علي‌خېل: افغانستان به یا د سیمې د سوداګرۍ مرکز شي او یا هم د سیالیو ډګر

بریتانیا وايي، چې د معاصر وخت تر ټولو لوی بدلون به د پناه غوښتنې په پالیسۍ کېعملي کړي او پهوینا یې د دغې چارې الهام یې هم له ډنمارک څخه اخیستی، هغه هېواد چې په اروپا کې تر ټولو سخت قوانین لري او د بشري حقونو ډلې پرې نیوکې لري.

د کارګر ګوند حکومت د پناه غوښتنې په اړه خپله تګلاره لا سخته کړې، په ځانګړې توګه د هغو ناقانونه کډوالو او پناه غوښتونکو په تړاو چې د فرانسې له لارې ورځي.

حکومت دا ځکه کوي، چې غواړي د خلکو ملاتړ له هغو سیاسي ډلو کم کړي،چې د کډوالۍ موضوع یې د خلکو په منځ کې ډېره ګرمه کړې او د عامو بحثونو اصلي موضوع یې ګرځولې ده.

د دغه هېواد کورنیو چارو وزارت په یوې اعلامیې کې ویلي، چې د بدلونونو له مخې، هغه قانوني مسوولیت چې پکې ځینو پناه غوښتونکو ته د استوګنې او اونیزو مرستو ملاتړ ورکول کېده، لغوه کېږي.

دغه وزارت وایي، دا اقدامات به پر هغو پناه غوښتونکو عملي کېږي، چې کار کولای شي، خو نه یې کوي او پر هغو کډوالو چې قانون تر پښو لاندې کوي. وزارت زیاته کړې، د خلکو له مالیې تمویلېدونکی ملاتړ به هغو ته لومړیتوب ورکړيچې له اقتصاد او سیمه‌ییزو ټولنو سره مرسته کوي.

د کورنیو چارو وزارت به د را‌روانې دوشنبې په ورځ د دغو اقداماتو نور جزییات وړاندې کړي.

دغه وزارت څرګنده کړې: «زموږ هېواد د هغو کسانو د منلو ویاړ لري چې له ګواښه تښتي. د کډوالۍ چټکتیا او پراخوالی زموږ پر ټولنو سخت فشار راوړي.»

د بریتانيې څه باندې۱۰۰خیریه موسسوله یاد وزارت څخهغوښتي: «د کډوالو ملامتول بند کړۍ او داسې ننداریزه پالیسي پرېږدۍ چې زیان رسوي.» دوی زیاته کړې، دغه ډول چارې نژادي تبعیض او تاوتریخوالی زیاتوي.

د نظرپوښتنو له‌مخې، د کډوالۍ اړوند موضوعات په بریتانیا کې د رایه ورکونکو تر ټولو مهمه اندېښنه ګرځېدلې ده.

د یادونې وړ ده، چې د ۲۰۲۵ کال د مارچ تر پایه د افغان کډوالو په ګډون نږدې ۱۰۹ زره او ۳۴۳ کسانو بریتانیې کې د پناه غوښتنه کړې، چې دا د تېر کال پرتله ۱۷ سلنه زیاتوالی ښیي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت ویاند عبدالسلام جواد د شنبې په ورځ (د لړم ۲۴مه) ویلي، په تېرو شپږو میاشتو کې له ایران سره سوداګري له یو نیم میلیارد ډالرو زیاته شوې؛ خو له پاکستان سره بیا شاوخوا یو میلیارد ډالرو ته راټيټه شوې ده.

د نوموړي په وینا، افغان سوداګر نور له انحصاره وتلي او له نورو لارو له نړۍوالو بازارونو سره وصل شوي او ورسره د تېر پرتله اوس سوداګري غوړېدلې ده.

د دغه وزارت د معلوماتو له‌مخې، په تېرو ۶ میاشتو کې له ایران سره د یو میلیارد او ۶ سوه ۲۹ میلیونه ډالرو په ارزښت سوداګري شوې، خو ډېره برخه یې واردات جوړوي.

د دوی په خبره په همدې موده کې د کابل او اسلام اباد ترمنځ سوداګري شاوخوا یو میلیارد ډالرو ته راټیټه شوې ده.

عبدالسلام جواد زیاته کړې: «له نورو لارو څخه په استفادې او د نورو هېوادونو د لارو د توکو په بیو کې تر پخوا کمښت راغلی او د اړتیا وړ توکو بیې کنټرول، صادرات او واردات په نورمال ډول جریان لري.»

طالبان په داسې مهال پر نورو بدیلو لارو فکر کوي، چې د افغانستان او پاکستان تر ترینګلتیا وروسته د دغې ډلې اقتصادي مرستیال ملا برادر ویلي، چې نور له پاکستان سره د سوداګرۍ چارې مخ ته نه وړي.

په ورته وخت کې په پاکستان کې مېشت سوداګر له دغه هېواد سره د افغان سوداګرۍ بندېدل اندېښمن کړي او وايي که ستونزه حل نه شي په پاکستان کې به د خوراکي توکو بیې لوړي شي.

هغه همدا راز ویلي، چې په چین کې ۲۳ بندیان او روسیه کې تر دېرشو ډېر افغان بندیان موجود دي.

مستري همداراز زیاته کړې، چې تر اوسه پورې تر ټولو ډېر بندیان ایران دوی ته سپارلي دي او اوسمهال په دې برخه کې له ګڼو هېوادونو سره په خبرو بوخت دي، چې افغان بندیان هېواد ته راستانه کړي.

هغه ویلي: «ایران ۱۶۰۰ بندیان، چین یو بندي، جرمني ۲۷ بندیان، کویټ درې بندیان، اذاربایجان درې، یمن درې بندیان، اماراتو شاوخوا ۵ بندیان موږ ته سپارلي.»

هغه زیاته کړې، چې په دغو بندیانو کې ځیني انتقال شوي او ځینې د انتقال په حال کې دي.

د بندخونو چارو د سمون اداره وایي، په هېواد کې یې بندیانو ته ټولې اسانتیاوې برابرې کړې دي، چې زیات شمېر یې د دیني او عصري زده کړو ترڅنګ په حرفوي زده کړو بوخت دي.

دغه ورځپاڼه وايي، ادریس زمان د اسلام‌اباد د پالیسۍ څېړنیز انسټيټیوټ له لوري د «مارګله امنیتي ډيالوګ» په دوه ورځنۍ غونډه کې افغانستان د سیمې د ثبات محور وباله او زیاته یې کړه: «د سیمې راتلونکې د افغانستان له ننګونو سره د منځنۍ او سوېلي اسیا د چلند له څرنګوالي سره تړلې ده. سیمه‌ییزه سوله په افغانستان کې له ثبات پرته ناشونې ده.»

د هغه په باور، د جنایي شبکو او غېر دولتي وسله‌والو ډلو منفي اغېز «ستراتېژیک فلجوالی» رامنځته کړی دی.

د دغې ورځپاڼې په وینا، په دې دوه ورځنۍ غونډه کې د پاکستان د ملي امنیت پخواني سلاکار معید یوسف بیا وویل، سمدستي د پاکستان لپاره تر ټولو ستره ننګونه افغانستان دی.

هغه زیاته کړې: «د پاکستان پر وړاندې د کابل دریځ کې د نرموالي هېڅ نښې نښانې نه ښکاري.»

معید یوسف همداراز وړاندیز وکړ، چې پاکستان باید اقتصادي او امنیتي مسایل له یو بل څخه جلا کړي او د منځنیو قدرتونو په مرسته د افغانستان د ناورین پر حل تمرکز وکړي.

له څه باندې یوې میاشتې راهیسې د افغان طالبانو او پاکستان تر منځ اړیکې ډېرې ترینګلې شوې او له څو وارې مخامخ جګړې وروسته له اوربند پرته د قطر او ترکیې په منځګړیتوب د سولې خبرو هم څه پایله ورنه‌کړه او لا هم یو بل ګواښي.

د یادونې وړ ده، چې د اسلام‌اباد د پالیسۍ څېړنیز انسټيټیوټ د «مارګله امنیتي ډيالوګ» دوه ورځنۍ غونډه د «نړۍوال نظم راتلونکی، همکاري که تقابل» تر سرلیک لاندې له پاکستان سربېره د یو شمېر نورو هېوادونو د پوهانو، ډيپلوماتانو او نورو څېړونکو په ګډون د نومبر پر ۱۱مه او ۱۲مه په اسلام‌اباد کې جوړه شوې وه.

په دې دوه ورځنۍ غونډه کې د نړۍوال نظم د بدلون، د امریکا او چین د سیالۍ او د افغانستان پر وړاندې د شته ستونزو په اړه خبرې شوې دي.

د دغه دفتر استازي پولیک اوکیسیري په یوې ویډیو کې د جرمي شبکو د مهارولو پر اړتیا ټینګار وکړ.

هغه وویل، چې دا شبکې خلکو، ټولنې، د هېواد اقتصاد او چاپېریال ته جدي زیان رسوي.

نوموړي زیاته کړې، چې د افغانستان د تریاکو د کر او تولید د کمېدو او په سیمه کې د مصنوعي نشه‌یي توکو د قاچاق د زیاتېدو له امله ښایي جنایي شبکې د خپلو پخوانیو عوایدو د جبران لپاره د مصنوعي نشه‌یي توکو تولید او قاچاق ته لا ډېره مخه کړي.

هغه وویل: «د نشه‌یي توکو تولید او قاچاق لا هم د فراملي جنایتکارو شبکو د عوایدو سرچینه ده. دغه عواید د وسلو قاچاق، د انسان او کډوالو قاچاق او نورو جدي جرمونو لکه فساد او ترهګرۍ ته لاره هواروي.»

پولیک اوکیسیری ویلي، چې د سرحدونو هاخوا د سازمان‌ شویو جرمونو او د نشه‌یي توکو د قاچاق د مخنیوي لپاره نړۍواله همکاري او د ناقانونه مالي لارو بندول اړین دي.

د هغه په باور، د دې ستونزې حل د نشه‌یي توکو د عرضې د اصلي لاملونو په لرې کولو پورې تړلی دی، چې پکې د بدیلو معیشتونو رامنځته کول او بزګرانو ته د اقتصادي فرصتونو برابرول شامل دي.

د ملګرو ملتونو د نشه‌یي توکو او جرمونو ضد دفتر د وروستي راپور له مخې، په افغانستان کې د مصنوعي نشه‌یي توکو په ځانګړي ډول مېتامفټامین (شیشه)، تولید په زیاتېدو دي او د ۲۰۲۴ تر پایه پورې د دغو توکو نیونې په افغانستان او شاوخوا سیمو کې د تېر کال په پرتله ۵۰ سلنه لوړې شوې دي.