له وچکالۍ سره مخ افغانستان؛ په کندهار کې ډېری خلک د څښاک په اوبو پسې لالهانده دي

که څه هم په پرېکړه لیک کې په ښکاره ډول د پاکستان نوم نه دی یاد شوې، خو ویل شوي چې د هېواد د خاورې، ارزښتونو او شرعي نظام دفاع د هر افغان لپاره لازمه، ضروري ده او همداشان ټینګار شوی چې که هر هېواد د افغانستان پر خاوره تېری وکړي یا د مسلمانانو په حریم کې لاس وهنه وکړي، په مقابل کې یې جګړه او دفاع د ټولو افغانانو لپاره فرض عین ګڼل کېږي.

په پرېکړه لیک کې راغلي چې د افغانستان ولسونه په تاریخ کې د هر متجاوز پر ضد متحد پاتې شوي او راتلونکي کې به هم د هر بهرني یرغل په وړاندې «په مقدس جهاد» کې یوه ګډه کرښه جوړوي.

دغه څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې په وروستیو اونیو کې د پاکستاني پوځ له لوري په کندهار، پکتیا او خوست کې بریدونه شوي چې د ملکي مرګ ژوبلې لامل شوي دي.

په کابل کې د طالبانو په مشرۍ د دیني عالمانو یوې غونډې د طالبانو د اوسنۍ ادارې او له افغانستان نه بهر د نظامي فعالیتونو په اړه خپل رسمي پرېکړه‌لیک خپور کړی دی.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې یاده غونډه د طالبانو له نظام څخه دفاع او د هېواد له حریم څخه د ساتنې په موخه جوړه شوې وه.

سرچیني وایي چې ملا هبت الله اخوندزاده د ناستې ګډونوالو ته ویلي چې د مسلمانانو عزت او وقار په وحدت کې دی، او سپارښتنه یې وکړه چې له یو بل سره په اخوت او نیکو اړیکو سره ژوند وکړي، له بې اتفاقۍ، اختلافاتو او جګړو ځان وساتي، او علما دې د خپلو منابرو له لارې خلکو ته د دغو اصولو پوهاوی ورکړي.

د دغې ناستې په پای کې چې د طالبانو مشر ملا هبت الله هم پکې حضور درلود، پینځه ماده ییز پرېکړه لیک هم صادر شو.

په دې پرېکړه‌لیک کې اسلامي امارت د «شرعي نظام» په توګه یاد شوی او پر افغانانو یې د اطاعت، ملاتړ او دفاع وجیبه ګڼلې ده.

په پرېکړه‌لیک کې راغلي چې مسلمانان د شرعي نظام په ساتنه مکلف دي او دیني عالمان باید د اوسني نظام په ملاتړ مشورې وړاندې کړي.

د غونډې ګډونوالو ویلي چې امارت د «شریعت د امنیت، اتحاد او د ديني ارزښتونو د ساتنې» سبب شوی او اطاعت یې «واجب» دی.

په متن کې ټینګار شوی چې د بهرني تجاوز په صورت کې د نظام او خاورې دفاع «فرض عین» ګڼل کېږي او دا عمل «مقدس جهاد» بلل شوی دی.

د پرېکړه لیک یوه ماده له افغانستان نه په نورو هېوادونو کې د جګړه ییزو فعالیتونو څرنګتیا ته بېله شوې، چې ظاهرا د ټي ټي پي فعالیتونه او په پاکستان کې د افغان طالبانو جګړه ییز فعالیتونه ترې هدف دي.

پرېکړه‌لیک وايي چې د طالبانو د ژمنې له مخې باید د افغانستان خاوره د نورو هېوادونو پر ضد ونه کارول شي او هغه کسان چې بهر ته د نظامي فعالیت لپاره ځي د «شرعي امیر» له امر سرغړونه کوي.

په پرېکړه لیک کې ویل شوي، چې « د مسلمانانو عزت او وقار په وحدت او اتفاق کې نغښتی دی، پر ټولو مسلمانانو او اسلامي هېوادونو لازمه ده چې له یو بل سره د اخوت په چوکاټ کې نيک او رغنده اړيکې ولري او يو بل ته نفع ورسوي».

که څه هم طالبانو په دغه پرېکړه لیک کې د پاکستان نوم نه دی اخیستی خو د طالبانو او پاکستان تر منځ وروستیو کړکېچونو ته په کتلو یاد پیغامونه پاکستان ته متوجې دي.

دا لومړی ځل دی چې طالبان دا ډول یوه پرېکړه لیک، یا غیر رسمي فتواخپروي.

نوموړې د خپلو خبرو پرمهال وویل، چې نړیواله ټولنه د طالبانو له چلنده ستړې شوې ده.

نوموړي ویلي، چې د طالبانو منځ کې ځینې په دې مفکوره دي، چې افغانستان باید له نړۍ سره اړیکې ولري، خو ځینې بیا یې له اړیکو لرلو څخه ځان لرې ساتي.

پر همدغه مهال نوموړې وویل، چې په افغانستان کې امنیتي وضعیت په ظاهره ښه دی او میلیونونه کسان له نسبي امنیت څخه برخمن دي.

نوموړي زیاته کړه، چې افغانستان کې بشري وضعیت مخ په ځوړند روان دی او د ښځو په وړاندې سخت کاري محدودیتونه دي.

د یوناما سرپرستې په افغانستان کې د اقلیمي بدلون او طبیعي پېښو له امله د اقتصادي بحران کچه مخ په لوړه روانه وښوده.

همدارنګه نوموړې وویل، چې له ګاونډیو هېوادونو څخه د میلیونونو افغانانو راتګ هم د افغانستان پر اقتصادي وضعیت منفي اغېز کړی دی.

د سمریکوف په وینا، د مالي سرچینو ټاکلو پروسه روانه ده او تړونونه به سږکال عملي شي. هغه ټینګار کړی چې تاجکستان له افغانستان سره د اوږدې پولې د خوندي کولو په برخه کې د ډله ییز امنیت تړون سازمان د پروګرام له مخې د پام وړ کارونه ترسره کړي دي.

تاجکستان له افغانستان سره له ۱۳۰۰کیلومترو څخه زیاته ګډه پوله لري او د دې سیمې امنیت په وروستیو کلونو کې د پام وړ اندېښنې راپورته کړې دي.

په ۲۰۲۴کال کې ډله ییز امنیت تړون سازمان د پنځو کلونو لپاره یو ځانګړی دولتي پروګرام تصویب کړ چې موخه یې د تاجکستان د پولې د کنټرول پیاوړتیا، د سرحدي بنسټونو بیارغونه او د نویو امنیتي تجهیزاتو برابرول دي.

د دې پروګرام لومړی پړاو په ۲۰۲۵ کال کې پیل شوی او تر دې دمه یو شمېر وسلې او پوځي تجهیزات تاجکستان ته سپارل شوي دي.

تاجکستان له دې وړاندې تاییدکړې وه چې د افغانستان له لوري په سرحدي بریدونو کې یې پنځه سرتېري وژل شوي. له دې وروسته ولسمشر امام علي رحمان امنیتي ادارو ته امر وکړ چې د پولې د امنیت د لا پیاوړتیا لپاره بیړني اقدامات وڅېړي.

همدارنګه، په بدخشان کې ځایي سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې څو ورځې وړاندې د مایمي ولسوالۍ له رضوي کلي څخه د افغانستان له خاورې د تاجکستان د شادک په پوله کې دوه چینايي وګړي په نښه شوي وو.

په داسې حال کې چې ګڼ څارونکي شک کوي چې ایا اروپايي اتحادیه به د اوکراین ملاتړ جاري وساتي که نه، د اروپايي شورا رییس انتونیو کوسټا وویل، چې اروپايي اتحادیه به دا ملاتړ بې قید او شرطه کوي.

هغه وویل، « موږ به هغه څه ونه کړو، چې ځینو نورو په افغانستا ن کې وکړل».

نوموړي په دوبلین کې د خبري ناستې په ترڅ کې دې ته په اشاره، چې په۲۰۲۱ کال کې له افغانستان نه د امریکايي ځواکونو ګډوډ وتلو طالبانو ته اجازه ورکړه چې بیرته واک ته ورسیږي، وویل، « اروپايي اتحادیه او غړي هېوادونه د روسي تیري له لومړۍ ورځې راهیسې د اوکراین اصلي ملاتړي پاتې دي».

نوموړي زیاته کړه، « کله چې موږ د سولې خبره کوو، یوازې د جګړو د بندیدو په معنا نه ده، بلکې یوه عادلانه او اوږدمهاله سوله ده چې د اوکراین او ټولې اروپا امنیت به تضمین کړي».