په بلوچستان کې ریل پټلۍ په بمونو الوځول شوې

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت ویاند عبدالسلام جواد د شنبې په ورځ (د لړم ۲۴مه) ویلي، په تېرو شپږو میاشتو کې له ایران سره سوداګري له یو نیم میلیارد ډالرو زیاته شوې؛ خو له پاکستان سره بیا شاوخوا یو میلیارد ډالرو ته راټيټه شوې ده.

د نوموړي په وینا، افغان سوداګر نور له انحصاره وتلي او له نورو لارو له نړۍوالو بازارونو سره وصل شوي او ورسره د تېر پرتله اوس سوداګري غوړېدلې ده.

د دغه وزارت د معلوماتو له‌مخې، په تېرو ۶ میاشتو کې له ایران سره د یو میلیارد او ۶ سوه ۲۹ میلیونه ډالرو په ارزښت سوداګري شوې، خو ډېره برخه یې واردات جوړوي.

د دوی په خبره په همدې موده کې د کابل او اسلام اباد ترمنځ سوداګري شاوخوا یو میلیارد ډالرو ته راټیټه شوې ده.

عبدالسلام جواد زیاته کړې: «له نورو لارو څخه په استفادې او د نورو هېوادونو د لارو د توکو په بیو کې تر پخوا کمښت راغلی او د اړتیا وړ توکو بیې کنټرول، صادرات او واردات په نورمال ډول جریان لري.»

طالبان په داسې مهال پر نورو بدیلو لارو فکر کوي، چې د افغانستان او پاکستان تر ترینګلتیا وروسته د دغې ډلې اقتصادي مرستیال ملا برادر ویلي، چې نور له پاکستان سره د سوداګرۍ چارې مخ ته نه وړي.

په ورته وخت کې په پاکستان کې مېشت سوداګر له دغه هېواد سره د افغان سوداګرۍ بندېدل اندېښمن کړي او وايي که ستونزه حل نه شي په پاکستان کې به د خوراکي توکو بیې لوړي شي.

دغه ورځپاڼه وايي، ادریس زمان د اسلام‌اباد د پالیسۍ څېړنیز انسټيټیوټ له لوري د «مارګله امنیتي ډيالوګ» په دوه ورځنۍ غونډه کې افغانستان د سیمې د ثبات محور وباله او زیاته یې کړه: «د سیمې راتلونکې د افغانستان له ننګونو سره د منځنۍ او سوېلي اسیا د چلند له څرنګوالي سره تړلې ده. سیمه‌ییزه سوله په افغانستان کې له ثبات پرته ناشونې ده.»

د هغه په باور، د جنایي شبکو او غېر دولتي وسله‌والو ډلو منفي اغېز «ستراتېژیک فلجوالی» رامنځته کړی دی.

د دغې ورځپاڼې په وینا، په دې دوه ورځنۍ غونډه کې د پاکستان د ملي امنیت پخواني سلاکار معید یوسف بیا وویل، سمدستي د پاکستان لپاره تر ټولو ستره ننګونه افغانستان دی.

هغه زیاته کړې: «د پاکستان پر وړاندې د کابل دریځ کې د نرموالي هېڅ نښې نښانې نه ښکاري.»

معید یوسف همداراز وړاندیز وکړ، چې پاکستان باید اقتصادي او امنیتي مسایل له یو بل څخه جلا کړي او د منځنیو قدرتونو په مرسته د افغانستان د ناورین پر حل تمرکز وکړي.

له څه باندې یوې میاشتې راهیسې د افغان طالبانو او پاکستان تر منځ اړیکې ډېرې ترینګلې شوې او له څو وارې مخامخ جګړې وروسته له اوربند پرته د قطر او ترکیې په منځګړیتوب د سولې خبرو هم څه پایله ورنه‌کړه او لا هم یو بل ګواښي.

د یادونې وړ ده، چې د اسلام‌اباد د پالیسۍ څېړنیز انسټيټیوټ د «مارګله امنیتي ډيالوګ» دوه ورځنۍ غونډه د «نړۍوال نظم راتلونکی، همکاري که تقابل» تر سرلیک لاندې له پاکستان سربېره د یو شمېر نورو هېوادونو د پوهانو، ډيپلوماتانو او نورو څېړونکو په ګډون د نومبر پر ۱۱مه او ۱۲مه په اسلام‌اباد کې جوړه شوې وه.

په دې دوه ورځنۍ غونډه کې د نړۍوال نظم د بدلون، د امریکا او چین د سیالۍ او د افغانستان پر وړاندې د شته ستونزو په اړه خبرې شوې دي.

د اردُن پاچا دویم عبدالله د شنبې په ورځ (د لړم ۲۴مه) د پاکستان پلازمینې اسلام‌اباد ته په یوه دوه ورځني سفر ورسېد. هغه د پاکستان له ولسمشر سره په کتنه کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سیاسي، اقتصادي او کلتوري اړیکو د پراختیا او دوه اړخیزو همکاریو په اړه خبرې وکړې.

د اردُن پاچا د دغه هېواد له لومړي وزیر شهباز شریف سره په جلا کتنه کې د پاکستان او اردُن ترمنځ د ستراتېژیکو او اقتصادي اړیکو د پیاوړتیا تر څنګ په سیمه‌ییزو او نړۍوالو پلیټفارمونو کې د متقابلو ګټو پر بنسټ د ګډو همکاریو د پراخېدو ژمنه وکړه.

د پاکستان حکومت د خبرپاڼې له‌مخې، شهباز شریف په دې کتنه کې «د پاکستان په ګاونډ کې د وروستیو تحولاتو، په ځانګړي ډول د افغانستان او هند په اړه پاچا دویم عبدالله ته معلومات ورکړل.»

په خبرپاڼه کې د دغه معلوماتو د ورکړې په تړاو نور جزییات نه‌دي ورکړل شوي، خو د اردُن د پاچا له قوله ویل شوي، چې هغه د سیمې په ثبات او سوله کې د پاکستان مهم رول ستایلی دی.

د یادونې وړ ده، چې پاکستان د روان کال په ترڅ کې لومړی له هند سره جګړه وکړه او بیا تر هغې وروسته له طالبانو سره ونښتل، خو د امریکا په وینا له هند سره اوربند وشو او د قطر او همداراز ترکیې په منځګړیتوب له طالبانو سره اوربند وشو، خو لا هم د دواړو هېوادونو د ستونزو د اساسي حل لپاره ۳ ځلي خبرو له اوربند پرته بله څه پایله نه ده ورکړې.

د پاکستان ولسمشر اصف علي زرداري د پاکستان د پوځ، هوايي او سمندري ځواک د بدلون مسوده د ۲۰۲۵ کال په لومړیو کې تصویب کړه او اوس په قانون کې شامله شوه.

د پاکستان سنا د جمعې په ورځ د وسله‌والو ځواکونو د یادو درېیو څانګو اړوند مسودې د اکثریت رایو په منظورۍ تصویب کړې.

دا په داسې حال کې ده، چې دا ټولې مسودې په یوه ورځ د فدرالې کابینې او وروسته د ملي اسمبلۍ له خوا تصویب شوې.

د پاکستان د لومړي وزیر ستر سلاکار رانا ثناالله د شنبې په ورځ (د لړم ۲۴مه) د پنجاب په فیصل‌اباد کې په یوې غونډې کې په دې اړه وضاحت ورنه‌کړ چې له افغانستان څخه یرغل به څوک کوي، ځکه د طالبانو په وینا، هر کله پاکستان د جګړې پیلوونکی وي.

رانا ثناالله تر دې مخکې هم ویلي و، چې د ډيورند کرښې په اوږدو کې د «ترهګرو» د نفوذ له امله له ترهګریزو بریدونو سره مخ دي.

دغه پاکستانی چارواکی په داسې حال کې افغان طالبان ګواښي، چې په دې وروستیو میاشتو کې د اسلام‌اباد او طالبانو اړیکې ډېرې خړې شوي او له وسله‌والې مخامخ جګړې وروسته په قطر او ترکیه کې د سولې په موخه ۳ ځلي کتنو له اوربند پرته بله څه پایله نه ده ورکړې.

پاکستان له افغانستان سره د هر ډول ستونزو له راولاړېدو سره سم، په لومړي ګام کې له افغانستان سره ټولې لارې بندوي او دا ځل هم له طالبانو سره تر مخامخ جګړې وروسته له څه باندې یوې میاشتې راهیسې یې لارې بندې کړي او یوازې د افغان ګډوالو د لېږدونې پر مخ خلاصې دي.

په دې سره، په دواړو خواوو کې د سوداګرو له زیانمنېدو سربېره د کرښې په دواړو خواوو کې د خوراکي توکو، مېوو او سبزیجاتو بیې لوړې شوي او ورسره طالبانو هم له پاکستان څخه د وارداتو د پرېکون اعلان وکړ او ملا عبدالغني برادر له افغان سوداګرو وغوښتل، چې له پاکستان سره په هره برخه کې خپل تړونونه تر درېیو میاشتو تصفیه کړي او په ډاګه کړې یې ده، چې د پاکستان د وارداتو د ټیټ کیفیت له امله باید صادرات او واردات له بدیلو لارو ترسره شي.

طالبانو هم له دغې پرېکړې وروسته د منځنۍ اسیا هېوادنو او ایران ته مخه کړې او نن (شنبه د لړم ۲۴) د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت سرپرست نورالدین عزیزي ایران ته په دې موخه تللی، چې د افغانستان وارداتو او صادراتو ته بدیلې سوداګریزې لارې ومومي.

د پاکستان دفاع وزیر بیا د ملا برادر د پرېکړې په غبرګون کې ویلي، چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ د سوداګریزو اړیکو کمول به اسلام‌اباد ته د تاوان پر ځای ګټه ورسوي، ځکه په دې سره به پاکستان ته د سوداګرو یا بل نوم د ترهګرو تګ راتګ کم شي او ورسره به د کرښې اداره کول اسانه شي.

له دې سره سم، د شنونکو په باور، په وچه کې بند هېواد ټرانزیټ د ګاونډي هېواد «امتیاز یا ډالۍ» نه، بلکې د نړۍوالو قوانینو او دوه اړخیزو سوداګریزو تړونونو له مخې مشروع حق دی.

په دې ناندریز ماحول کې پاکستان تل پر افغان طالبانو تور پورې کړی، چې له ټي‌ټي‌پي ملاتړ کوي، خو طالبانو بیا د اسلام‌اباد دغه ادعاوې په وار وار رد کړي او د ټي‌ټي‌پي مساله یې د پاکستان کورنۍ مساله بللې ده.