ایران د ډسمبر په نیمایي کې د افغانستان او پاکستان په اړه «سیمه ییزه غونډه» کوي

د نومبر پر۱۷مه، د ازبکستان د انرژۍ وزیر جورابیک میرزا محمودوف او دطالبانو تر واک لاندې د افغانستان برښنا شرکت عمومي رییس عبدالباري عمر د افغانستان د لوړ ولتاژ برېښنا لېږدمزو او سب سټېشنونو د جوړولو پر روان حالت او د دې چارو پر چټکولو خبرې وکړې.

د غونډې په پای کې د ۲۰۲۶ کال لپاره د برېښنا د صادراتو تړون هم لاسلیک شو.

د ازبکستان له اړخه دا قرارداد داوز اېنرګوتیش دولتي شرکت رییس جهانګیر عبیدجانوف لاسلیک کړ.

د ۲۰۲۴ کال په فبروري کې د افغانستان برېښنا شرکت اعلان وکړ چې له ایران، تاجکستان، ترکمنستان او ازبکستان څخه یې د وارداتي برېښنا ۶۲۷میلیونه ډالره پاتې شوي پورونه تادیه کړي دي.

تېر کال د ډسمبر په میاشت کې طالبانو له ازبکستان سره د راتلونکي کال لپاره د برېښنا د وارداتو تړون غځولی و. ورته تړون له ترکمنستان سره هم لاسلیک شوی و.

په سپتمبر کې ازبکستان د افغانستان له برېښنا شرکت سره د ۲۰۲۷ کال تر پیل پورې د پروژو د پلي کولو په اړه مالي تړون لاسلیک کړ. د دغه تړون له مخې به د ۲۲۰ او ۵۰۰ کیلوولټه نویو برېښنا مزو او سب سټېشنونو د جوړولو لپاره ۲۵۰میلیونه ډالر لګول کېږي.

د طالبانو دفاع وزارت نن سې شنبه، د لړم۲۷مه وویل، چې د ۲۱۷ عمري قول اردو د تخنيکي انجنیرانو له خوا ۱۱ عرادې ضربتي ټانکونه او ۱۱۴ عرادې انټرنشنل موټر هم بېرته ترمیم شوي دي.

په ترمیم شويو وسایطو کې ۱۰ ګرځند رنجر ورکشابونه، ۱۱ رنجر امبولانسونه او ۱۴ هایلکس موټر هم شامل دي.

د یاد وزارت په وینا، په ۱۲۵ میله ترمیم شویو وسلو کې ۵۶ میله اېم۴ امریکايي وسلې هم دي.

طالبان په داسې حال کې د نظامي وسایطو او وسلو د ترمیمولو خبره کوي، چې د امریکايي وسایطو او وسلو پرزې پیدا کول ل یوه ستونزمنه چاره ده.

د افغانستان انټرنشنل موندنو ښوولې چې له تېر جهوري نظام او بهرنیو ځواکونو څخه پاتې یو شمېر امریکایي وسلې اوس ډیورنډ کرښې ته څېرمه په تورو بازارنونو کې په ازادانه ډول پلورل کېږي.

همدا راز رپوټونه وايي، چې د «ټي‌ټي‌پي» په ګډون د کشمیر جهادي ډلو ته هم دغه وسلې لاس ته ورغلې دي.

سره له دې چې د طالبانو مشر د وسلو پر وېش محدودیتونه لګولي، خو ځینې سرچینې وايي، چې د طالبانو یو شمېر قوماندانان او لوړپوړي غړي د وسلو په قاچاق او پلور کې ښکیل دي.

د طالبانو د ننګرهار والي رسنیز دفتر نن سې شنبه، د لړم ۲۷مه ، ددغه ولایت د طالبانو د کرنې رییس محمد ولي محسن له قوله لیکلي، چې هغه سوداګرو ته ویلي د افغانستان او پاکستان ترمنځ صادرات او واردات بند شوي او هيچا ته اجازه نه ورکول کيږی هېواد ته حيواني او نباتي محصولات وارد کړي.

تېره ورځ د لړم ۲۶مه د طالبانو د سرحدي پولیسو لوی ریاست وویل، چې د تورخم ځمکني بندر منسوبانو له پاکستان نه افغانستان ته قاچاق کېدونکي درمل او تازه میوې نیولې دي. له دې وړاندې افغانستان انټرنشنل رپوټ ورکړی و چې د کډوالو په موټرو کې درمل او مېوې افغانستان ته راوړل کیږي.

د طالبانو د سرحدي پولیسو لوی ریاست ویاند عابدالله عقاب فاروقي د افغانستان انټرنشنل له رپوټ وروسته، د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلویزیون ته وویل، چې د هغو درملو او پاکستاني مېوو د لېږد مخنیوی یې کړی، چې د کډوالو په نوم لاریو کې په غېر قانوني توګه افغانستان ته راوړل کېدل.

نوموړي وویل، چې تېره شپه او نن یې د کډوالو په لاریو کې درمل او پاکستانۍ میوې نیولي دي او د انتقال هڅې یې شنډې کړې دي.

دا په داسې حال کې ده چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ پر ډیورنډ کرښه ټولې لارې د هر ډول سوداګرۍ پر مخ تړل شوې دي چې له امله یې دواړو غاړو د تازه مېوو کاروباریانو او کروندګرو ته درانه زیانونه اوښتي دي.

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر افغان سوداګرو ته خبرداری ورکړی چې له پاکستان سره هر ډول سوداګریزه راکړه ورکړه بنده کړي.

نوموړي افغان سوداګرو ته سپارښتنه کړې چې د پاکستان پر ځای په نورو سوداګریزو لارو غور وکړي او ژر تر ژره دې په یاد هېواد کې خپلې معاملې حل کړي.

دغه سازمان وايي، سره له دې چې په یادو پېښو کې زیاتوالی راغلی؛ خو د مړینې راپور نه‌دی ورکړل شوی. راپور زیاتوي، له دې ډلې ۴۱.۶ سلنه ناروغان ښځینه او شاوخوا ۹۸ سلنه له پنځو کلونو پورته عمر لرونکي ماشومان دي.

د روغتیا نړۍوال سازمان د شمېرو له مخې؛ د ۲۰۲۵کال له پیل راهیسې د ننګرهار، لغمان، کونړ، کابل، غزني او پکتیا په ګډون د شپږو ولایتونو څخه د ډینګي تبې ټول‌ټال ۴زره او ۳۸۴ شکمنې پېښې ثبت شوې دي.

له ناروغانو څخه د اخیستل شويو او معاینه شویو ۱۰۹۶ بېلګو څخه، ۶۸۵ یې د ډینګي په ناروغۍ اخته وو.

نوموړي ټینګار وکړ، ځینې هېوادونه داسې مهال په سوړ ژمي کې کډوال له خپلو کورونو بې‌ځایه کوي چې پر مخ یې افغانستان ته د ستنېدو لارې بندې دي. د طالبانو بهرنیو چارو وزیر مولوي امیر خان متقي د ملګرو ملتونو اړوندو ادارو ترمنځ د همغږۍ پنځمې غونډې ته د وینا پرمهال ویلي: «د طالبانو حکومت په مهمو برخو کې سخت کار ته اړ دی، له دې جملې د افغان کډوالو راستنېدل، د اقلیمي بدلونونو او طبیعي پېښو اغېزو سره مبارزه، د بې‌روزګارۍ او فقر کمول، د روږدو کسانو درملنه او بزګرانو ته بدیل معشیت برابرول شامل دي.»

متقي زیاته کړه، «زموږ حکومت ټولې ننګونې په ښه توګه مدیریت کړې دي؛ خو کافي نړۍوالې مرستې نه‌دي رسېدلې او ځینې بشري موضوعات له سیاسي مسایلو سره تړل کېږي، چې د مرستې او همکارۍ پروسې ته زیان رسوي.»

هغه ټینګار وکړ، د طالبانو پالیسي دا ده چې بشري مرستې باید له سیاست سره ونه تړل شي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر په نړۍوالو غونډو کې د خپلې ډلې د استازیتوب په اړه وویل: «په تازه پېښه کې د چاپېریال ساتنې ۳۰مه غونډه کې طالبانو ته د ګډون اجازه ورنه‌کړل شوه، همدا ډول، افغان کډوال د ځینو هېوادونو له غیرانساني رویو سره مخ دي. د ژمي په دې یخو شپو کې کورونو پرېښودلو ته اړ کېږي؛ خو افغانستان ته د راوښتو دروازه هم ورته بنده وي او د تګ اجازه نه ورکول کېږي.»

متقي په څرګنده توګه وویل، «ایا دا د کډوالو د نړۍوالو اصولو خلاف نه‌دی؟ ایا د ښځو، ماشومانو او د سپین ږېرو د حقونو بې‌عدالتي نده؟ موږ غوښتنه کوو، چې نړۍوالې ادارې په عاجل ډول د بشري مرستو د لاسرسي، کډوالو د ساتنې او د وعدو د عملي کېدو تضمین وکړي.»

که څه هم ښاغلي متقي په ښکاره ډول د کوم هېواد نوم نه‌دی اخیستی؛ خو له تېرې یوې میاشتې راهیسې له طالبانو سره د پاکستان د اړیکو کړکېچنېدو راهیسې په دغه هېواد کې د افغان کډوالو نیونې او ځورونې زور اخیستی دی.