اصف دراني: افغانستان د ترهګرۍ په مرکز بدلېږي

د بهرنیو چارو پخوانی وزیر محمد حنیف اتمر نن جمعه د لیندۍ ۷مه په اېکس خواله رسنۍ لیکلي، چې د د دې ترهګریز عمل ځواب باید د اخلاقو، حکمت او ګډ مسؤلیت له مخې رهبري شي او د مرتکب او مرسته کوونکي دواړو لپاره بشپړ، شفاف تحقیقات اړین دي او موندنې یې باید عامه شي.

اتمر لیکلی:«په میلیونونو افغانان په اسیا، منځني ختیځ، اروپا، شمالي امریکا او اسټرالیا کې په سوله ییز ډول ژوند کوي او په مثبت ډول یې په ټولنه کې ونډه اخیستې ده. هیڅ داسې شواهد نشته چې د دوی ترمنځ د جرم کچه لوړه وي.

د یادونې وړ ده، چې د رحمان الله لکڼوال په نوم یوه افغان دوه ورځې وړاندې په واشنګټن کې د ملي ګارډ دوه عسکر په ډزو ټپیان کړل چې یوې یې د سختو ټپونو له امله په روغتون کې ساه ورکړې ده.

د ډونالډ ټرمپ حکومت د یادې پېښې په غبرګون کې پر افغانانو هر ډول د کډوالۍ پروګرامونه د نامعلومې مودې لپاره بند کړل او همدا راز تر ۲۰۲۱کال وروسته دغه هېواد ته د ورغلو افغانانو د قضیو بیا پلټنو امر یې کړی دی.

طاهر اندرابي ویلي، چې په پاکستان کې د داعش شتون له حقیقت څخه لرې او ظالمانه ادعا ده.

اندرابي زیاته کړې:«دا یوه تخیلي خبره ده، چې د افغان طالبانو د رژیم له لوري کېږي. افغان اړخ هڅه کوي، د ترهګرۍ دا ګواښ چې د دوی په خاوره کې او دوی په خپله جوړ کړی دی، د مختلفو سازمانونو په نومونو باندې یاد کړي او د پاکستان په غاړه یې واچوي. په پاکستان کې د هر ډول تندلارو او ترهګرو عناصر سره زموږ د قوانینو په اساس چلند کیږي.»

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند دا څرګندونې پر داسې مهال کړې، چې وړاندې افغان طالبانو د پاکستان د بلوچستان ایالت په مستونګ سیمه کې د داعش ډلې د روزنیزو کمپونو په اړه ادعاوې کړې وي، خو پاکستان د طالبانو دغه ډول ادعاوې تل رد کړې دي.

پر همدغه مهال طاهر اندرابي ویلي، چې پاکستان په درېیمو هېوادونو کې د میشتېدو په تمه افغانانو په اړه اندېښنه لري او یاد هېوادونه دې ژر تر ژره په پاکستان کې مېشت افغانانو ته د ویزو پروسه چټکه کړي.

اندرابې زیاته کړې:« هغه هېوادونه چې د افغان وکړو د بیا میشتېدنې ژمنه یې کړې ده، ژر تر ژره دې له پاکستان څخه وباسي. پاکستان دا مسله په مکرر ډول له یادو هېوادونو سره شریکه کړې ده.»

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند د افغان کډوالو په اړه یادې څرګندونې داسې مهال کړې، چې حکومت یې په یاد هېواد کې د افغان کډوالو د نیولو او بېرته افغانستان د ستنولو په اړه پراخ عملیات پیل کړي دي.

د تاجکستان او چین له حکومتونو سره د غمرازۍ په څرګندولو سره د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند ټینګار وکړ، چې ایران د ترهګرۍ ټول ډولونه او څرګندونې په کلکه غندي.

هغه د ترهګرۍ د پدیدې د مخنیوي او په اغیزمنه توګه د مبارزې لپاره د څو اړخیزو همکاریو د پیاوړتیا پر اړتیا هم ټینګار وکړ.

د تاجکستان په ختلون ولایت کې د ډرون څرخکې برید کې لږ تر لږه درې چینایي وګړي ووژل شول.

طالبانو دا برید وغانده او ویې ویل چې دا پیښه د داسې ورانکارو کړیو کار دی چې هڅه کوي ګډوډي، بې ثباتي او د سیمې د هیوادونو ترمنځ بې باوري رامینځته کړي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې نورالدین عزیزي د ترکیې د خپلواکو صنعتکارانو او سوداګرو ټولنې له غړو سره په لیددنه کې په افغانتسان کې د پراخې سوداګرۍ او پانګونې د فرصتونو په اړه خبرې کړي دي.

طالبانو ویلي، چې د ترکیې د خپلواکو صنعتکارانو او سوداګرو ټولنې (موسیاد) په افغانستان کې د خپلې څانګې پرانستلو ته لیوالتیا ښودلي ده.

د راپورونو له مخې، موسیاد ټولنه په ترکیه کې له لویو او معتبرو اقتصادي ټولنو څخه شمېرل کېږي او په ترکیه کې د لویو، منځنیو او کوچنیو شرکتونه زرګونه غړي لري.

ملګرو ملتونو په یوې اعلامیې کې ویلي چې بېنټ به د قطر له چارواکو، افغان فعالانو، او نړیوالو استازو سره وګوري او د افغانستان د خلکو د حقونو د ملاتړ په اړه له هغوی سره د همکاریو لارې وڅېړي.

د بېنټ دا سفر چې د نومبر له ۳۰ څخه تر د ډسمبر ۳ پورې ترسره کېږي، د هغه د نوې هڅې یوه برخه ده څو د سیمې او نړۍ له هېوادونو سره ګډ دریځ او منسجم عمل رامنځته شي.

د ملګرو ملتونو په وینا، دا سفر د دې لپاره کېږي چې د افغانستان د بشري حقونو د خراب وضعیت په اړه یو همغږی نړیوال غبرګون رامنځته شي او د «ټولو اړینو لارو چارو» د کارولو پر سر بحث وشي، څو د افغانانو ژوند او اساسي حقونه خوندي پاتې شي.

د بېنټ ماموریت د روان میلادي کال په اکتوبر کې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا له لوري تمدید شو. هغه په تېرو کلونو کې په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو د حقونو د محدودیتونو په اړه پراخ او تفصیلي راپورونه خپاره کړي دي.

قطر چې له طالبانو سره نږدې اړیکې لري، په وروستیو کلونو کې د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو د دریو مهمو ناستو کوربتوب هم کړی، او د نړیوالو ډیپلوماټیکو هڅو یوه مهمه مرکز پاتې شوې ده.