طالبانو له پاکستان نه راوړل شوي نیم ټُن قاچاقي کبان تر خاورو لاندې کړل

دغه سازمان وايي، سره له دې چې په یادو پېښو کې زیاتوالی راغلی؛ خو د مړینې راپور نه‌دی ورکړل شوی. راپور زیاتوي، له دې ډلې ۴۱.۶ سلنه ناروغان ښځینه او شاوخوا ۹۸ سلنه له پنځو کلونو پورته عمر لرونکي ماشومان دي.

د روغتیا نړۍوال سازمان د شمېرو له مخې؛ د ۲۰۲۵کال له پیل راهیسې د ننګرهار، لغمان، کونړ، کابل، غزني او پکتیا په ګډون د شپږو ولایتونو څخه د ډینګي تبې ټول‌ټال ۴زره او ۳۸۴ شکمنې پېښې ثبت شوې دي.

له ناروغانو څخه د اخیستل شويو او معاینه شویو ۱۰۹۶ بېلګو څخه، ۶۸۵ یې د ډینګي په ناروغۍ اخته وو.

نوموړي ټینګار وکړ، ځینې هېوادونه داسې مهال په سوړ ژمي کې کډوال له خپلو کورونو بې‌ځایه کوي چې پر مخ یې افغانستان ته د ستنېدو لارې بندې دي. د طالبانو بهرنیو چارو وزیر مولوي امیر خان متقي د ملګرو ملتونو اړوندو ادارو ترمنځ د همغږۍ پنځمې غونډې ته د وینا پرمهال ویلي: «د طالبانو حکومت په مهمو برخو کې سخت کار ته اړ دی، له دې جملې د افغان کډوالو راستنېدل، د اقلیمي بدلونونو او طبیعي پېښو اغېزو سره مبارزه، د بې‌روزګارۍ او فقر کمول، د روږدو کسانو درملنه او بزګرانو ته بدیل معشیت برابرول شامل دي.»

متقي زیاته کړه، «زموږ حکومت ټولې ننګونې په ښه توګه مدیریت کړې دي؛ خو کافي نړۍوالې مرستې نه‌دي رسېدلې او ځینې بشري موضوعات له سیاسي مسایلو سره تړل کېږي، چې د مرستې او همکارۍ پروسې ته زیان رسوي.»

هغه ټینګار وکړ، د طالبانو پالیسي دا ده چې بشري مرستې باید له سیاست سره ونه تړل شي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر په نړۍوالو غونډو کې د خپلې ډلې د استازیتوب په اړه وویل: «په تازه پېښه کې د چاپېریال ساتنې ۳۰مه غونډه کې طالبانو ته د ګډون اجازه ورنه‌کړل شوه، همدا ډول، افغان کډوال د ځینو هېوادونو له غیرانساني رویو سره مخ دي. د ژمي په دې یخو شپو کې کورونو پرېښودلو ته اړ کېږي؛ خو افغانستان ته د راوښتو دروازه هم ورته بنده وي او د تګ اجازه نه ورکول کېږي.»

متقي په څرګنده توګه وویل، «ایا دا د کډوالو د نړۍوالو اصولو خلاف نه‌دی؟ ایا د ښځو، ماشومانو او د سپین ږېرو د حقونو بې‌عدالتي نده؟ موږ غوښتنه کوو، چې نړۍوالې ادارې په عاجل ډول د بشري مرستو د لاسرسي، کډوالو د ساتنې او د وعدو د عملي کېدو تضمین وکړي.»

که څه هم ښاغلي متقي په ښکاره ډول د کوم هېواد نوم نه‌دی اخیستی؛ خو له تېرې یوې میاشتې راهیسې له طالبانو سره د پاکستان د اړیکو کړکېچنېدو راهیسې په دغه هېواد کې د افغان کډوالو نیونې او ځورونې زور اخیستی دی.

د دغه وزارت له‌خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، مولوي عتیق‌الله عزیزي د جاپان سفیر ماساموتو کِینیچي سره په لیدنه کې د جاپان د هغو هڅو ستاینه وکړه چې د افغانستان د لرغونو فرهنګي او تاریخي اثارو د ساتنې او بیارغونې لپاره یې ترسره کړې دي.

هغه ټینګار وکړ، چې دغه مرستې د هېواد د فرهنګي میراث د خوندي کولو لپاره ډېر ارزښت لري.

خبرپاڼې د جاپان سفیر ماساموتو کِینیچي له حوالې لیکلي: «د افغانستان لرغونی تمدن د نړۍوال اهمیت وړ دی او د تاریخي سیمو او اثارو ساتنه یوازې د افغانستان د حکومت مسوولیت نه؛ بلکې د ټولې نړۍوالې ټولنې ګډ مسوولیت دی.»

خبرپاڼه زیاتوي، دواړو خواوو ژمنه وکړه چې په راتلونکې کې به په دې برخه کې نورې همکارۍ هم پراخې کړي.

د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ دغه کس غوښتل، چې دغه توکي له هلمند ولایت څخه کابل ته ولېږدوي. خبرپاڼه زیاتوي، نیول شوی کس تر لومړنیو څېړنو وروسته عدلي او قضایي ادارو ته سپارل شوی دی.

دا په داسې حال کې ده، چې تېره ورځ هم د طالبانو د کورنیو چاور وزارت خبر ورکړی و چې په نیمروز ولایت کې یې د بېلابېلو عملیاتو په ترڅ کې ۱۷۳زره او ۱۵۰ نشه‌يي ګولۍ کشف او ترلاسه کړې دي. د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ دغه عملیات یې په چهاربرجک او خاشرود ولسوالیو کې ترسره کړي وو.

له بل پلوه د ملګرو ملتونو د نشه‌يي توکو او جرایمو د څار دفتر په خپل وروستي راپور کې ویلي و، چې د روان زېږدیز کال په اوږدو کې د افغانستان دننه کوکنارو کښت د تېر کال پرتله شل سلنه راکم شوی؛ خو د مصنوعي نشه‌يي توکو او په ځانګړې توګه د مېتامفټامینو (شیشې) تولید او قاچاق ورځ تر بلې لوړ شوی دی.

د یادې ادارې په وینا؛ له هغې راوروسته چې په افغانستان کې طالبانو د تریاکو پر کرکیله بندیز لګولی، د مصنوعي نشه‌يي توکو تولید او قاچاق د پام وړ زیاتوالی موندلی. د راپور له مخې؛ د دغه توکو د نیولو قضیې په افغانستان او شاوخوا سیمو کې د ۲۰۲۴کال تر پایه د ۲۰۲۳کال د درېیمې ربعې پرتله شاوخوا ۵۰ سلنه ډېرې شوې دي.

دغه افغان کډوال د ابوظبي له پنډغالي نه رونډا ته انتقال شوي او د متحده ایالاتو د بیا مېشتېدو پروسې (USRAP) برخه‌وال دي. دوی ته لومړی ویل شوي وو، چې درې میاشتې وروسته به امریکا ته انتقال شي؛ خو اوس مرکوري-۱ امریکایي کمپنۍ ورته ویلي، که امریکا ته ونه رسېږي نو برازیل ته به یې انتقال کړي.

د دغه افغانانو په وینا؛ اوس مرکوري-۱ کمپۍ ورته ویلي، چې هر کس باید برازیل ته د انتقال لپاره شاوخوا ۱۲زره ډالر ورکړي. په رونډا کې یو افغان کډوال چې نه غواړي نوم یې په راپور کې یاد شي، افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې وویل: « Mercury 1 یوه امریکایي لویه کمپني ده. موږ ته وویل شول، چې عربان موږ ډېپورټ کوي، نو موږ مو رونډا ته انتقالوو او وروسته به امریکا ته ځو؛ خو اوس درې میاشتې په رونډا کې تېرې شوې، موږ ویزې خپله تمدیدوو، ټول بند پاتې یو او حالت مو خورا کړکېچن دی. زموږ غوښتنې باید عملي شي.»

د نظیرالله اوریاخیل قضیه هم ورته ده، هغه چې د ۲۰۲۱کال په اکتوبر کې د ابوظبۍ EHC پنډغالي ته انتقال شوی و؛ خو څلور کاله وروسته هم د خپلې کورنۍ سره د یوځای کېدو په برخه کې ناروښانه برخلیک سره مخ دی. نوموړي افغانستان انټرنشنل ته وویل، د امریکا سفارت، IOM او UNHCR دفترونو ته یې په وار، وار مراجعه کړې؛ خو هیڅ ګټور ځواب یې نه‌دی ترلاسه کړی.

اوریاخېل وایي: «دوه زامن مې په کابل کې بې‌سرپرسته ژوند کوي او د زده‌کړو او ژوند لپاره کافي امکانات نه‌لري، مېرمن او څلور نور ماشومان مې په قطر کې بندپاتې دي او جدي روغتیایي ستونزو سره مخ دي. همدا ډول دلته یو شمېر ناروغان د درملو د پېرلو لپاره د میاشتې ۲زره ډالرو ته اړتیا لري.»

دغه افغان کډوالو له نړۍوالو ادارو غوښتنه کړې، چې د هغوی سره شوې ژمنې عملي کړي، د کورنیو بې‌برخلیکه وضعیت دې روښانه کړي، ماشومانو ته یې د زده‌کړې او روغتیایي خدمتونو ته د لاسرسي زمینه برابره شي، د Mercury 1 او ورته بنسټونو له‌خوا د هر ډول ناوړه چلند مخه دې ونیسي او د بشري حقونو نړۍوالې ادارې دې په بېړني ډول د دوی د وضعیت د ارزولو لپاره ګامونه واخلي.

یاده دې وي چې، له ۲۰۲۱ کال وروسته د طالبانو له بیا واکمنېدو سره زرګونه افغانان د دوی ژوند، امنیت او ازادۍ ته د ګواښ له امله د افغانستان پرېښودو ته اړ شول. د دوی ډېری کورنۍ بې‌برخلیکه پاتې شوې او په رونډا، قطر، ابوظبي، اسلام‌اباد، ایران او نورو هېوادونو کې د اوږد انتظار، اقتصادي ستونزو او رسمي اسنادو د نشتوالي له امله په یوه ناروښانه وضعیت کې شپې سبا کوي.