پاکستاني پولیسو د تحریک انصاف ګوند د مشر عمران خان درې خویندې او د دغه ګوند لسګونه نور غړي د سې شنبې په ورځ (د لړم ۲۷مه) د اسلاماباد په راولپنډۍ سیمه کې د «اډیاله» زندان شاوخوا ونیولې او د څو ساعتونو پرلت یې پای ته ورساوه.
د پاکستاني رسنیو د راپورونو له مخې، د تحریک انصاف ګوند غړو په راولپنډۍ کې وروسته له هغه پرلت وکړ، چې پولیسو زندان ته د دوی د تګ مخه ونیوله.
د رسنیو د معلوماتو له مخې، د عمران خان خویندې عليمه خان، نورین خان او عظیمه خان د زندان له دروازې بهر ونیول شوې.
د راولپنډۍ پولیسو رسنیو ته ویلي، د تحریک انصاف د بنسټ اېښودونکي خور علیمه خان او نور کسان له توقیف څخه خوشې شوي او له هغوی څخه غوښتل شوي، چې لاهور ته ولاړې شي.
د رسنیو د معلوماتو له مخې، هېچا ته اجازه ورنه کړل شوه چې له عمران خان سره وګوري.
دا په داسې حال کې ده، چې د تحریک انصاف ګوند مشر په اډیاله زندان کې بندي دی. د عمران خان د کورنۍ او ګوند غړي په وار-وار د پاکستان د حکومت له خوا د سیاسي فعالیتونو پر مهال نیول شوي دي.
د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون خبر ورکړی، چې د سې شنبې په ورځ له پاکستان او ایران څخه ۷۳۲۶ افغان کډوال بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي. طالبانو ویلي، له دغو کډوالو سره د خوراکي توکو، نغدو پیسو، سیمو ته د لېږد او روغتیا په برخه کې مرستې شوې دي.
د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د ستانه شویو کسانو د کورنیو شمېر ۱۳۵۷ ته رسېږي.
د دوی د معلوماتو له مخې، ۱۰۰۴ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۵۵۹۲ ته رسېږي، د کندهار سپین بولدک له لارې، ۲۸۳ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۱۴۸۳ ته رسېږي د تورخم له لارې، ۳۸ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۱۳۶ ته رسېږي د نیمروز د ورېښمو له لارې او ۳۲ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۱۱۵ ته رسېږي د هرات د اسلام کلا له لارې له پاکستان او ایران څخه افغانستان ته ستانه شوي دي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ هم نن ویلي، چې په تېره یوه اوونۍ کې له پاکستان او ایران څخه ۳۵ زره او ۹۲ افغان کډوال اېستل شوي، چې ځیني یې له دغو هېوادونو په زور اېستل شوي دي.
دغه سازمان په یوه راپور کې ویلي، چې په دې ډله کې ۱۷۰۲۷نارینه او ۱۸۰۶۵ښځې دي، چې د نومبر له ۹ مې څخه تر ۱۵ مې پورې افغانستان ته تللي دي.
د دواړو هېوادونو له خوا د افغان کډوالو جبري اېستل د ملګرو ملتونو په ګډون له پراخو نړۍوالو غبرګونونو سره مخ دی، خو ایران او پاکستان لا تر اوسه د کډوالو په تړاو په خپل چلند کې نرمښت نه دی ښودلی.
له دې سره، په پاکستان کې مېشتو افغان کډوالو له ګواښ سره د مخ افغانانو د خونديتوب لپاره په یوه پرانیستي لیک کې بیا له ملګرو ملتونو، د بشري حقونو سازمانونو او د کډوالو ادارو نه غوښتنه کړې، چې د دوی د جبري اېستلو لړۍ دې ودرول شي او د بیا مېشتېدو قضیې دې ژر بشپړې شي.
په دغه لیک کې هغو افغان کډوالو چې د امریکا د بیامېشتېدو پروګرام لپاره په تمه دي ویلي، چې په تېرو څو میاشتو کې په پاکستان کې د افغان کډوالو د نیونې، ځورونې او جبري اېستنې پېښې په بېسارې کچه زیاتې شوې دي. پولیسو کور په کور د تالاشۍ، نیولو او جبري ستنولو مرکزونو ته د لېږلو چارې روانې ساتلې دي.
۳۸ ورځې وشوې چې د ډیورنډ پر کرښه د تورخم دروازه د هر ډول عامه تګ راتګ او سوداګریزو چارو پرمخ تړلې پاتې ده. دروازې ته نږدې هوټلونه، چایخونې، کرايي کوټې، د اوبو خرڅوونکي، موټر، او لسګونه کوچني کاروبارونه په بشپړ ډول تړل شوي دي چې د سیمې د اقتصادي ژوند رګ یې پرې کړی دی.
په تورخم کې د موټرو تمځای او شاوخوا سیمې، چې د ورځې په اوږدو کې به په سلګونه کارګر او موټر چلوونکي پکې په کار بوخت وو، اوس یې د خاموشۍ څېره خپله کړې.
دلته اوس ګڼ شمېر موټرچلوونکي او کارګر د وخت تېرولو لپاره د فوټبال لوبه کوي، ځکه د دروازې له تړل کېدو سره یې کار نږدې په بشپړ ډول درېدلی دی.
کارګر، ټرانسپورټران، محلي کاروباریان او عادي خلک وايي چې د دې دروازې تړل کېدو یې اقتصاد ته ضربه رسولې ده. په دغه ځای کې راغونډ ډېری کسان وایي چې د کور لګښتونه نشي پوره کولای او د لومړنیو اړتیاوو د برابرولو وس نه لري.
سلیم خان چې په تورخم کې د ناروغ لېږدوونکې ګاډۍ چلوونکی دی، اوس په بشپړ ډول بېروزګاره دی.
د لارې له تړل کېدو وروسته یې ورځنی عاید صفر شوی او په وینا یې که څه هم مخکې به یې په ډېره سختۍ څه پېسې ګټلې، خو اوس همغه کمې پیسې هم نه شته.
سلیم خان وايي، چې ګڼ کارګر اړ شوي چې پور واخلي او ځینې نور بیا ښارونو ته د کار موندلو په موخه تللي دي.
محلي کاروباریان زیاتوي چې د تورخم دروازې بندېدو نه یوازې سوداګري زیانمنه کړی، بلکې د افغانستان او پاکستان ترمنځ ورځنی تګ راتګ یې هم په بشپړ ډول متوقف کړی دی.
لاجبر شینواری چې د ننګرهار ولایت اچین ولسوالۍ اوسېدونکې دی افغانستان انټرنشنل – پښتو ته وایي چې کار نشته نو اړ و چې تورخم کې په یو هوټل کې کار وکړي او خپلې کورنۍ ته حلال رزق پېدا کړي، خو له تېرې څه باندې یوې میاشتې راهیسي پرې دا لاره هم بنده شوه.
د لنډي کوتل اوسېدونکی رحمت الله وایي: « موږ اوس د یو وخت ډوډۍ برابرولو توان هم نه لرو، پاتې لا د ماشومانو لپاره شیدې، دارو درمل او د ورځنیو توکو اخیستل، دا بېخې ناشونې ده.»
بل خوا د سلګونو موټرو چلوونکي چې د تورخم - جلال اباد او یا هم د تورخم – پېښور ترمنځ یې مسافر لېږدول، اوس یې موټر په تمځایونو کې ګردجن ولاړ دي. د تېلو لوړې بیې، د موټرو قسطونه او د ترمیم لګښتونو هغوی له سخت مالي فشار سره مخ کړي دي.
دروازې ته نږدې هوټلونه، چایخونې، کرايي کوټې، د اوبو خرڅوونکي او لسګونه نور کوچني کاروبارونه په بشپړ ډول تړل شوي دي چې د سیمې د اقتصادي ژوند رګ یې پرې کړی دی.
د سیمې خلک له دواړو لوریو څخه غواړي چې د ستونزې د حل لپاره د خبرو لاره غوره کړي، څو د لارې د بندېدو له امله د رامنځته شوي او رامنځته کېدونکي اقتصادي ناورین مخه ونیول شي.
د ډیورنډ پر کرښه د تورخم، سپین بولدک او نورې د تګ راتګ ټولې لارې وروسته له هغه د هر ډول تګ راتګ او سوداګریزو چارو پر مخ وتړل شوې چې د اکتوبر پر نهمه ماښام د پاکستان هوايي ځواکونو په کابل او نورو ولایتونو کې هوايي بریدونه وکړل او طالبانو یې په غبرګون کې پر ډیورنډ کرښه د پاکستان پر امنیتي پوستو بریدونه وکړل.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت مرستیال سعید خطیب زاده اعلان کړی چې تهران پلان لري د ډسمبر میاشتې په نیمایي کې د افغانستان په اړه سیمه ییزه غونډه راوبولي. دا غونډه د طالبانو او اسلام اباد ترمنځ کړکیچونو ته په پام د ګاونډیو هیوادونو او همدارنګه د روسیې او چین په ګډون ترسره کیږي.
خطیب زاده ټینګار کړی چې ایران په دې وروستیو ورځو کې د افغانستان او پاکستان په اړه ډیر اغیزناک ګامونه اخیستي دي.
ایراني چارواکو له دې وړاندې هم د طالبانو او اسلام اباد ترمنځ د منځګړیتوب لپاره خپل چمتووالی څرګند کړی و.
خطیب زاده سپوتنیک اژانس ته ویلي، «دا غونډه به په راتلونکې میاشت کې ترسره شي».
یو لوړ پوړي ایراني ډیپلومات ریا نووستي خبري اژانس ته ویلي: «موږ د افغانستان په اړه د تماس ډلې په جوړولو کار کوو، چې د افغانستان ټول ګاونډیان، او همدارنګه د روسیې او چین په ګډون یو شمیر نور هیوادونه به پکې شامل وي. د دې غونډې په اجنډا کې افغانستان سره د مرستې او د سیمه ییزو میکانیزمونو له لارې د ثبات ساتلو پر څرنګوالی سربېره نور خورا مهم سیمه ییز مسایل شامل دي.»
له دې وړاندې د ایران د بهرنیو چارو وزیر سید عباس عراقچي د یوې غونډې په څنډه کې خبریالانو ته ویلي و، چې تهران د افغانستان او پاکستان د ستونزو د حل په موخه د یوې سیمه ییزې ناستې په لټه کې دی.
د پاکستان او طالبانو ترمنځ تاوتریخوالی وروسته له هغه زیات شو چې د اکتوبر پر نهمه ماښام د پاکستان هوايي ځواکونو په کابل او نورو ولایتونو کې هوايي بریدونه وکړل.
پاکستان وویل، چې دا بریدونه دپاکستاني طالبانو د مشرانو د له منځه وړلو لپاره ترسره شوي وو، خو د طالبانو دفاع وزارت د غچ اخیستنې د عملیاتو د پلي کولو اعلان وکړ او د دواړو لوریو ترمنځ پر ډیورند کرښه نښتې پیل شوې.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ وروستۍ دوه پړاوه خبرې اترې د ترکیې په استانبول ښار کې ترسره شوې چې له مطلوبې پایلې پرته پای ته ورسېدې.
اسلام اباد په مکرر ډول افغان طالبان د پاکستاني طالبانو تحریک(ټي ټي پي) وسله والې ډلې په ملاتړ تورنوي، خو افغان طالبان دا ادعا ردوي او وایي چې ټي ټي پي د پاکستان داخلي موضوع ده.
په پاکستان کې مېشتو افغان کډوالو له ګواښ سره د مخ افغانانو د خونديتوب لپاره په یوه پرانیستي لیک کې له ملګرو ملتونو، د بشري حقونو سازمانونو او د کډوالو ادارو نه غوښتنه کړې، چې د دوی د جبري اېستلو لړۍ دې ودرول شي او د بیا مېشتېدو قضیې دې ژر بشپړې شي.
په دغه لیک کې هغو افغان کډوالو چې د امریکا د بیامېشتېدو پروګرام لپاره په تمه دي ویلي، چې په تېرو څو میاشتو کې په پاکستان کې د افغان کډوالو د نیونې، ځورونې او جبري اېستنې پېښې په بېسارې کچه زیاتې شوې دي. پولیسو کور په کور د تالاشۍ، نیولو او جبري ستنولو مرکزونو ته د لېږلو چارې روانې ساتلې دي.
کډوالو ویلي، چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د امریکا، نړۍوالو سازمانونو، مدني، خبري او ټولنیزو موسسو سره د همکارۍ له امله د دوی ژوند له ګواښ سره مخ دی.
په دغه لیک کې راغلي: «په پاکستان کې د ژوند شرایط خورا سخت شوي او د امریکا د بهرنیو چارو وزارت رسمي ملاتړ لیک اوس د پاکستان پولیس نه مني، د کور مالکین د پاکستاني چارواکو تر امر لاندې د کرایې تړونونه نه نوي کوي او کورنۍ په سړه هوا کې بېکوره کېږي. د تېرو څلورو کلونو راهیسې د بېوزلۍ، وېرې او بېباورۍ ژوند تېروي، په داسې حال کې چې د امریکا د بیا مېشتېدو پروګرام د دوی د خوندي تګ لپاره لارښوونې ورکړې وې.»
په لیک زیاته شوې: «په پاکستان کې دې د افغان کډوالو د نیونې، ځورونې او جبري اېستنې لړۍ ودرول شي. پخوانۍ پلان شوې الوتنې دې بیا له سره پیل شي او د بیا مېشتېدو ټولې مرحلې دې بشپړې شي. دارنګه پاکستان ته څرګندې لارښوونې ورکړل شي، چې له افغان کډوالو سره ناوړه چلند، د هغوی ځورونه او اېستنه دې ودروي.»
په پاکستان کې افغان کډوالو تر دې وړاندې د دغه هېواد لومړي وزیر شهباز شریف ته هم یو پرانیستی لیک استولی وو او ترې غوښتنه یې کړې وه، چې د دوی د نیونې او جبري ستنونې لړۍ دې ودروي.
د یادونې ده، چې په پاکستان کې زرګونه افغان کډوال چې درېیمو هېوادونو ته د تګ په تمه دي، له جبري اېستلو، اقتصادي کړاوونو او امنیتي فشارونو سره مخ دي. په دې کې د مدني ټولنې غړي، خبریالان، د پخواني حکومت کارکوونکي او د بشري حقونو فعالان شامل دي.
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف کراچۍ ته د سفر پرمهال اعلان وکړ، چې د اسیا پراختیايي بانک اسلاماباد ته دوه مېلیارده ډالر نوی پور منظور کړی. نوموړي ویلي، چې دغه مرستې به د اوسپنې پټلۍ اړوند د لویو پروژو چارې لا چټکې کړي.
نوموړي د یاد سفر پرمهال د ښار د اوسپنې پټلۍ ستراتیژیکو پروژو ارزونه وکړه او د کراچۍ کېنټ سټیشن د نوې بڼې د پرانیستې په مراسمو کې یې وینا وکړه. هغه وویل، چې حکومت په اوسپنې پټلۍ کې د عصري بدلون پر لور حرکت کړی او نړۍوال مالي ملاتړ به دغه پلانونه نور هم پیاوړي کړي.
شهباز شریف اعلان وکړ:« اسیايي پراختیايي بانک پاکستان ته دوه مېلیارده ډالر پور منظور کړی، چې دا د نړۍوال باور څرګندونه ده. دغه پیسې به د هېواد د اقتصادي ثبات او زېربنايي پروژو لپاره کاروو.»
شهباز شریف د خپلو خبرو پر دوام وویل، چې د تهران ـ استانبول رېلوې روټ د بیا فعالېدو پلان هم روان دی او که دغه لار پرانیستل شي پاکستان اوسپنې پټلۍ به نوی اقتصادي اهمیت ترلاسه کړي.