قزاقستان غواړي چې افغانستان ته د زلزله‌ځپلو لپاره بشري مرستې واستوي

د طالبانو یاد وزارت د دوشنبې په ورځ (د لړم ۱۹مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، دغه وزارت هڅه کوي چې د کانونو د مسلکي کېندنې په موخه له هغو شرکتونو سره قراردادونه وکړي، چې ښې وړتیاوې ولري.

دغه وزارت د نوي هوکړه‌لیک په اړه ویلي: «یاد کان ۲۴۰ کیلومتره مربع مساحت لري او د کانونو د غوره مدیریت او شفافیت لپاره یې هوکړه‌لیک له خېبر حسن شرکت سره لاسلیک شو.»

د طالبانو د کانونو وزارت یو ځل بیا ژمنه کړې، چې په دې سره به د کان کېندنې او تړونونو د لاسلیک په برخه کې لا زیاتې اسانتیاوې رامنځته کړي.

ډېری مهال د کان کېندنې او قراردادونو په برخه کې پر طالبانو نیوکه کېږي، چې پروسه یې شفافیت نه لري، د حساب ورکولو پروسه یې نشته او په دې برخه کې غېر مسلکي چلند کوي.

په داسې حال کې چې د افغانستان اقتصاد له سخت کړکېچ سره مخ دی، خلک پوښتنه کوي چې د دې او ورته نورو کان‌ کېندنو او قراردادونو ګټې به د ولس جېب ته ځي او که یوازې د واکمنې ډلې د دوام وسیله به ګرځي؟

خو طالبان بیا په خپلو ټولو خبرو او خبرپاڼو کې د روړنتیا ډاډ وړاندې کوي.

نوموړی دغه خبرې په داسې حال کې کوي، چې د افغان طالبانو او پاکستاني پلاویو ترمنځ په استانبول کې د سولې د درېیم پړاو خبرو له بې پایلې پاتې کېدو وروسته د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال محمد نعیم د دوشنبې په ورځ (د لړم ۱۹مه) په کابل کې د سفارتونو مېشتو استازو ته د افغانستان او پاکستان ترمنځ په استانبول کې د وروستيو مذاکراتو بهير او د طالبانو دریځ په ډاګه کړ.

محمد نعیم وویل: «د استانبول په خبرو کې اساسي ستونزه دا وه، چې پاکستاني لوري د مذاکراتو په جریان کې داسې غوښتنې مطرح کړې، چې غېر واقعي او غېر عملي وې.»

د نوموړي په وینا، پاکستان د خپل هېواد د ټولو امنیتي ستونزو مسوولیت افغانستان ته راجع کوي او دا په دې معنا دی چې د پاکستان په پوځ کې ځانګړې کړۍ نه غواړي د دواړو هېوادونو مسایلو ته مذاکراتي حل لاره وموندل شي.

هغه زیاته کړې: «د پاکستاني پلاوي له‌خوا د غېر مسوولانه او نه همکارۍ روحیه د دې لامل شوه چې د افغانستان اسلامي امارت له نېک نیت او د منځګړو له ټولو هڅو سره سره کومې پایلې ته ونه رسېږي.»

متقي وايي چې پاکستاني پلاوي له طالبانو نه د پاکستان د امنیت ساتلو غوښتنې درلودې | افغانستان انټرنشنل پښتو

د یادونې وړ ده، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ له څو ځلي مخامخ جګړو وروسته په دوحه کې دواړو لوریو پر اوربند سلا وکړه او د دغه اوربند د غځېدو او نورو دوه اړخیزو مسایلو د حل لپاره د یوه میکانیزم د جوړولو په موخه په استانبول کې د خبرو پر دوام ټينګار شوی و، خو درېیم پړاو خبرې له کومې پایلې پرته پای ته رسېدلي او تر اوسه دواړو لوریو د خبرو د بیا پیل په تړاو څه نه دي ویلي.

د سرچینې په خبره چې روانه اونۍ د جمعې په ورځ یو شمېر سعودي مېشتو افغانانو د نوموړي لپاره د خدای په امانۍ یوه غونډه هم نیولې ده.

سرچینه زیاتوي، چې په سعودي عربستان کې د افغانستان د سفارت پخوانيو ډېپلوماټانو د جمهوري دولت له سقوط وروسته دندې پرېښي او نورو هېوادونو ته کډوال شوي دي.

د سفیر په توګه د احمد جاوید مجدیدي دنده پرېښودل به په ریاض کې د افغانستان سفارت د بندېدو له ګواښ سره مخ کړي.

دا مهال سعودي عربستان په ریاض کې د افغانستان په سفارت کې د طالبانو ډېپلوماټان نه دي منلي خو یو استازی یې په جده کې قونسلي خدمات وړاندې کوي.

هڅه مو وکړه چې په دې اړه په سعودي عربستان کې د افغانستان د جمهوري دولت د سفیر نظر هم را واخلو خو له پرلپسې اړیکو نیولو وروسته هم ونه توانېدو.

تر اوسه طالبانو هم په دې اړه رسنیو ته څه نه دي ویلي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت او په بن کې د افغانستان کونسلګرۍ اعلان وکړ، چې د دوشنبې له ورځې یې خپل فعالیت پیل کړی دی.

د جرمني اې ار ډي ټلویزیون وايي، چې د طالبانو یوه غړي د دې کونسلګرۍ مشري په لاس کې اخیستې ده. هغه ځان جنرال کونسل بولي، خو د جرمني حکومت یې په دې توګه لا نه پیژني.

دی یو له هغو دوو ډیپلوماتانو دی چې له څو ورځو راهیسې د جرمني حکومت له خوا په رسمي توګه تصویب شوي دي.

د جرمني د کورنیو چارو وزیر ډوبرینټ په وینا، دوی ددې لپاره راغلي چې د جرمونو مرتکب افغانان ژر تر ژره وایستل شي. خو د اې ار ډي د څېړنو له مخې، یوه یې د کونسلګرۍ مشري په لاس کې اخیستې او له افغان کډوالو سره اړیکې جوړوي.

د جرمني د بهرنیو چارو وزارت دغه ټلویزیون ته ویلي چې «د بن جنرال کونسلګري اوسمهال هیڅ جنرال کونسل نه لري او د افغانستان [طالبانو] ټاکل شوی کس به یوازې هغه وخت کونسل شي چې له بهرنیو چارو وزارت څخه د کنسولري فعالیت اجازه، ترلاسه کړي. دا تر اوسه نه دی ترسره شوی».

د جرمني د بهرنیو چارو وزارت وايي، د برلین او مونشن افغان کونسلګرۍ لا هم د ۲۰۲۱ کال د اګست له واک بدلون مخکې د افغانستان له خوا ټاکل شوي کسان پر مخ وړي.

یاد وزارت ویلي، « د بن جنرال کونسلګري د برلین سفارت تر څارنې لاندې ده».

د طالبانو د استازو پر وړاندې د غبرګون په ډول د بن کونسلګرۍ پخواني جنرال کونسل حامد ننګیالی کبیري څو اونۍ مخکې خپله دنده پرېښوده. د کونسلګرۍ کارکوونکو هم استعفاوې ور کړې، خو اوس یې پنځه تنه بېرته دندو ته حاضر شوي دي.

د طالبانو صنعت او سوداګرۍ وزارت د وزیر رییس دفتر نن د دوشنبې په ورځ، د لړم پر ۱۹مه، په کابل کې یوې خبري ناستې ته وویل، چې د پخوا په پرتله د ایران په چابهار بندر کې د ستونزو په حل کېدو سره له دې لارې صادرات او واردات زیات شوي دي.

محمد الله بختیار وویل، چې د ایران چابهار بندر د پاکستان د کراچۍ بندر بدیل بلل کېږي او دغه بندر د افغان سوداګرو لپاره ښه فرصت دی.

د طالبانو صنعت او سوداګرۍ وزارت دغه چارواکي زیاته کړه:«چابهار بندر د چین، هند او عربي اماراتو تر منځ مستقیمه منظمه سمندري لیکه هره اونۍ فعاله ده.»

محمد الله بختیار په یاد خبري کنفرانس کې وویل، « د سوداګرۍ وزارت په هڅو د ایران د چابهار بندر له لارې د ترانزیتي او تجارتي چارو د تنظیم لپاره زیاتې اسانتیاوې برابرې شوي، چې د هېواد د صادراتو او وارداتو په پراختیا کې مهم ګام بلل کېږي».

د طالبانو د سوداګرۍ وزارت له نظره، د ایران له ترانزیتي لارو په ځانګړي ډول د چابهار له بندره ګټه اخسیتنه ځانګړی اهمیت لري، ځکه دا یو ډاډمن ترانزیتي مسیر دی او اوبو او ازادو سمندرونو ته د هېواد د لاسرسي زمینه برابروي.

یاد وزارت وايي، چې د طالبانو او ایران د چارواکو ترمنځ د پرله ‌پسې رسمي سفرونو او همکاریو په نتیجه کې د بندري چارو د چټکتیا، د اېکسرې ماشینونو د نصب، د لوژستیکي خدمتونو د معیاري کولو پهبرخو کې اړتیا وړ اقدامات تر سره شوي دي.

نوموړي دغه راز په دې خبري ناسته کې وویل، چې د ایران له لوري د چابهار بندر له لارې د ترانزیتي لګښتونو په کچه کې ۵۰ سلنه کموالی راغلی.

د طالبانود سوداګرۍ وزارت د ګډو ټرانسپورټي شرکتونو جوړول، د لوژستیکي مرکزونو رامنځته کول او د میلک بندر تجهیز هغه چارې وګڼلې، چې د هېواد په اقتصادي ودې، کارموندنې او صادراتو کې مهمې دي.

وخت ناوخت د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ د شخړو له امله پر ډیورنډ کرښه سوداګریزې لارې بندېږي، چې سوداګرو ته درانده مالي زیانونه اړوي. دواړو لوریو ته سوداګرو نیوکه کړې، چې سوداګري باید د سیاسي ناندریو ښکار نه‌شي، خو د شنونکو په باور، پاکستان له کلونو راهیسې له افغانستان سره سوداګریزې لارې د فشار د وسیلې په توګه کاروي.