ندیم وايي په نږدې راتلونکې کې به له ایراني‌ پوهنتونونو سره د همکاریو هوکړې لاسلیک کړي

د معلوماتو له مخې، دا هماغه خونه ده چې په ۲۰۲۲ کال د «زموږ غږ واورئ» د لومړنۍ ناستې پرمهال پکې د ګڼو افغان مېرمنو انځورونه اخېستل شوي وو.

پر همدغه مهال د هسپانیا د بهرنیو چارو وزیر خوزه مانیول البارس د جمعې په ورځ په مادرید کې د «زموږ غږ واورئ» درېیمې ناستې د پرانیستونکې وینا په ترڅ کې وویل، چې د طالبانو حکومت هېڅ ډول مشروعیت نه لري او هسپانیا یې په رسمیت نه پيژني.

نوموړي زیاته کړه، چې هېواد یې د افغان میرمنو د حقونو لپاره پر خپل ژمنو ولاړ دی او د ښځو د ګډون پرته تلپاتې سولې ته رسېدل ناممکن دي.

خوزه مانویل البارس په تیرو څلورو کلونو کې د افغانستان وضعیت د ښځو لپاره وېجاړونکی بللی دی.

بهرنیو چارو وزیر زیاته کړې چې په افغانستان کې د طالبانو د کړنو په اړه به څېړنه وشي او دا ډله باید مسووله وګڼل شي.

د ترکیې د ولسمشرۍ ماڼۍ د اړیکو ادارې په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې دواړو مشرانو د انقرې او اسلام‌اباد ترمنځ د اړیکو، سیمه‌ییزو مسایلو او نړیوالو موضوعاتو په اړه خبرې کړې دي.

د خبرپاڼې له مخې، اردوغان شهباز شریف ته ویلي: «د پاکستان او طالبانو تر منځ د اوربند غځېدل د خوښۍ ځای دی او ترکیه چمتو ده چې د اوربند د ساتلو لپاره په جوړ شوي میکانیزم کې مرسته وکړي.»

ولسمشر اردوغان تر دې وړاندې هم ټینګار کړی و چې د طالبانو او پاکستان تر منځ ثبات او د اوربند ساتل خورا مهم دي او هېواد یې د دواړو اړخونو وروستۍ ترینګلتیاوې له نږدې څاري.

تمه وه چې د ترکیې یوه لوړپوړې پلاوي د طالبانواو اسلام‌اباد تر منځ د منځګړیتوب لپاره پاکستان ته سفر وکړي، خو د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي چې دا سفر د طالبانو د نه‌همکارۍ له امله ترسره نه شو.

په وروستیو اوونیو کې لږ تر لږه درې پړاو خبرې د طالبانو او پاکستان تر منځ په دوحه او انقره کې ترسره شوې دي، خو هېڅ یوه یې مشخصه نتیجه نه ده ورکړې.

یو بل پړاو خبرې په عربستان کې د رسنیو له سترګو پټ ترسره شوې، چې هغه هم بې‌پایلې پای ته ورسېدې؛ خو په ټینګار سره ویل شوي چې اوربند باید لا هم پاتې شي او دواړه خواوې دې له نظامي کړکېچ څخه ډډه وکړي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني نن جمعې په ورځ، د لیندۍ ۲۱مه د خوست په مرکزي جومات کې د وینا پرمهال وویل: «هغه حکومتونه چې ولس ویروي، هغه حکومت نه دی.»

هغه زیاته، چې باید د خلکو او ښه حکومت ترمنځ د مینې او باور اړیکه شتون لري.

حقاني په خبرو کې وايي، چې حکومت هغه وخت معنی لري کله چې سوله، عدالت او د خلکو لپاره د باور فضا رامینځته کړي.

هغه وویل، چې افغانان داسې شوي، چې پنځوس کاله یې مسلسل جنګونه وکړل د حق او باطل په مقابل کې او دواړه لوریو ته چې مړه کېدل، افغانانو ته درد او تکلیف رسېدلو.

هفه ټینکار وکړ، چې افغانان غلامي نه مني او ازادي غواړي او په دې برخه کې دوی ډېر ځوریدلي دي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزیر د خپلې وینا په یوه بله برخه کې وویل:« مونږ یو ځل امپراتورانو لخوا محکم شوي یوو، خو اوس موږ پخپل منځ کې دومره تحمول او برداشت نه لرو او ددې په ځای چې مونږ یې محکوم کړو، باید دا پټې له منځه یوسو او داسې تعامل ورسره وکړو چې بدبینۍ له منځه لاړې شي.»

له دې وړاندې هم سراج الدین حقاني له ولس سره د ښه چلند په اړه خبرې کړي دي.

د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزیر مولوي عبدالکبیر په پکتیا کې د یوې غونډي پرمهال ویلي، چې که نړیوال د طالبانو سره د ښو اړیکو تمه لري او غواړي چې د طالبانو له لوري ورته ستونزه پېښه نه شي، نو نړیوال دې هم له طالبانو سره ګوزاره وکړي.

مولوي کبیر زیاته کړې:«که چیري نړیوال زموږ سره ګوزاره کول غواړي او نړیوال دا غواړي چې له افغانستان ستونزه جوړه نه وي، نو دوی به هم له موږ سره ګوزاره کوي. که له موږ نه ګوزاره غواړې، ته به هم ګوزاره کوي.»

نوموړي ویلي، چې د یادې ډلې د نظام په جوړښت کې د نه لاسوهنې او د افغانستان حریم ته د احترام لرلو په شرط له نړیوالو سره د ښو اړیکو غوښتونکي‌ دي.

مولوي کبیر زیاته کړې:«یو به زموږ په نظام کار نه لرئ، موږ ستاسو د خوشحاله کولو لپاره نه شو کولی، چې د قران شریف یو سېپاره کمه کړو. ته يي څوک؟ موږ نه شو کولای کفري نسخه په خپلو قوانینو کې ځای کړو. د افغانستان ټول حریم ته به احترام لري او یوه لوېشت ځمکه هم ګوره چې تیرۍ پرې ونه کړي.»

پر همدغه مهال نوموړي په ټینګار سره ویلي، چې د نړۍ سیمې او په ځانګړي توګه ګاونډي هېوادونو ته به د افغانستان له خاورې هېڅ امنیتي ګواښ پېښ نه شي.

نوموړې ویلي، چې د افغان ښځو نور داسې کوم حق نه دی پاتې چې د بندیز لپاره یې فرمان صادر شي.

د افغانستان د پارلمان پخوانۍ غړي فوزیه کوفي ویلی، چې یاد فرمانونه په لیکلي بڼه او شفاهي ډول صادر شوي دي.

فوزیه کوفي زیاته کړه:«طالبان ښځو ته د خیرات ټولو اجازه ورکوي، خو ښځو ته اجازه نه ورکوي، چې ډاکټرانې شي، ځکه ډاکټره کېدل ښځو ته وقار ورکوي.»

نوموړې ویلي، چې اوس په افغانستان کې له ښځو څخه د عزت او سولې سره د ژوند کولو بشري حقق اخېستل شوی دی.

فوزیه کوفي د امنیت په تړاو د طالبانو ادعا ته په اشاره وویل:«طالبانو وايي، چې دوی امنیت راویستی دی، ایا په هدیرو کې امنیت نه وي؟»

نوموړې د طالبانو له خوا د امنیت ټنګښت ادعا ردوي او زیاته یې کړه، چې همدا ډله په افغانستان کې د ناامنۍ او جګړو لامل وه.