د افغانانو لپاره د ایران کاري ویزې؛ ایرانی چارواکی: تر دې دمه ۸زره غوښتنلیکونه ترلاسه شوي

ښاغلي حیدري پر اېکس پاڼه کاږلي، هغه اقدامات چې اسلام‌اباد یې عملي کوي؛ د افغانستان شته ستونزې نورې هم زیاتوي او سیمه د یوه نه مخنیوي وړ ناورین پر لور بیايي. د نوموړي په وینا:«جبري بېرته ستنېدنه د هغو افغانانو چې له جدي ځورونې او ګواښ سره مخ دي؛ پر ټولنې او وګړو فشار لا زیاتوي او خلکو ته رواني او اقتصادي تاوان رسوي.»

هغه همداراز یادونه کړې، چې د پاکستان له لوري په عامو خلکو هوایي بریدونه د رواني جګړې وسیله ګرځېدلې او دغه چاره د وېرې، رواني فشار او ټولنیزو شخړو لامل ګرځي. حیدري همداراز لیکي:« اقتصادي محدودیتونه او د سوداګرۍ لارې تړل د مېلیونونه افغانانو ژوند لا ګران کړی او هغوی لا له وړاندې د بېلابېلو فشارونو پر وړاندې زیانمن شوي دي.»

د نوموړي په وینا؛ پاکستان هڅه کوي طالبان چې وړاندې یې د یو باور وړ ځواک په توګه کارولی، د خپلو ستراتېژیکو اهدافو سره همغږي کړي. دغه پخواني ډیپلوماټ ټینګار کړی، چې په افغانستان کې د بېلابېلو قومي او مذهبي ډلو یوځای کېدل او د «رژیم بدلون» هڅې د تېرې جګړې د خونړیو شخړو ګواښ بیا ژوندی کوي.

حیدري ټينګار کړی، چې افغانان او نړۍواله ټولنه په ځانګړي ډول ملګري ملتونه باید دغه خبرداری جدي ونیسي او د ثبات د ملاتړ لپاره اقدام وکړي. نوموړي همداراز زیاته کړې: «افغانستان اوس د یوې رېښتینې، پراخ بنسټه او ملاتړ شوې سولې پروسې ته اړتیا لري او باثباته افغانستان نه یوازې د افغانانو لپاره؛ بلکې د سیمه‌ییز توازن او نړۍوال امنیت لپاره به هم ګټور وي.»

د دغه وزارت د مخابراتو او معلوماتي ټېکنالوژۍ ریاست پوځي مرستیال عزیزالرحمان صلاح‌الدین ویلي: « چې دغه کمرې په عصري ټېکنالوژۍ سمبال دي او په ۲۴ ساعته ډول به فعاله وي او د جرمونو په مخنیوي کې به مرسته وکړي.»

په کاپیسا ولایت کې د طالبانو د امنیه قوماندانۍ مسوولینو هم د دغه کمرو نصبول د جرمونو د کمولو او د خلکو د فزیکي او مالي امنیت خوندي کولو لپاره مهم ګام بللی. طالبانو له شاوخوا دوو کلونو راهیسې د کابل په ګډون د هېواد په یو شمېر ولایتونو کې د امنیتي وضعیت د څار په موخه د امنیتي کمرو د لګولو چارې پیل کړې دي.

د راپورونو له مخې؛ دغې ډلې یوازې په کابل ښار کې تراوسه څه باندې ۸۰زره امنیتي کمرې لګولې دي. کابل کې د امنیتي کمرو لګولو سره د طالبانو کورنیو چارو وزارت په دغه ښار کې د کورونو مالکانو او هټۍوالو ته هم ویلي و، چې دغه کمرې ولګوي. دوی دا خبرداری هم ورکړی و، چې که دغه کمرې ونه لګوي؛ نو سزا به ورکړي.
د طالبانو له دې پرېکړې وروسته د بښنې نړۍوال سازمان د ۲۰۲۳کال په سپټمبر کې خبرداری ورکړ، چې طالبان د امنیت د ټینګښت په پلمه د دغو څارونکو کمرو په لګولو، د خلکو او په ځانګړې توګه د ښځو ازادي له منځه وړي او دغه اقدام د خلکو پر شخصي حریم تېری دی.

اغلې بهروز اذر ټینګار کړی، چې ایران ته د کډوالۍ په برخه کې ښکاره او جدي سیاستونو ته اړتیا ده. هغې وویل:« ځینې وړاندیزونه شوي، لکه ورزشکارانو ته تابعیت ورکول؛ څو ایران ته راشي. خو دغه کار به مناسبه نه‌وي.»

نوموړې زیاته کړه: «موږ په هېواد کې د ورزشکارانو تولیدوونکي یو، نه واردوونکي. زموږ خپل ورزشکاران او استعدادونه شته؛ نو اړتیا نه‌شته چې بهرني ورزشکاران راولو.»

دغه ایرانۍ چارواکې ویلي، باید د کډوالو سیاستونه د هېواد د اړتیاوو پر بنسټ وي او په هغه برخو کې چې اړتیا وي؛ د کډوالو ظرفیتونه وکارول شي.

دا په داسې حال کې ده، چې همدا څو ورځې وړاندې د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزیر په کابل کې د ایران له سفیر علیرضا بېک‌دلي سره په لیدنه کې د افغانستان د فني او مسلکي روزنې د کیفیت د ښه والي، په ایران کې د افغان کډوالو حالت او د افغان کارګرو د قانوني لېږد په اړه خبرې کړې وې. ملا عبدالمنان عمري ټینګار کړی و، چې د افغان کارګرو وضعیت په ایران کې باید له ناقانونه حالت څخه قانوني حالت ته بدل شي.

پولیسو د هغه افغان کډوالو شمېر تایید کړی، چې تر نیول کېدو وروسته لومړی حاجي کمپ ته لېږدول شوي او له هغه ځایه د تورخم له لارې افغانستان ته اېستل شوي دي.

عیني شاهدانو او سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې پولیسو د سې‌شنبې په شپه یوه بجه په ناڅاپي یرغل کې ځینې کسان په زور نیولي؛ هغه ویډیوګانې چې رسنیو ته رسېدلې ښيي، چې پولیس د نیولو پرمهال له زور او تاوتریخوالي کار اخلي.

په یوه ویډیو کې ښکاري، چې د ښځو د حقونو فعاله دیبا فرهمند د سترګې په سر ژوره ټپي شوې. نیول شوي کسان حاجي کمپ ته تر لېږدولو وروسته په څو ساعتونو کې تورخم ته لېږدول شوي دي.

یوشمېر کډوال وایي، د بشري حقونو نړۍوالو بنسټونو او نورو نړۍوالو سازمانونو د تېرو درېیو میاشتو په اوږدو کې د دوی غږ نه‌دی اورېدلی. یو کډوال رسنیو ته ویلي: «حتا هغه کسان هم په جبري ډول وشړل شول، چې د لوېدیځو هېوادونو د پناه غوښتنې دوسیې یې په جریان کې وې.»

د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو، د بښنې نړۍوال سازمان، د بشري حقونو د څار ادارې او نورو ادارو تر دې وړاندې په خپلو راپورونو کې ویلي و، چې پاکستان د ډېرو افغانانو قانوني وضعیت ته پام نه‌دی کړی او ان هغه کسان یې هم شړلي چې د ملګرو ملتونو (PoR) کارتونه لري یا د بېرته مېشتېدو پروسه یې روانه وه.

د بښنې نړۍوال سازمان د راپور له مخې؛ د کډوالۍ نړۍوالې ادارې شمېرې ښیي، چې سږکال له پاکستان نه د اېستل شویو افغانانو شاوخوا ۲۰ سلنه د ملګرو ملتونو کارت لرونکي وو.

له دې وړاندې په ارجنټاین پارک کې مېشتو افغانانو ویلي وو، که په جبري توګه افغانستان ته واستول شي؛ نو ژوند یې له جدي ګواښ سره مخ کېږي.

ولې دغه کډوال په ارجنټاین پارک کې مېشت وو؟

کډوالو ویلي، دوی له درېیو میاشتو راهیسې د کورونو له اېستلو، د پولیسو له فشار او د اېستلو له ګواښونو سره مخ وو او د شپې له چاپو او له کورونو څخه د جبري اېستلو له وېرې یې دغه پارک ته پناه وړې وه. دوی زیاتوي، چې د لوېدیځو هېوادونو د بیا مېشتېدنې پروسې یې مبهمې وې او د جبري شړلو وېره یې اصلي لامل و، چې دغه پارک کې مېشت شوي وو.

پاکستاني چارواکو مخکې ویلي و، چې له ګواښ سره مخ افغانان به نه شړي. د پاکستان د کورنیو چارو وزارت (د تلې په ۳۰مه) ویلي و، چې د بشري حقونو فعالان، د پخواني حکومت کارکوونکي، سیاسي څېرې، هنرمندان، مذهبي اقلیتونه او هغه کسان چې د لوېدیځو هېوادونو د انتقال دوسیې لري؛ خوندي دي.

خو په لسګونه فعالان، خبریالان او د پخواني حکومت کارکوونکي چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته یې پاکستان ته پناه وړې وايي، چې د پولیسو بد چلند، ځورونې او تعقیب دوام لري.

کډوال زیاتوي، چې پاکستان د دوی د ویزو د تمدید غوښتنې نه مني او د دوامداره نیونو له امله یې له سختو رواني شرایطو سره مخ کړي دي.

د سیمې اوسېدونکي وایي، چې دغه فابریکه د شپې په تیاره کې نړول شوې او د فابریکې ماشینونه او وسایل ناڅرګند ځای ته انتقال شوي دي.

د اوسېدونکو د معلوماتو پر بنسټ؛ دغه فابریکه چې د وخت حکومت په لوړو لګښتونو او د متخصصینو د پلان له مخې په نهه جریبه ځمکه کې جوړه شوې وه، د بورې او قندو د تولید یوه ستره فابریکه بلل کېده.

که څه هم د ډاکټر نجیب‌الله د حکومت له پرځېدو وروسته د فابریکې دروازه تړلې وه؛ خو ماشینونه او وسایل یې په خپل ځای پاتې وو. د اسنادو له مخې؛ هماغه مهال د فابریکې د انجینیرانو او کارکوونکو لپاره شاوخوا ۱۵۰ فامیلي کورونه په همدې ساحه کې جوړ شوي وو.

یاد کارکوونکي تر اوسه په همدغه کورونو کې اوسېږي او هر کال به یې دوه مېلیونه افغانۍ د حق‌الاجارې په توګه د زراعت ریاست حساب ته د دولتي خزانې له لارې ورسپارلې؛ خو اوس دغه پیسې ۹۰۰زره افغانیو ته راټیټې شوې او د قرارداد له مخې شمس ترین شرکت ته سپارل کېږي.

اوسېدونکي وایي، چې له شمس ترین شرکت سره د قرارداد له لاسلیکېدو وروسته فابریکه تخریب شوې ده. هغوی ادعا کوي، چې په یاد قرارداد کې تر ۱۲۰زره ډالرو پورې بډې اخیستل شوې دي. د دوی په وینا؛ په ننګرهار کې د طالبانو مرستیال والي مولوي مصطفی، د یادې ډلې د کرنې ریاست د اجارې مدیر نواز شریف، د ښاروالۍ ساختماني رییس لیاقت، د استخباراتو د څېړنې څانګې غړی محسن او د استخباراتو د دفتر مدیر چې په ننګرهار کې د طالبانو د مخکېني د استخباراتو ریس ډاکټر بشیر له ډلې دی، په غیر مستقیم ډول په دغه قرارداد کې ښکېل دي.