د هېواد په سړو سیمو او ولایتونو کې د ښوونځیو کلنۍ ازموینې پیل شوې

په دې لاریون کې د سوداګرو، ډریورانو، مزدورانو او عامو خلکو پراخ ګډون وکړ او ټولو له حکومته وغوښتل چې د پولې تجارتي لاره دې بې‌له ځنډه ژر تر ژره بېرته پرانیزي.

لاریونوالو وویل چې د تورخم د لارې بندېدل د دواړو هېوادونو اقتصاد سخت اغېزمن کړی او زرګونه کوچني او لوی کاروبارونه یې د تباهۍ پر لور بیولي دي. د دوی په وینا، په سلګونو زره کسان بې کاره شوي او د سیمې اقتصادي فعالیتونه نږدې په ټپه درېدلي دي.

لاریونوالو ټینګار وکړ چې د سوداګریزو لارو بندېدل د خېبر پښتونخوا صنعت ته درانه زیانونه اړولي او ګڼ شمېر فابریکې د بندېدو له ګواښ سره مخ دي. دوی زیاته کړه چې کرنیز سکټور، د مېوو باغونه او د ټرانسپورټ کاروبار هم سخت زیان لیدلی دی.

یو ویناوال وویل: «جګړو کې هم تجارت نه بندېږي، خو اوسنی وضعیت خلک د لوږې، فقر او اندېښنو کندې ته ټېل وهلي دي».

لاریونوالو خبرداری ورکړ چې که بې‌روزګاري او اقتصادي فشار دوام وکړي، د امنيتي وضعیت خرابېدو خطر به نور هم زیات شي. لاریون کوونکو له حکومتي مشرانو وغوښتل چې د خلکو د اقتصادي ستونزو د ختمولو لپاره عملي ګامونه واخلي.

هغوی افغان طالبانو ته هم پیغام ورکړ چې د خبرو له لارې دې ستونزه حل کړي.

لاریونوالو ټینګار وکړ چې د سوداګرۍ بندېدل تر ټولو لوی زیان د پاکستان اقتصاد ته رسېږي او دواړه هېوادونه باید ټولې سوداګریزې لارې ژر تر ژره بېرته پرانیزي، «تر څو د خلکو اقتصادي وژنه بنده شي».

د یونسیار په تازه راپور کې ویل شوي چې د افغان تابعیت کارت (ACC) لرونکي او بې‌اسناده افغانان په ۲۰۲۵ کال کې د پخوا پرتله په لویه کچه نیول شوي.

د راپور له مخې، د جنوري له لومړۍ نېټې تر د نومبر ۸مې پورې ۱۰۰،۹۷۱ افغانان د پولیسو له‌خوا نیول شوي، په داسې حال کې چې دا شمېر په ۲۰۲۴ کې یوازې ۹،۰۰۶ او په ۲۰۲۳ کې ۲۶،۲۹۹ و.

راپور زیاتوي چې یوازې د نومبر له ۲مې تر ۸مې پورې په یوه اونۍ کې ۱۳،۳۸۰ افغانان نیول شوي، چې د تیرې اونۍ پرتله ۷۲ سلنه زیاتوالی ښيي.

د دغو نیونو ۷۶ سلنه یې بې‌اسناده افغانان او ACC لرونکي وو.

یاد سازمان وایي، د نومبر په همدې اوونۍ کې ټولې نیونې په بلوچستان کې ۴۱ سلنه او په پنجاب کې ۴۳ سلنه وې، او تر ټولو ډېر افغانان د چاغۍ، کوټې او اټک له سیمو راپور شوي دي.

راپور ښيي چې د ۲۰۲۳ له سپتمبر څخه تر ۲۰۲۵ د نومبر تر ۸مې پورې نږدې ۱.۷ میلیونه افغانان اړ شوي چې پاکستان پرېږدي او افغانستان ته لاړ شي.

یوازې د نومبر په دویمه اونۍ کې ۵۵،۷۶۸ کسان د تورخم، غلام خان، چمن، بادیني او بهرامچې له لارې ستانه شوي چې پکې ۱۳،۵۴۸ کسان په جبري توګه ایستل شوي دي.

یونسیار وايي، د راستنېدونکو ډېری برخه د راجستر شویو کارتونو (PoR) لرونکي وو، خو ترې وروسته بې‌ اسناده افغانان او ACC لرونکي راغلل.

د ایستل شویو کسانو په ډله کې بیا ۸۴ سلنه بې‌ اسناده افغانان وو.

د راپور له مخې، د اپریل له لومړۍ څخه تر اوسه ۸۶۹،۴۴۸افغانان پاکستان پرېښی، چې ۱۳ سلنه یې په جبري توګه ایستل شوي.

د افغانانو د وتلو تر ټولو لوی لامل د نیول کېدو ویره بلل شوې ده.

په همدې موده کې ډېری افغانان د کوټې، اټک او اسلام‌اباد له سیمو پاکستان پرېږدي او بېرته افغانستان ته ګرځي.

یاده دې وي چي په ۲۰۲۵ کې د پاکستان حکومت څو نوي امرونه هم صادر کړي دي؛ په جنورۍ کې افغانانو ته ویل شوي چې له اسلام‌اباد او راولپنډۍ ووځي، په اپریل کې د IFRP دویم پړاو د ACC لرونکو لپاره پيل شو، او په جولای کې د PoR کارت لرونکو د ایستلو لپاره قانوني لار خلاصه شوه.

په بلوچستان کې بیا د پولیسو عملیات لا پسې سخت شوي، او یوازې په نوکندي کې ۴۳۴افغانان نیول شوي او د ایستلو پروسې لپاره د ګردي‌جنګل کمپ ته لیږدول شوي دي.

همدا راز ویل شوي، د طالبانو د کابل امنیه قوماندانۍ د نشه یي توکو پر ضد مبارزې ځواکونو په ځانګړو کشفي عملیات کې ۱۷ زره ۲۵۰ ګولۍ چې د نشه‌يي توکو په ډله کې راځي، کشف او نیولي دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، په دې تړاو نیول شوی کس به تر لومړنیو څېړنو وروسته به د‌ طالبانو اړوندو عدلي او قضایي ادارو ته وسپارل شي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت چارواکو ویلي چې دغه اقدامات د کابل ښار د خلکو د خوندیتوب او د نشه‌يي توکو د مخنیوي په موخه ترسره شوي دي او د دوی هڅه دا ده چې د ټولنې زیانمنونکي مواد له خلکو لرې وساتل شي.

په کندهار کې د طالبانو کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ ریاست ویلي چې تېر کال ۷زره ټنه انار صادر شوي وو، خو سږکال د صادراتو کچه د پام وړ لوړه شوې ده. د یاد ریاست د معلوماتو له مخې، سږکال له دې ولایت نږدې ۲۲ زره ټنه انار له هېواد څخه بهر صادر شوي، چې د تېر کال په پرتله ۳۲ سلنه زیاتوالی ښيي.

دا په داسې حال کې ده له تیرې یوې میاشتې راپدېخوا له پاکستان سره د سوداګرۍ ټولې لارې تړلي او هیڅ ډول راکړه ورکړه پرې نه‌ده شوې.

د کندهار انار زیاتره صادرات مالیزیا، ازبکستان او روسیې ته شوي.

د طالبانو د کرنې ریاست مسولین وايي چې د صادراتو د دې زیاتوالي لامل د کروندګرو د محصول کیفیت لوړول، د ساتنې او بسته‌بندۍ ښه تدابیر او نړۍوالو بازارونو ته اسانتیاوې دي.

سرچینې زیاتوي چې د صادراتو دغه پرمختګ نه یوازې د کندهار اقتصادي وضعیت ښه کوي، بلکې د کروندګرو عاید لوړوي او په سیمه ییز اقتصاد مثبت اغېز کوي.

د جلال اباد ښار د تازه مېوو او سبزیو په منډوی کې پر رزوګار بوخت یو کاروباري افغانستان انټرنشنل – پښتو ته د نوم نه ښودو په شرط وایي چې دا قاچاق کېدونکې مېوې په لوړو بیو بازارونو کې پلورل کېږي. هغه وویل: «پېښور نه چې کډې راځي د هغې لاندې امروت او کېلې راځي».

سرچینو همدا راز زیاته کړې چې پاکستانۍ تازه مېوې لومړی ایران ته صادرېږي او بیا له هغې ځایه افغانستان ته راځي. هم مهاله بیا د افغانستان تازه مېوې په ځانګړي ډول انګور ایران ته صادرېږي او بیا له هغې ځایه پاکستان ته وړل کېږي.

د تازه مېوو د یو سوداګر په وینا: «د ایران له لارې هم د پاکستان کېلې افغانستان ته راځي او مونږ هم انګور ایران ته لېږو، بیا له هغې ځایه پاکستان ته ځي».

دا په داسې حال کې ده چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ پر ډیورنډ کرښه ټولې لارې د هر ډول سوداګر پر مخ تړل شوې دي چې له امله یې دواړه غاړو د تازه مېوو کاروباریانو او کروندګرو ته درانه زیانونه اوښتي دي. هم مهاله څو ورځې وړاندې د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر افغان سوداګرو ته خبرداری ورکړ چې له پاکستان سره هر ډول سوداګریزه راکړه ورکړه بنده کړي.

دغه طالب چاروکي افغان سوداګرو ته سپارښتنه وکړه چې د پاکستان پر ځای په نورو سوداګریزو لارو باندې غور وکړي او ژر تر ژره دې یاد هېواد کې خپلې معاملې حل کړي. یو شمېر افغان او پاکستاني سوداګرو دا چاره د دوه اړخیزې سوداګرۍ لپاره له زیان ډکه بللې.

څو څو وارې افغان او پاکستاني سوداګرو نیوکې کړې چې اسلام اباد او طالبان دې پر ډیورنډ کرښه له سوداګریزو لارو څخه سیاسي استفاده نه کوي او نه هم باید د دواړو لوریو ترمنځ د کړکېچونو له امله دوی قربانیان شي.