د طالبانو ښځضد سیاستونه هر کال د افغانستان اقتصاد ته یو میلیارد ډالر زیان رسوي

رپوټ زیاتوي، چې شاوخوا ۷۰سلنه وګړي په بشري مرستو پورې تړلي دي او د افغانستان اقتصادي وضعیت د بهرنیو عواملو له امله له جدي ننګونو سره مخ دی.

د بهرنیو مرستو کمښت، پرله‌پسې وچکالۍ، طبیعي پېښې لکه زلزلې، او همداراز جغرافیایي او سیاسي ترینګلتیاوې د سوداګرۍ او پانګونې پر بهیر منفي فاکتورونه ښودل شوي.

په رپوټ کې د افغانانو جبري راستنېدل هم د اقتصادي فشارونو یو مهم لامل بلل شوی دی.

د ۲۰۲۳کال د اکتوبر له میاشتې راهیسې شاوخوا ۴،۵ میلیونه افغانان له ګاونډیو هېوادونو افغانستان ته راستانه شوي، چې د هېواد نفوس یې نږدې ۱۰سلنه زیات کړی دی.

دغه وضعیت د کار، سرپناه او ټولنیزو خدمتونو پر سکتورونو فشار نور هم زیات کړی او د بهرنیو پیسو د لېږد کچه یې راټیټه کړې ده.

رپوټ زیاتوي چې یوازې په ۲۰۲۵ کال کې شاوخوا ۲،۲ میلیونه افغانان په جبري ډول هېواد ته ستانه شوي دي، چې د دغو راستنېدونکو د ملاتړ هڅې د طالبانو له‌خوا د ښځو او نجونو پر کار د محدودیتونو له امله کمزورې شوې دي او په ځینو سیمو کې د ملګرو ملتونو تر ملاتړ لاندې ښځینه روغتیايي کارکوونکو ته د کار اجازه نه ده ورکړل شوې.

ملګرو ملتونو ویلي، که څه هم د طالبانو د حکومت ټول لګښتونه د ۲۰۲۴ کال په کچه پاتې دي، خو معاشونه شاوخوا ۸ سلنه کم شوي دي. په ورته وخت کې، د ۲۰۲۵ کال په لومړۍ نیمایي کې دولتي لګښتونه ۳۰سلنه زیات شوي، چې د راستنېدونکو کډوالو ملاتړ او د شهیدانو او معلولینو د کورنیو مرستې پکې شاملې دي.

رپوټ خبرداری ورکوي، چې پر ایران د بندیزونو بیا پلي کېدل ښايي د افغانستان پر اقتصاد منفي اغېز وکړي او د سوداګرۍ بهیر، په ځانګړي ډول له هندوستان سره تجارت لا ستونزمن کړي.

همداراز د چابهار بندر اړوند محدودیتونه هم د افغانستان د بهرنۍ سوداګرۍ پر راتلونکي سیوری غوړولی دی.

ملګرو ملتونو په پای کې ویلي، سره له دې چې د ۲۰۲۴ کال پر مهال د افغانستان اقتصاد شاوخوا ۲،۵ سلنه وده کړې، خو دا وده ورو ده او د دوامدار فقر، خوراکي ناامنۍ، مالي فشارونو او د سوداګرۍ د کمښت له امله د هېواد اقتصادي راتلونکی لا هم له جدي نامعلوم وضعیت سره مخ دی.

دغه اقدام د ډله ییز امنیت تړون سازمان د بین الدولتي پروګرام برخه ده چې د تاجکستان او افغانستان د پولو د ټینګښت لپاره جوړ شوی او په ۲۰۲۴ کال کې تصویب شوی دی.

د دې پروګرام د پلي کولو پلان له ۲۰۲۵ کال څخه د پنځو کلونو لپاره جوړ شوی دی.

د افغانستان او تاجکستان د پولې د امنیت په تړاو اندېښنې له افغان پولې په دې وروستیو کې پر چینايي وګړو له بریدونو وروسته ډېرې شوې دي.

طالبانو پرون اعلان وکړ، چې دوی ددغو بریدونو عاملان د بدخشان په مرکز فیض اباد کې تشخیص کړي او عملیات یې پرې کړي دي.

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین له دې وړاندې د تاجکستان ولسمشر امام علي رحمان سره لیدنه کې د تاجک سرحدونو د امنیت د ټینګښت پر ارزښت ټینګار کړی و.

د تاجکستان ملي امنیت دفتر هم تایید کړې چې د افغانستان له خاورې شویو دوو بریدونو کې څو تنه وژل شوي او ټپیان شوي دي.

له دغو بریدونو وروسته امام علي رحمان خپلو امنیتي ادارو ته امر وکړ چې د سرحدونو وضعیت او د امنیت د ټینګښت لارې چارې وڅېړي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي هم د تاجکستان د بهرنیو چارو وزیر سراج‌الدین مهرالدین سره په تیلیفوني تماس کې د چینایي اتباعو د وژل کېدو په اړه خواشیني څرګنده کړه او د سرحدونو د امنیت د ټینګښت او ګډو څیړنو لپاره یې د طالبانو بشپړ چمتووالی وښود.

د افغانستان په تړاو د ملګرو ملتونو د امنیت شورا رپوټ وايي، چې د تصویب شویو سفرونو موخې مختلفې وې او د درملنې ترلاسه کول، د حج د ادا کولو لپاره سفر، په نړیوالو غونډو کې ګډون او دوه اړخیزې مشورې پکې شاملې وې.

د سفر هدف هېوادونه کامرون، چین، هند، عمان، پاکستان، قطر، روسیه، سعودي عربستان، ترکیه، متحده عربي امارات او ازبکستان ښودل شوي دي.

د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ۲۲۵۵ (۲۰۱۵) پرېکړې له مخې، د بندیزونو په ګټګورۍ کې شامل شوي کسان باید د نړیوالو سفرونو لپاره واردمخه د امنیت شورا کمیټې اجازه ترلاسه کړي.

د استثنا اخیستونکو کسانو په منځ کې امیر خان متقي، عبداللطیف منصور، عبدالسلام حنفي، عبدالغني برادر، خیرالله خیرخواه، نورمحمد ثاقب، حمیدالله اخوند، عبدالحق وثیق، هدایت الله بدري او سراج الدین حقاني شامل دي.

امیر خان متقي له۹ استثناوو برخمن شوی، عبداللطیف منصور۴ استثناوې ترلاسه کړې، عبدالسلام حنفي ۴ استثناوې، عبدالغني برادر ۴ ، خیرالله خیرخواه ۳ استثناوې، نورمحمد ثاقب ۳ استثناوې، حمیدالله اخوند ۳ استثناوې، عبدالحق وثیق۳ استثناوې، هدایت الله بدري ۳ استثناوې لري او سراج الدین حقاني هم ۳ استثناوې ترلاسه کړې دي.

ملګرو ملتونو څرګنده کړې چې ځینې غړي هېوادونه استثناوې وروسته له سفر یا د سفر پر مهال وړاندې کوي، چې د کمیټې له لارښود سره سمون نه لري.

د دې ستونزې د حل لپاره، کمیټې له ټولو غړو هېوادونو سره اړیکه نیولې چې د سفر بندیز د استثناوو لپاره د مخکینۍ غوښتنې اهمیت یادونه وکړي.

په افغانستان کې د یاد صندوق مشر مشر تاج الدین اویووالی پر ایکس ولیکل، چې د کونړ په زلزله ځپلو سیمو کې د سړې هوا زیاتوالی د ماشومانو ژوند ګواښي او همداشان له اغیزمنو کورنیو سره دوامداره مرسته اړینه ده.

د ملګرو ملتونو دغه چارواکي ټینګار کړی، هغه کورنۍ چې په زلزله کې یې خپل کورونه له لاسه ورکړي دي د سړې هوا په نږدې کیدو سره له سختو شرایطو سره مخ دي.

هغه په ​​افغانستان کې د اغیزمنو ټولنو د ملاتړ لپاره د یونیسف پر ژمنې بیا ټینګار وکړ.

یونیسف د دسمبر په ۴مه اعلان وکړ چې د کونړ په زیړي بابا سیمه کې څلور ماشومان یوازې په یوه اونۍ کې د زکام او انفلونزا له امله مړه شوي دي.

یونیسف اټکل کوي چې په زلزله ځپلو سیمو کې ۲۷۰ زره ماشومان د سړې هوا له امله د ناروغیو له ګواښ سره مخ دي.

په اسلام باد کې د طالبانو سفارت ویلي، چې په یاده لېدنه کې سرادار احمد شکیب د افغانستان د سولې او اقتصادي پرمختګ په برخه کې د قزاقستان د دوامداره ملاتړ او مثبت دریځ ستاینه کړې او هیله یې څرګنده کړې چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د ۳ میلیاردده ډالرو په ارزښت د ګډې سوداګرۍ وروستۍ هوکړه به د دواړو هېوادونو او سیمې لپاره ګټوره ثابته شي.

همدارنګه په اسلام اباد کې د طالبانو سفارت د قزاقستان د سفیر له قوله ویلي، چې د افغانستان د ثبات او اقتصادي پرمختګ په برخه کې به خپل ملاتړ ته دوام ورکړي او د سیمه ییز اتصال او دوه اړخیزې سوداګرۍ په برخو کې به لويي پروژې پلې کړي.

په اسلام اباد کې د قزاقستان سفیر د سیمي د ثبات، اقتصادي پرمختګ او ټرانزیټ د ساتلو لپاره د ټولو هېوادونو پر ګډ اقدام ټینګار کړی دی.