه اصف ویلي، چې اوس خبرې پایته رسېدلي او منځګړي هم له خپلو هڅو په شا شوي دي.
هغه ویلي: «اوس خبرې اترې پایته رسېدلې دي، منځګړي هم له هڅو تېر شوي دي. که هغوی ته لږه هیله هم پاتې وای، نو موږ ته به یې ویلي وای چې تم شئ. که منځګړي موږ ته ویلي وای چې لا هیله شته، موږ به تم شوي وای.»
د پاکستان دفاع وزیر زیاتوي، که د افغانستان له خاورې پر پاکستان برید وشي، نو اسلام اباد به د هغه مطابق غبرګون وښيي.
هغه زیاته کړې: «که د افغانستان له خاورې هېڅ ډول برید و نه شي، نو زموږ لپاره به اوربند برقرار وي. خو کله چې د افغانستان له اړخه د اوربند سرغړونه وشي، موږ به پرې موثر او سخت غبرګون وښیو.»
نوموړي همداراز د برید نه کولو هیله ښودلې ده.
پرون د پاکستان او د افغان طالبانو ترمنځ په استانبول کې د خبرو اترو درېیم پړاو پیل شو، خو د اوس لپاره د پاکستان او افغانستان ترمنځ دغه خبرې درېدلي او دواړو لورو یو ډول تبلیغاتي جګړې ته مخه کړې او په رسنیو کې یو بل ګواښي.
د طالبانو د سرحدونو چارو وزیر نورالله نوري د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف ته خطاب کې ویلي: «ستا رواني حالت بد ښکاري، مریض یې، خپل رواني حالت کابو کړه.» نوموړي زياته کړې، چې د هند او بنګلهدېش پر وړاندې د پاکستان او د امریکا، روس او بریتانیا پر وړاندې د افغانستان تاریخ معلوم دی.
د طالبانو د سرحدونو، قومونو او قبایلو چارو وزیر ملا نورالله نوري د جمعې په ورځ (د لړم ۱۶مه) د غزني په شلګر ولسوالۍ کې د نورالمدارس مدرسې د فراغت په مراسمو کې ویلي: «موږ له چا سره جنګ نه غواړو، چاته ستونزې نه جوړوو.»
نوموړي په ډاګه کړې، افغانان د سیاست په ژبه پوهېږي او ورسره جوخت د جګړې هنر یې هم زده دی.
هغه زیاته کړې: «موږ د سیاست په ژبه پوهیږو او د سیاست ژبه موږ کارولې ده، له امریکایانو څخه پوښتنه وکړئ، چې ۱۸ میاشتې مو ورسره مذاکرات وکړل، چې زموږ د سیاست ژبه زده وه، په کوم عنوان مو خپل مذاکرات ورسره سرته ورسول.»
نوموړي خواجه اصف ته په خطاب کې ویلي، چې په خپلو درنو وسلو او امکاناتو مه نازېږه او لږ تېر تاریخ مطالعه کړه.
د هغه په خبره: «موږ د جنګ په ډګر کې د تورې هنر هم زده دی، که خواجه اصف د خپلو غټو اسلحو او مکاناتو پر مټ په مکرر ډول ګواښ کوي، دا ښاغلی دې د افغانستان او پاکستان تېر تاریخونه پوره مطالعه کړي.»
نوري دا هم ویلي، چې افغانانو په خالي مټ روس، امریکا، ناټو او بریتانیا ته ماتې ورکړې ده.
د یادونې وړ ده، چې د طالبانو او پاکستان تر منځ د سولې خبرو پر مهال یو ډول تبلیغاتي جګړه پیل شوې او هر لوری بل لوری پر خپلو امکاناتو سره ګواښي او داسې برېښې چې دغو تبلیغاتو پر مذاکراتو هم سیوری غوړولی دی.