په برېتانیا کې کډوال باید د دایمي مېشتېدو لپاره ۲۰ کاله انتظار وباسي

د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د ستانه شویو کسانو د کورنیو شمېر ۱۳۵۷ ته رسېږي.

د دوی د معلوماتو له مخې، ۱۰۰۴ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۵۵۹۲ ته رسېږي، د کندهار سپین بولدک له لارې، ۲۸۳ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۱۴۸۳ ته رسېږي د تورخم له لارې، ۳۸ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۱۳۶ ته رسېږي د نیمروز د ورېښمو له لارې او ۳۲ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۱۱۵ ته رسېږي د هرات د اسلام کلا له لارې له پاکستان او ایران څخه افغانستان ته ستانه شوي دي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ هم نن ویلي، چې په تېره یوه اوونۍ کې له پاکستان او ایران څخه ۳۵ زره او ۹۲ افغان کډوال اېستل شوي، چې ځیني یې له دغو هېوادونو په زور اېستل شوي دي.

دغه سازمان په یوه راپور کې ویلي، چې په دې ډله کې ۱۷۰۲۷نارینه او ۱۸۰۶۵ښځې دي، چې د نومبر له ۹ مې څخه تر ۱۵ مې پورې افغانستان ته تللي دي.

د دواړو هېوادونو له خوا د افغان کډوالو جبري اېستل د ملګرو ملتونو په ګډون له پراخو نړۍوالو غبرګونونو سره مخ دی، خو ایران او پاکستان لا تر اوسه د کډوالو په تړاو په خپل چلند کې نرمښت نه دی ښودلی.

له دې سره، په پاکستان کې مېشتو افغان کډوالو له ګواښ سره د مخ افغانانو د خونديتوب لپاره په یوه پرانیستي لیک کې بیا له ملګرو ملتونو، د بشري حقونو سازمانونو او د کډوالو ادارو نه غوښتنه کړې، چې د دوی د جبري اېستلو لړۍ دې ودرول شي او د بیا مېشتېدو قضیې دې ژر بشپړې شي.

په دغه لیک کې هغو افغان کډوالو چې د امریکا د بیامېشتېدو پروګرام لپاره په تمه دي ویلي، چې په تېرو څو میاشتو کې په پاکستان کې د افغان کډوالو د نیونې، ځورونې او جبري اېستنې پېښې په بې‌سارې کچه زیاتې شوې دي. پولیسو کور په کور د تالاشۍ، نیولو او جبري ستنولو مرکزونو ته د لېږلو چارې روانې ساتلې دي.

دغه سازمان په یوه راپور کې ویلي چې په دې ډله کې ۱۷۰۲۷نارینه او ۱۸۰۶۵ښځې دي چې د نومبر له ۹ مې څخه تر ۱۵ مې پورې افغانستان ته تللي دي.

دا په داسې حال کې ده چې پاکستاني رسنیو په دې وروستیو کې راپور ورکړی چې د راولپنډۍ پولیسو په دې سیمه کې د افغان کډوالو د نیولو لپاره یوه ځانګړې ډله جوړه کړې ده او هره ورځ له نیول کیدو وروسته د شړلو لپاره افغان کډوال لنډمهاله کمپونو ته لیږدوي.

د پاکستان رسمي سرچینو په وینا، یاد ځواک ۱۳ځانګړي ټیمونه لري، چې هر یو یې څلور پولیس، یو پلی کشفي او د ترهګرۍ ضد څانګې، امنیتي څانګې او د ځانګړې څانګې له ساحوي کارمندانو څخه یو یو افسر لري.

ځینو پاکستاني رسنیو دا هم ویلي چې د پولیسو اړوندو چارواکو ته لارښوونه شوې چې د ځانګړو واحدونو د غړو په توګه غوره شويو اشخاصو ته نورې دندې ونه سپاري.

د دواړو هیوادونو له خوا د افغان کډوالو جبري اخراج د ملګرو ملتونو په ګډون له پراخو نړیوالو غبرګونونو سره مخ دی، خو ایران او پاکستان لا تر اوسه د کډوالو په تړاو په خپل چلند کې نرمښت نه دی ښودلی.

دغه افغان کډوال د ابوظبي له پنډغالي نه رونډا ته انتقال شوي او د متحده ایالاتو د بیا مېشتېدو پروسې (USRAP) برخه‌وال دي. دوی ته لومړی ویل شوي وو، چې درې میاشتې وروسته به امریکا ته انتقال شي؛ خو اوس مرکوري-۱ امریکایي کمپنۍ ورته ویلي، که امریکا ته ونه رسېږي نو برازیل ته به یې انتقال کړي.

د دغه افغانانو په وینا؛ اوس مرکوري-۱ کمپۍ ورته ویلي، چې هر کس باید برازیل ته د انتقال لپاره شاوخوا ۱۲زره ډالر ورکړي. په رونډا کې یو افغان کډوال چې نه غواړي نوم یې په راپور کې یاد شي، افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې وویل: « Mercury 1 یوه امریکایي لویه کمپني ده. موږ ته وویل شول، چې عربان موږ ډېپورټ کوي، نو موږ مو رونډا ته انتقالوو او وروسته به امریکا ته ځو؛ خو اوس درې میاشتې په رونډا کې تېرې شوې، موږ ویزې خپله تمدیدوو، ټول بند پاتې یو او حالت مو خورا کړکېچن دی. زموږ غوښتنې باید عملي شي.»

د نظیرالله اوریاخیل قضیه هم ورته ده، هغه چې د ۲۰۲۱کال په اکتوبر کې د ابوظبۍ EHC پنډغالي ته انتقال شوی و؛ خو څلور کاله وروسته هم د خپلې کورنۍ سره د یوځای کېدو په برخه کې ناروښانه برخلیک سره مخ دی. نوموړي افغانستان انټرنشنل ته وویل، د امریکا سفارت، IOM او UNHCR دفترونو ته یې په وار، وار مراجعه کړې؛ خو هیڅ ګټور ځواب یې نه‌دی ترلاسه کړی.

اوریاخېل وایي: «دوه زامن مې په کابل کې بې‌سرپرسته ژوند کوي او د زده‌کړو او ژوند لپاره کافي امکانات نه‌لري، مېرمن او څلور نور ماشومان مې په قطر کې بندپاتې دي او جدي روغتیایي ستونزو سره مخ دي. همدا ډول دلته یو شمېر ناروغان د درملو د پېرلو لپاره د میاشتې ۲زره ډالرو ته اړتیا لري.»

دغه افغان کډوالو له نړۍوالو ادارو غوښتنه کړې، چې د هغوی سره شوې ژمنې عملي کړي، د کورنیو بې‌برخلیکه وضعیت دې روښانه کړي، ماشومانو ته یې د زده‌کړې او روغتیایي خدمتونو ته د لاسرسي زمینه برابره شي، د Mercury 1 او ورته بنسټونو له‌خوا د هر ډول ناوړه چلند مخه دې ونیسي او د بشري حقونو نړۍوالې ادارې دې په بېړني ډول د دوی د وضعیت د ارزولو لپاره ګامونه واخلي.

یاده دې وي چې، له ۲۰۲۱ کال وروسته د طالبانو له بیا واکمنېدو سره زرګونه افغانان د دوی ژوند، امنیت او ازادۍ ته د ګواښ له امله د افغانستان پرېښودو ته اړ شول. د دوی ډېری کورنۍ بې‌برخلیکه پاتې شوې او په رونډا، قطر، ابوظبي، اسلام‌اباد، ایران او نورو هېوادونو کې د اوږد انتظار، اقتصادي ستونزو او رسمي اسنادو د نشتوالي له امله په یوه ناروښانه وضعیت کې شپې سبا کوي.

په دغه لیک کې هغو افغان کډوالو چې د امریکا د بیامېشتېدو پروګرام لپاره په تمه دي ویلي، چې په تېرو څو میاشتو کې په پاکستان کې د افغان کډوالو د نیونې، ځورونې او جبري اېستنې پېښې په بې‌سارې کچه زیاتې شوې دي. پولیسو کور په کور د تالاشۍ، نیولو او جبري ستنولو مرکزونو ته د لېږلو چارې روانې ساتلې دي.

کډوالو ویلي، چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د امریکا، نړۍوالو سازمانونو، مدني، خبري او ټولنیزو موسسو سره د همکارۍ له امله د دوی ژوند له ګواښ سره مخ دی.

په دغه لیک کې راغلي: «په پاکستان کې د ژوند شرایط خورا سخت شوي او د امریکا د بهرنیو چارو وزارت رسمي ملاتړ لیک اوس د پاکستان پولیس نه مني، د کور مالکین د پاکستاني چارواکو تر امر لاندې د کرایې تړونونه نه نوي کوي او کورنۍ په سړه هوا کې بې‌کوره کېږي. د تېرو څلورو کلونو راهیسې د بې‌وزلۍ، وېرې او بې‌باورۍ ژوند تېروي، په داسې حال کې چې د امریکا د بیا مېشتېدو پروګرام د دوی د خوندي تګ لپاره لارښوونې ورکړې وې.»

په لیک زیاته شوې: «په پاکستان کې دې د افغان کډوالو د نیونې، ځورونې او جبري اېستنې لړۍ ودرول شي. پخوانۍ پلان شوې الوتنې دې بیا له سره پیل شي او د بیا مېشتېدو ټولې مرحلې دې بشپړې شي. دارنګه پاکستان ته څرګندې لارښوونې ورکړل شي، چې له افغان کډوالو سره ناوړه چلند، د هغوی ځورونه او اېستنه دې ودروي.»

په پاکستان کې افغان کډوالو تر دې وړاندې د دغه هېواد لومړي وزیر شهباز شریف ته هم یو پرانیستی لیک استولی وو او ترې غوښتنه یې کړې وه، چې د دوی د نیونې او جبري ستنونې لړۍ دې ودروي.

د یادونې ده، چې په پاکستان کې زرګونه افغان کډوال چې درېیمو هېوادونو ته د تګ په تمه دي، له جبري اېستلو، اقتصادي کړاوونو او امنیتي فشارونو سره مخ دي. په دې کې د مدني ټولنې غړي، خبریالان، د پخواني حکومت کارکوونکي او د بشري حقونو فعالان شامل دي.

د دغه کمېسیون دارلانشاء د دوشنبې په ماخوستن (د لړم ۲۶مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره وايي، د سپین بولدک له لارې ۹۷۰کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۵۴۲۴ تنه کېږي هېواد ته راستنې او ۵۹۰ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۳۵۴۰ و، خپلو ولایتونو ته لېږدول شوي دي.

د خبرپاڼې له‌مخې، د تورخم له لارې ۴۴۶ کورنۍ چې ۲۴۲۵ تنه کېږي هېواد ته راستانه او له دې منځه بیا ۳۸۳ کورنۍ یې خپلو ولایتونو ته لېږدول شوي دي.

خبرپاڼه کاږي، د هرات د اسلام کلا له لارې ۴۲ کورنۍ چې ۱۶۵ تنه کېږي، د نیمروز د ورېښمو له لارې ۵۷ کورنۍ چې ۲۱۷ تنه کېږي او همداراز ورسره ۱۴۷۵ نور مسافر خپلو ولایتونو ته لېږدول شوي دي.

له دې سره سم، له کابل څخه ۹۰۵ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۴۱۸۶ تنه و، کندوز، بغلان، بلخ، پکتیا، پکتیکا، سرپل، جوزجان، فاریاب، پروان، سمنګان، کاپیسا، ننګرهار، تخار، غزني، بدخشان او خوست ولایتونو ته لېږدول شوې دي.

د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې په برخه کې د طالبانو کمېسیون وايي،راستنو شویو افغانانو ته د ثبت بهیر، لېږد، مالي مرستو، لنډمهاله مېشتېدنې، اسلامي نظام، هېواد، صبر او زغم، د ښوونې او روزنې او د شریعت د لارښوونو په ګډون عامه پوهاوی هم ورکړل شوی دی.

د دغه کمېسیون په وینا، دغو راستنو شویو کورنیو ته د کرایو له ورکړې او د روغتیايي خدماتو له وړاندې کېدو سربېره یو شمېر کورنیو ته پخه ډوډۍ، یوه اندازه نغدي مرستې او سیمکارتونه هم ورکړل شوي دي.