په مالیزیا کې د طالیانو سفیر نقیبالله احمدي ددې هېواد بهرنیو چارو وزارت د مرکزي او جنوبي اسیا ریاست له رييس خیرالنذرین عبدالرحمن سره کتلي. په دې کتنه کې د سوداګرۍ او پانگونې د شته فرصتونو ترڅنګ افغان سوداگرو ته د ویزو پر اسانتیاوو هم خبرې شوي.
په مالیزیا کې د طالبانو سفارت پر اېکس خواله رسنۍ لیکلي، چې دواړو لورو د اړيکو او سوداګرۍ پیاوړتیا د دواړو هېوادونو په ګټه وبللې او په دې برخه کې يې د مثبتو پرمختګونو هیله څرګنده کړه.
د پاکستان ډان ورځپاڼې دوشنبه د (لېندۍ ۱۰مه) لیکلي، چې په دغه هېواد کې د الوګانو تولید ډېر شوی؛ خو پر ډیورنډ کرښه د تړلو دروازو له امله یې بازار سوړ دی او بیې یې هم خورا ټیټې شوې دي. کاروباریان وایي، حتی د الوګانو د ټرانسپورټ او ساتلو لګښتونه هم په دې بیو نهشي پوره کولی.
د راپور له مخې، پاکستان کې د تېر کال حاصل شوي الوګان په یخچالونو کې ساتل شوي وو؛ خو اوس ان هغه لګښتونه هم نه پوره کوي. هممهاله د خېبر پښتونخوا د الوګانو تازه حاصلات هم بازارونو ته رسېدلي، چې د تېر کال پرتله یې بیې نیمایي ته راټیټې شوې دي.
راپور کې راغلي: «افغانستان ته د کچالو صادراتو د درېدو او منځنۍ اسیا او روسیې ته د ټرانزیټ د بندېدو له کبله د پاکستان کرنیز صنعت ته درنه ضربه رسېدلې». افغانستان د پاکستاني الوګانو تر ټولو لوی پېرودونکی دی او په تېرو دوو کلونو کې د پاکستان د الوګانو له ټولو صادراتو څه باندې ۴۰سلنه افغانستان ته لېږل شوي دي. دغه درنه تکیه څرګندوي، چې د پاکستان د صادراتو بازار ډېر محدود او ژر زیانمنېدونکی دی.
اقتصادي کارپوهان وايي، چې پاکستان په تېرو درېیو لسیزو کې پر وارداتو ډېره تکیه کړې او د صادراتو وده یې درېدلې ده. اوس د دغه هېواد د اقتصاد په جوړښت کې د صادراتو برخه تر ټولو ټیټې کچې ته رسېدلې. په کرنه کې صادرات یوازې څو لومړنیو محصولاتو پورې محدود دي او د تنوع نشتوالي بزګران له درنو ګواښونو سره مخامخ کړي دي.
راپور زیاتوي، که څه هم د الوګانو حاصلات ډېر دي؛ خو اوس پر ډیورنډ کرښه د لارو بندېدو له کبله دغه حاصلات تاواني دي.
ورځپاڼه لیکي: «د ستونزې د حل لپاره یو شمېر وړاندیزونه شوي، لکه د ایران له لارې صادرات، د نوو بازارونو موندل او د کښت په تګلاره کې بنسټیز بدلون. خو له ایران نه صادرات د بندیزونو او د لوړو ټرانسپورټي لګښتونو له امله ستونزمن دي او د نوي بازار موندنه کلونه وخت غواړي».
له بلې خوا، د پاکستان ډېری بزګران د هغو سختو معیارونو پوره کولو توان نهلري، چې ګڼ هېوادونه یې د وارداتو لپاره شرط بولي.
په داسې حال کې چې سږکال د الوګانو د کرکیلې ساحه او تولید دواړه زیات شوي او د راتلونکي کال لپاره لا پراخ اټکل کېږي. همدا راز ویل شوي ډېر امکان لري، چې د راتلونکي کال حاصلات هم د بیو د سقوط ښکار شي. راپور کې راغلي، چې دغه وضعیت به پاکستاني بزګرانو ته درانه زیانونه واړوي او په داسې هېواد کې چې د بېوزلۍ کچه پهکې تر ۴۴ سلنې اوښتې، اندېښنې به لا نورې هم زیاتې کړي.
کارپوهان ټینګار کوي، د افغانستان سره د دروازو پرانیستل د روان کال لپاره یوازینی بېړنی حل دی چې کولای شي بزګران وژغوري؛ خو د اوږدمهالي ثبات لپاره پاکستان ته په کار ده، چې حکومت یې نوې پالیسۍ عملي کړي. دغه تګلاره باید د کښت د بڼې بدلول، د قراردادي کښت سیستم رامنځته کول او د کرنیزو محصولاتو د ضایع کېدو د مخنیوي لپاره د بدلونفابریکو پیاوړتیا پهکې شامله وي.
ورځپاڼه په پای کې لیکي، سره له دې چې ننګونې ډېرې دي، متخصصان باور لري چې که سمه تګلاره غوره شي؛ نو پاکستان کولای شي له اوسني کړکېچه ووځي او خپلو کرنیزو محصولاتو ته نوي نړۍوال بازارونه پیدا کړي.
د طالبانو د مرکزي بانک رییس نوراحمد آغا او د ایران د مرکزي بانک مشر محمدرضا فرزین په کابل کې لیدلي او د مالي او بانکي همکاریو په اړه يې خبرې کړې دي. د دې لیدنې پر مهال په ایران کې د دُوغارون آزادې سیمې کې د افغانستان د بانکونو د څانګو د پرانېستل کېدو پر موضوع هم بحث کړی.
د ایران د کورنیو رسنیو په وینا، په دوغارون کې د افغان بانکونو د څانګو جوړول د ایران او د طالبانو د ادارې تر منځ د مالي تبادلو د اسانتیا لپاره د یوه ممکنه حل لارې په توګه وړاندې شوي دي. په دې ناسته کې د خراسان رضوي والي غلامحسین مظفري هم ګډون درلود او د دواړو هېوادونو تر منځ د ګډو بانکي فعالیتونو او د مالي معاملو اړوند میکانیزمونو په اړه خبرې شوې دي.
دا په داسې حال کې ده چې د ایران او طالبانو حکومتونه د نړۍوالو تر سختو بندیزونو لاندې دي.
د طالبانو د مرکزي بانک پخواني رییس هدایتالله بدري د روان کال د ثور په میاشت کې د ملګرو ملتونو له مرستیال سرمنشي سره په لیدنه کې ویلي وو چې له بندیزونو سره سره، «نړۍوالې مالي معاملې د غیر رسمي لارو ترسره کېږي».
د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي مخکې ویلي وو چې د دغه هېواد سوداګري له افغانستان سره د ټولو اروپايي هېوادونو له مجموعي سوداګرۍ هم زیاته ده.
سیبياېس نیوز خبر ورکړی چې د امریکا د کلفرونیا ایالت شمال کې د سټاکټن ښار په یوې کورنۍ مېله کې د ډزو له امله لږ تر لږه څلور کسان وژل شوي او لس نور ټپیان دي. د بریدګر هویت لا نه دی څرګند شوی او د راپورونو له مخې هغه له سیمې تښتېدلی دی.
د سنخواکین ولسوالۍ د پولیسو ویاندې هېدر برنټ خبریالانو ته ویلي چې ډزې د شنبې په ورځ د ماښام شاوخوا شپږو بجو پر مهال د یو مېلمستون په تالار کې شوې دي. د هغې په وینا، د پېښې قربانیان له ځوانانو نیولې تر لویانو پورې دي.
هغې زیاته کړې چې تر اوسه په دې تړاو هېڅوک نه دي نیول شوي او نه هم د شکمن کس په اړه کوم څرګند معلومات یا یې د برید په تړاو احتمالي انګېزه شته. د سټاکټن د ښاروالۍ مرستیال جېسن لي په ټولنیزو رسنیو کې لیکلي چې ډزې «د یو ماشوم د زېږون د جشن» پر مهال شوې دي.
د کلفرونیا پولیسو مخکې هم تایید کړې وه چې د جمعې په ورځ د سنخوزه ښار په یوه پلورنځي کې ډزې شوې وې. د ورکړل شويو معلوماتو له مخې، په دې پېښه کې دوه کسان ټپیان شوي وو. د اسوشیټېډ پرېس خبري آژانس په راپور کې راغلي چې دواړه ټپیان د مرمیو د ټپونو له امله روغتون ته لېږدول شوي دي.
درې ورځې وړاندې هم په واشنګټن کې د امریکا د ملي ګارډ پر دوو عسکرو ډزې شوې وې چې په پایله کې یو تن د سختو ټپونو له امله ژوند بایللی دی.
د افغانستان د ازادۍ جبهه وایي، په بدخشان ولایت کې یې په طالب وسله والو راکټي برید کړی چې درې طالبان یې پهکې وژلي او دوه نور یې ټپیان کړي دي.
دغه جبهې یکشنبه د (لیندۍ ۹مه) یوې اعلامیه کې ادعا کړې چې د شنبې په ماښام، د بدخشان ولایت فیض اباد کې یې وسله والو د طالبانو پر امنیتي حوزه برید کړی چې په ترڅ کې یې دوه طالبان وژلي او درې نور یې ټپیان کړي دي.
په خبرپاڼه کې راغلي، د دواړو خواوو ترمنځ نږدې ۱۵ دقیقې نښته شوې، چې په کې د سپکو او درنو وسلو څخه استفاده شوې ده. تر اوسه طالبانو ددغه برید په اړه رسنیو ته څه ندي ویلي.
دغه برید د افغانستان په شمال کې د ازادۍ جبهې د عملیاتو تازه پېښه بلل کېږي، چې د طالبانو پر حضور او امنیتي مرکزونو یې کړي دي.
د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت وایي، سږ کال په بېلابېلو ولایتونو کې د انځرو له بڼونو نه ۱۵۱زره او ۷۰۰ مټریک ټنه حاصلات ترلاسه شوې دي. وایي، دا شمېر تېر زېږدیز کال کې د انځورو حاصلات ۱۱۱مټریک ټنه و چې ۳۹زره ټنه زیاتوالی پهکې راغلی.
د طالبانو د یاد وزارت ویاند شیر محمد حاتمي په خبره: «په ټول هېواد کې د تېر کال پرتله د انځرو حاصلاتو کې ۳۹زره او ۹۸۰ټنه زیاتوالی راغلی». هم مهاله د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت ویاند اخندزاده عبدالسلام جواد په خبره، په روان ۱۴۰۴کال کې د ۲۱۴مېلیونه ډالرو ارزښت ۴۳زره ټنه انځر بهرنیو هېوادونو ته صادر شوې دي.
د نوموړي په وینا: «په تېرو اتو میاشتو کې ډېر صادرات هندستان، متحده عربي اماراتو، چین، پاکستان، عراق، امریکا او اسټرالیا ته ترسره شوي دي». کندهار کې د طالبانو د کرنې، مالدارۍ او اوبو لګولو رییس محمد حنیف خلیل وایي، د حاصلاتو د پراختیا یو مهم لامل بزګرانو ته روزنیز پروګرامونه او عامه پوهاوی دی.
د فرید احمد عظیمي په نوم یو افغان سوداګر له طالبانو نه غواړي چې د وچې میوې په برخه کې د سوداګرو لپاره د ویزو تر څنګ د ټرانسپورټي خدمتونو، ټرانزیټي خدمتونو، بانکي راکړې ورکړې او نورو برخو کې باید اوارې کړې. د هغه په خبره، که دا اسانتیاوې برابرې شي؛ نو سوداګري به لا پراخوالی ومومي.
افغان سوداګر شکایت لري چې ډېر کله په افغانستان کې د بانکي خدمتونو د بندیزونو او محدودیتونو له امله نورو هېوادونو ته په اسانۍ پیسې نهشي لېږلی او له همدې کبله یې په راکړو ورکړو کې خنډونه او ځنډونه رامنځته کېږي.