ډونالډ ټرمپ: د ملي ګارډ د دوو عسکرو بریدګر په ۲۰۲۱کال کې له افغانستان نه رالېږدول شوی و

دغې ډلې د چهارشنبې په ورځ (د لیندۍ ۵مه) په یوه خبرپاڼه کې د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي د مخنیوي په اړه ویلي، چې زرګونه افغان کډوالې ښځې او ماشومان په پاکستان، ایران، ترکیه، هند او تاجکستان کې د تاوتریخوالي، خپل‌سري نیونو، جبري شړلو او ناوړه چلند سره مخ دي.

دوو ویلي، چې د افغان ښځو پر وړاندې دا وضعیت په ټوله سیمه کې د بشري حقونو د سرغړونو یوه بېلګه ده.

په خبرپاڼه کې د پاکستاني پولیسو له خوا د کډوالو پر کورونو چاپې وهل، دروازې ماتول، خلک په زوره نیول او کورنۍ په تیاره او سړه هوا کې بند ساتل د اندېښنې وړ بلل شوي دي.

د دوی د معلوماتو له مخې، کډوال د نیول کېدو له وېرې شپې په پارکونو کې تېروي.

د افغان مدني ټولنې ګډې کاري ډلې له افغان کډوالو سره دا ډول چلند د بشري حقونو د ټولو قوانینو سرغړونه یاده کړې.

دوی له ملګرو ملتونو، د بشري حقونو له شورا، د کډوالو له عالي کمېشنرۍ او اروپایي ټولنې وغوښتل، چې په ټولو کوربه هېوادونو کې دا ډول کړنې وڅاري او دروي.

دغې ډلې همداراز غوښتنه کړې، چې د زیانمنونکو کورنیو لپاره بشري ویزې او د بیا مېشتېدو پروسه باید ګړندۍ شي.

د یادولو ده، چې د پاکستان پولیسو بیا د اسلام‌اباد په «ارجنتینا پارک» کې د نیمې شپې له چاپې وروسته د ۵۳۹ افغان کډوالو د نیولو او افغانستان ته د بېرته جبري اېستلو لړۍ پیل کړې ده. د افغانستان انټرنشنل-پښتو د راپور له مخې؛ په نیول شویو کسانو کې د بشري حقونو فعالان، خبریالان او د پخواني حکومت کارکوونکي شامل دي.

پولیسو د هغه افغان کډوالو شمېر تایید کړی، چې تر نیول کېدو وروسته لومړی حاجي کمپ ته لېږدول شوي او له هغه ځایه د تورخم له لارې افغانستان ته اېستل شوي دي.

د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت څو ورځې مخکې وویل، چې د روان کال له پیل راهیسې د بندیانو په ګډون تر ۲ مېلیونه او ۴۳۰زره ډېر کډوال په خپله خوښه او جبري توګه له ګاونډیو هېوادونو بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

یاد شمېر کډوال له پاکستان، ایران، ترکیې او تاجکستان څخه یا په زور اېستل شوي او یا په خپله خوښه ستانه شوي دي. د راپورونو له مخې، دا کډوالو افغانستان ته په داسې حال کې ستانه شوي، چې اوسنی افغان ولس له پراخ بشري ناورین سره مخ دی.

د سپینې ماڼۍ ویاندې کارولین لویټ وویل: «ولسمشر د پېښې په اړه خبر شوی دی.»

ټرمپ دا مهال د شکرکزارۍ د رخصتیو په مناسبت د فلوریډا په پالم بېچ کې په خپل استوګنځي کې دی.

د پېښې په اړه ځینو رسنیو لیکلي، چې دغه دوه ساتونکي د برید په وخت کې وژل شوي او بریدګر ټپي حالت کې نیول شوی دی. تراوسه د دې برید د انګیزې په اړه څه معلومات نه دي ورکړل شوي.

د پېښې له امله د رونالډ رېګن ملي هوایي ډګر ته الوتنې شاوخوا شل دقیقې ځنډول شوې وې، خو وروسته عادي شوې دي.
د هوایي ډکر مسوولینو ویلي، چې ځیني پروازونه کېدای شي لږ ځنډ سره مخ شي.

په دې لیدنه کې د سوداګریزو همکاریو د پراختیا، د ټرانزیټي اسانتیاوو او ګډو اقتصادي فرصتونو په اړه هم خبرې وشوې.

په هرات کې د طالبانو د والي دفتر د چهارشنبې په ورځ (د لیندۍ ۵مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې د دوی والي اسلام جار له ایراني چارواکو او سوداګرو سره په لیدنه کې د اقتصادي اړیکو د پیاوړتیا په اړه خبرې کړې دي.

طالبانو په اقتصادي او سوداګریزه برخه کې دا ناسته مهمه بللې او زیاته کړې ده: «د ایراني چارواکو او سوداګرو دا سفر د اقتصادي اړیکو پیاوړتیا، د دواړو هېوادونو ترمنځ د ګډو بازارونو وده او د سیمه‌ییزې سوداګرۍ په برخو کې اغېزمن کېدای شي.»

طالبانو د هرات-خواف اوسپنې پټلۍ پراختیا، د ټرانزیټي اړیکو زیاتوالی او په سوداګریزو همکاریو کې اسانتیاوې د خپلو لومړیتوبونو په توګه یادې کړي.

طالبانو د خراسان رضوي د والي له قوله لیکلي، چې نوموړي له افغانستان څخه د وارداتو زیاتوالي ته لېوالتیا ښودلې او زیاته کړې: «موږ هڅه کوو چې د یاد هېواد بازارونو اړتیاوې له افغانستان څخه پوره کړو.»

د طالبانو د احصایې او معلوماتو ادارې د چهارشنبې په ورځ (د لیندۍ ۵مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې د لړم په میاشت کې د ۶۲ ښځو په ګدون ۱۴۲۶ بهرني وګړي هېواد ته راغلي دي او دغه راز د ۲۴ ښځو په ګډون ۱۳۴۲ نور له هېواد څخه وتلي دي.

یادې ادارې بیا دا مشخص کړې نه ده، چې دغه شمېر بهرني وګړي څوک او د کومو هېوادونو دي.

په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو را وروسته په میلیونه افغانان کډوال شول، چې له دغه جملې یې ډېری یې د خپلو کورنیو د لیدو لپاره هم افغانستان ته تګ راتګ کوي.

اصف دراني د چهارشنبې په ورځ (د لیندۍ ۵مه) له افغانستان انټرنشنل سره په ځانګړې مرکه کې ویلي، چې پاکستان باید پر افغان خاوره وروستي بریدونه رد کړي او طالبان باید د دې بریدونو روښانه انځورونه خپاره کړي.

نوموړي د پاکستان او طالبانو د اړیکو پر ترینګلتیا اندېښنه ښودلې او زیاته کړې یې ده: «متاسفانه د دواړو خواوو اړیکې ښې نه دي، سوداګري بنده ده، لارې تړلې دي او وضعیت مناسب نه دی.»

د دراني په خبره، ټي‌ټي‌پي په افغانستان کې فعالیت کوي او افغان طالبان یې ملاتړ کوي.
هغه وايي، چې ټي‌ټي‌پي د پاکستان لپاره یوه لویه اندېښنه ده او افغان لوری باید د دې ډلې د مهارولو په برخه کې ونډه واخلي.

نوموړي ادعا کړې. چې د ډیورنډ کرښې ته څېرمه د پوځ پر پوستو د ټي‌ټي‌پي په بریدونو کې افغانانو هم برخه اخیستې او انځورونه یې هم خپاره شوي دي.

دراني طالبان د افغانستان د اوسني واقعیت په توګه یاد کړي، چې اوس مهال واکمن دي. د هغه په خبره، طالبان له امریکا سره د تړون له مخې واک ته رسېدلي او په دې اړه څه نه وايي.

که څه هم اصف دراني د افغانستان انټرنشنل ډېرو پښتنو ته واضیح ځواب ونه ویل، خو زیاته یې کړه چې د ټي‌ټي‌پي مهارول وخت ته اړتیا لري او پاکستان به په دې برخه کې جدي وي.

هغه د افغان طالبانو په اړه وویل: «موږ په افغانستان کې د بدلون غوښتنونکي نه یو، باید طالبان د ترهګرو د ملاتړ څخه لاس واخلي او ژمنې عملي کړي.»

نوموړي له طالبانو غوښتي، چې د نړۍوالې ټولنې، ملګرو ملتونو، او بشري حقونو سازمانونو اندېښنو ته جدي ځواب ورکړي.

د دراني په خبره، پاکستان د هند او طالبانو اړیکو ته کوم غبرګون نه ښيي او د طالبانو خوښه ده چې د هر چا سره اړیکې جوړې کړي.

اصف دراني ویلي، چې ټول افغان طالبان د پاکستان دوښمنان نه دي او یو شمېر یې له اسلام‌اباد سره ښې اړیکې لري؛ خو هغه زیاته کړه چې نه غواړي د هغو طالب چارواکو نومونه یاد کړي.

نوموړي هیله وښوده، چې طالبان د ستونزو په حل کې پر ځان تکیه وکړي او نور اړخونه په دې کې دخیل نه کړي.

دا په داسې حال کې ده، چې د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف درانی تر دې مخکې ویلي و، چې افغانستان د شاوخوا ۲۰ ترهګرو ډلو د فعالیتونو مرکز دی. نوموړي دغه راز ویلي و، د سیمې هېوادونه باید د وضعیت د کنټرول لپاره رغنده ګامونه پورته کړي؛ ځکه چې د طالبانو حکومت په خپله د دغه کړکېچ په مدیریت کې بې‌وسه دی.

پاکستاني چارواکو تر دې وړاندې هم په ځلونو ادعا کړې ده، چې طالبانو د افغانستان په خاوره کې د «ټي‌ټي‌پي» په ګډون د دوی د حکومت ضد وسله‌والو ډلو ته پناه ورکړې ده او دغه ډلې له هغه ځایه په پاکستان کې ترهګریز بریدونه پلانوي؛ خو دا هغه ادعاوې دي چې طالبانو په وار-وار رد کړې دي.