طالبانو د کندهاري انارو په صادراتو کې د ۳۲سلنه زیاتوالي خبر ورکړ

د جلال اباد ښار د تازه مېوو او سبزیو په منډوی کې پر رزوګار بوخت یو کاروباري افغانستان انټرنشنل – پښتو ته د نوم نه ښودو په شرط وایي چې دا قاچاق کېدونکې مېوې په لوړو بیو بازارونو کې پلورل کېږي. هغه وویل: «پېښور نه چې کډې راځي د هغې لاندې امروت او کېلې راځي».

سرچینو همدا راز زیاته کړې چې پاکستانۍ تازه مېوې لومړی ایران ته صادرېږي او بیا له هغې ځایه افغانستان ته راځي. هم مهاله بیا د افغانستان تازه مېوې په ځانګړي ډول انګور ایران ته صادرېږي او بیا له هغې ځایه پاکستان ته وړل کېږي.

د تازه مېوو د یو سوداګر په وینا: «د ایران له لارې هم د پاکستان کېلې افغانستان ته راځي او مونږ هم انګور ایران ته لېږو، بیا له هغې ځایه پاکستان ته ځي».

دا په داسې حال کې ده چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ پر ډیورنډ کرښه ټولې لارې د هر ډول سوداګر پر مخ تړل شوې دي چې له امله یې دواړه غاړو د تازه مېوو کاروباریانو او کروندګرو ته درانه زیانونه اوښتي دي. هم مهاله څو ورځې وړاندې د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر افغان سوداګرو ته خبرداری ورکړ چې له پاکستان سره هر ډول سوداګریزه راکړه ورکړه بنده کړي.

دغه طالب چاروکي افغان سوداګرو ته سپارښتنه وکړه چې د پاکستان پر ځای په نورو سوداګریزو لارو باندې غور وکړي او ژر تر ژره دې یاد هېواد کې خپلې معاملې حل کړي. یو شمېر افغان او پاکستاني سوداګرو دا چاره د دوه اړخیزې سوداګرۍ لپاره له زیان ډکه بللې.

څو څو وارې افغان او پاکستاني سوداګرو نیوکې کړې چې اسلام اباد او طالبان دې پر ډیورنډ کرښه له سوداګریزو لارو څخه سیاسي استفاده نه کوي او نه هم باید د دواړو لوریو ترمنځ د کړکېچونو له امله دوی قربانیان شي.

خبرپاڼه کې راغلي، یادو قاچاقبرو هڅه کوله چې خوراکي او غیرخوراکي بې‌کیفیته توکي لکه تېل، انساني درمل، چرګان، کیلې، مرچک او نور مواد له نورو هېوادونو څخه په ناقانونه توګه هلمند ولایت ته وارد کړي.

د خبرپاڼې له مخې، یاد کسان د هلمند ولایت مرکز لښکرګاه، بهرامچې او ګرمسیر ولسوالیو په مربوطاتو کې نیول شوي او اړوندو ارګانونو ته یې د قضیو مخته وړلو په موخه ور پېژندلي دي.

خبرپاڼه زیاتوي، له دغه کسانو څخه ۷۴ ټنه قاچاقي توکي هم ترلاسه شوي دي.

بیجینګ د دې څرګندونو پر ضد سخت غبرګون ښودلی او غوښتنه یې کړې چې جاپاني چارواکي دې خپل دریځ روښانه کړي.

چین تایوان د خپل قلمرو برخه بولي، خو تایوان د بیجینګ ادعاوې ردوي.

په همدې حال کې تایوان وایي چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې یې د چین ۳۰ پوځي الوتکې او اووه بېړۍ د ټاپو شاوخوا لیدلي چې د چین له لوري د دوامدارو پوځي فشارونو یوه برخه ده.

نجیب‌الله علي‌خېل پر خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې د هېواد جغرافیایي موقعیت له مرکزي، جنوبي، ختیځې او لوېدیځې اسیا سره د نښلولو ځانګړی ارزښت لري. نوموړی لیکي چې افغانستان د ځمکني پل په توګه د سیمه‌ییزو اقتصادي پروژو لپاره مهم ظرفیت لري.

علي‌خېل په خپل پوسټ کې د افغانستان د ستراتېژیک موقعیت په اړه لیکلي: «دا ځانګړې جغرافیایي موقعیت د سیمې په کچه د سترو اقتصادي پروژو په تطبیق او سیمه‌ییز ادغام کې ستر اهمیت او روښانه دورنما لري.»

نوموړي ټینګار کړی چې د افغانستان راتلونکی د ملي فکرونو، ګډو ارزښتونو او د هېواد د طبیعي شتمنیو د اغېزمن مدیریت پورې تړلی دی.

د ده په وینا، که د دې شتمنیو سمه ګټه واخیستل شي، افغانستان «د اسیا په زړه کې د تجارت او ترانزیت په مرکز» بدلېدلی شي، خو که له دې فرصت ګټه وانه خیستل شي، یو ځل بیا د جیوپولیتیکي سیالیو ساحه ګرځي.

علي‌خېل ټینګار کوي چې د هېواد تاریخي فرصت باید له لاسه ونه‌وځي، او افغانان باید پرېکړه وکړي چې افغانستان د اقتصادي ثبات مرکز وي او که د لویو سیالیو قرباني.

بریتانیا وايي، چې د معاصر وخت تر ټولو لوی بدلون به د پناه غوښتنې په پالیسۍ کېعملي کړي او پهوینا یې د دغې چارې الهام یې هم له ډنمارک څخه اخیستی، هغه هېواد چې په اروپا کې تر ټولو سخت قوانین لري او د بشري حقونو ډلې پرې نیوکې لري.

د کارګر ګوند حکومت د پناه غوښتنې په اړه خپله تګلاره لا سخته کړې، په ځانګړې توګه د هغو ناقانونه کډوالو او پناه غوښتونکو په تړاو چې د فرانسې له لارې ورځي.

حکومت دا ځکه کوي، چې غواړي د خلکو ملاتړ له هغو سیاسي ډلو کم کړي،چې د کډوالۍ موضوع یې د خلکو په منځ کې ډېره ګرمه کړې او د عامو بحثونو اصلي موضوع یې ګرځولې ده.

د دغه هېواد کورنیو چارو وزارت په یوې اعلامیې کې ویلي، چې د بدلونونو له مخې، هغه قانوني مسوولیت چې پکې ځینو پناه غوښتونکو ته د استوګنې او اونیزو مرستو ملاتړ ورکول کېده، لغوه کېږي.

دغه وزارت وایي، دا اقدامات به پر هغو پناه غوښتونکو عملي کېږي، چې کار کولای شي، خو نه یې کوي او پر هغو کډوالو چې قانون تر پښو لاندې کوي. وزارت زیاته کړې، د خلکو له مالیې تمویلېدونکی ملاتړ به هغو ته لومړیتوب ورکړيچې له اقتصاد او سیمه‌ییزو ټولنو سره مرسته کوي.

د کورنیو چارو وزارت به د را‌روانې دوشنبې په ورځ د دغو اقداماتو نور جزییات وړاندې کړي.

دغه وزارت څرګنده کړې: «زموږ هېواد د هغو کسانو د منلو ویاړ لري چې له ګواښه تښتي. د کډوالۍ چټکتیا او پراخوالی زموږ پر ټولنو سخت فشار راوړي.»

د بریتانيې څه باندې۱۰۰خیریه موسسوله یاد وزارت څخهغوښتي: «د کډوالو ملامتول بند کړۍ او داسې ننداریزه پالیسي پرېږدۍ چې زیان رسوي.» دوی زیاته کړې، دغه ډول چارې نژادي تبعیض او تاوتریخوالی زیاتوي.

د نظرپوښتنو له‌مخې، د کډوالۍ اړوند موضوعات په بریتانیا کې د رایه ورکونکو تر ټولو مهمه اندېښنه ګرځېدلې ده.

د یادونې وړ ده، چې د ۲۰۲۵ کال د مارچ تر پایه د افغان کډوالو په ګډون نږدې ۱۰۹ زره او ۳۴۳ کسانو بریتانیې کې د پناه غوښتنه کړې، چې دا د تېر کال پرتله ۱۷ سلنه زیاتوالی ښیي.