د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان نړیوال نندارتون مسوولانو ویلي، چې یوه اونۍ وروسته به په کابل کې د امام ابو حنیفه څلورم پړاو نندارن جوړ شي. په دغه اووه ورځني نندارتون کې د ۱۵ هېوادونو د سوداګرو او پانګوالو د ګډون خبر ورکړل شوی.
د طالبانو بهرنیو چارو وزیر مولوي امیر خان متقي ویلي، د استانبول د خبرو درېیم پړاو کې پاکستاني لوری هېڅ ډول مسولیت منلو ته تیار نه و، چې له امله یې خبرې بې پایلې پاتې شوې. هغه دا څرګندونې د ایران بهرنیو چارو له وزیر سید عباس عراقچي سره د ټیلیفوني خبرو پر مهال کړي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په خبرپاڼه کې ویل شوي، دواړو وزیرانو د افغانستان او ایران د دوه اړخیزو اړیکو ترڅنګ، د افغانستان او پاکستان ترمنځ د وروستیو خبرو پر بهیر هم بحث وکړ.
د خبرپاڼې له مخې، د ایران د بهرنیو چارو وزیر د افغانستان او پاکستان ترمنځ د شخړو د حل لپاره د خبرو اترو پر دوام ټینګار کړی او له خپل اړخه یې د منځګړیتوب او رغنده رول وړاندیز کړی دی.
مولوي امیر خان متقي ویلي، د طالبانو پلاوی د مشرتابه په ځانګړي هدایت او صلاحیت او په ښه نیت سره د پاکستاني استازو سره د استانبول په خبرو کې ګډون کړی و، خو له بده مرغه د پاکستان لوری د مسولیت منلو ته تیار نه و.
هغه زیاته کړه چې د طالبانو حکومت د پاکستان سره د شخړو د حل لپاره د ډېپلوماسۍ، تفاهم او خبرو اترو له لارې تهجیز ته لومړیتوب ورکوي.
بغلان کې د طالبانو والي عبدالرحمن حقاني ویلي، خبریالان باید خپل راپورونه د واقعیت پر بنسټ چمتو کړي او له ناسمو معلوماتو خپرولو دې ډډه وکړي. نوموړي دا څرګندونې د خپلې ډلې د ځايي ویاندویانو او خبریالانو د همغږۍ او ظرفیت لوړولو په موخه په پلخمري ښار کې جوړ شوي سیمینار ته کړي.
مولوي عبدالرحمن حقاني په دغه سیمینار کې د رسنیو او خبریالانو فعالیتونو ستایلي او ټینګار یې کړی چې د طالبانو او رسنیو ترمنځ همکاري د شفافو او دقیقو راپورونو د چمتو کولو لپاره اړینه ده.
د دغه ولایت د طالبانو اطلاعاتو او کلتور رییس مولوي اسدالله مصطفی هاشمي د رسنیو له استازو ته وویل: «رسنۍ د اسلامي نظام بنسټیز رکن دی، د بغلان له فتحې وروسته هېڅ رسنۍ نه ده تړل شوې او هېڅ خبریال ته ګواښ نه دی پیښ شوی.»
په دغه سیمینار کې د بغلان پوهنتون د ژورنالېزم پوهنځي استاد انصارالله عمري د رسنیو د ټولنیز رول په اړه خبرې وکړې او ویې ویل، رسنۍ نه یوازې د خبر رسونې وسیله ده، بلکې د فرهنګي ودې، ښوونې او ټولنیزو ارزښتونو په پیاوړتیا کې هم مهمه ونډه لري.
ګډونوالو او سیمهییزو خبریالانو په دغه سمینار کېله طالبانو غوښتنه وکړه چې له رسنیو سره همکاري زیاته کړي او معلومات پر وخت شریک کړي.
د ایران بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د پاکستان او طالبانو ترمنځ د خبرو دوام باندې ټینګار کړی او د سیمې د اغېزناکو هېوادونو په همکارۍ یې د شخړو د حل او د تاوتریخوالي د کمېدو لپاره د ایران د منځګړتوب چمتووالي اعلان کړی دی.
عباس عراقچي د پاکستان د بهرنیو چارو له وزیر محمد اسحاق ډار سره په تلیفوني خبرو کې ویلي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ روان وضعیت د اندېښنې وړ دی او د دواړو لورو ترمنځ د خبرو دوام اړین دی.
هغه د سیمې د اغېزناکو هېوادونو په همکارۍ د شخړو د حل او د تاوتریخوالي د کمولو لپاره د ایران د هر ډول ملاتړ چمتووالي اعلان وکړ. د پاکستان بهرنیو چارو وزیر په ورته اړیکه کې د استانبول د خبرو د پایلو په اړه معلومات ورکړل او د سیمې په ثبات او سولې یې ټینګار وکړ.
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د استانبول خبرې له ستونزو سره مخ شوې دي.
د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف مخکې ویلي و چې خبرې په بشپړ ډول بنبست ته رسېدلې او اوس مهال د خبرو د بل پړاو کوم پلان نه شته. هغه زیاته کړې وه: «زموږ د خالي لاسونو سره راستنیدل دا ښيي چې حتی منځګړي هم پر طالبانو باور نه لري.»
د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد هم د استانبول د خبرو د ناکامۍ تایید کړی او ویلي یې دي چې طالبان به هېڅ کس ته اجازه ورنه کړي چې د هېواد له ځمکنۍ بشپړتیا څخه د بل هېواد پر ضد کار واخلي.
د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف دوراني ویلي چې اسلام اباد باید د «ټيټيپي» د مشرانو او فعالانو پر وړاندې قانوني ګامونه واخلي او هغه کسان چې په افغانستان کې پټ شوي، د انټرپول له لارې دې ونیول شي.
اصف دوراني په اېکس لیکلي چې، باید د پاکستاني طالبانو غورځنګ د مشرانو او غړو پر وړاندې رسمي قانوني چارې ترسره شي. هغه ویلي چې که چا په افغانستان کې پناه اخیستې وي، نو د هغوی د نیولو لپاره باید نړیوالې لارې وکارول شي.
نوموړي دا هم ویلي چې د یادو کسانو د پېژندنې او د قانون د تطبیق لپاره باید مناسب اقدامات وشي.
یاده دې وي چې پاکستان وايي د تحریک طالبان پاکستان (TTP) ځینې مشران او غړي په افغانستان کې پټ شوي دي او له هغه ځایه د پاکستان پر ضد فعالیتونه کوي. د پاکستان له لوري دا تورونه د دې سبب شوي چې د دواړو لورو ترمنځ اړیکې ترینګلې شي.
له بلې خوا، طالبان دا ادعا نه مني او وايي چې د افغانستان خاوره د هیڅ هېواد پر ضد نه کارېږي.
د ملګرو ملتونو د بشري استوګنې ادارې (UN-Habitat) خبرداری ورکړی چې په افغانستان کې د کثافاتو او اوبو ناسم مدیریت، او د شنو سیمو نشتوالی د خلکو روغتیا او ژوند ته جدي ګواښ دی. دغه ادارې ټینګار کړی چې د ښاري پلان جوړونې او ټولنیزو اقداماتو له لارې د چاپیریال ساتنه امکان لري.
د ملګرو ملتونو دغه ادارې د پایښت لرونکي ښاري پراختیا لپاره په افغانستان کې د هدفمند ښاري پلانونو او ټولنېزې هڅو اهمیت ته اشاره کړې او ویلي یې دي چې ښاري چاپیریال ته د پام کولو له لارې به د افغانستان خلک د اوږدمهاله ګټو څخه برخمن شي.
تر دې وړاندې یو این هبیتات ویلي وو چې، د افغانستان په ښاري جوړښت کې بدلون د سرعت له مخې روان دی او وړاندوینه شوې چې تر ۲۰۶۰م کال به نېږدې نیمایي هېواد په ښاري سیمو کې ژوند وکړي، چې د دغه ننګونې لپاره ښاري پلانونه او بنسټونه باید په چټکه توګه قوي شي.
د ملګرو ملتونو دغه اداره، د افغانستان د حکومت او ښاروالیو سره په ګډه کار کوي ترڅو د خلکو د ژوند شرایط ښه کړي او اوسېدونکو ته استونګې بنسټيز خدمتونه وړاندې او اقلیم پر وړاندې مقاومت لوړ کړي.
