د افغان ښځو غورځنګ: د ښځو له حضور پرته عادلانه راتلونکې شونې نه‌ده

د پاکستان دیني عالمانو د دوشنبې په ورځ (د مرغومې لومړۍ) د «پاکستان امت یووالي» په نوم غونډه کې له داخلي مسایلو سربېره د افغانستان او پاکستان تر منځ پر اوسني ترینګلي وضعیت هم اندېښنه څرګنده کړه.

دوی د غونډې په پای کې په یوې ګډې اعلامیه کې په ډاګه کړه، چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ اوسنی کړکېچ د دواړو هېوادونو په ګټه نه‌دی او په وینا یې ګټه یې یوازې د اسلام دوښمنانو ته رسېږي.

اعلامیه کاږي: «د قومونو او ملتونو ترمنځ ستونزې د جګړې له لارې نه‌هوارېږي، بلکې دا د خبرو اترو او تفاهم له لارې حل کېدای شي. اړینه ده چې د دواړو هېوادونو لوړپوړي چارواکي د یو بل اندېښنې واوري او د تاوتریخوالي پر ځای د سولې، ورورولۍ او همکارۍ لاره خپله کړي».

دغې اعلامیه کې همداراز له دواړو لوریو غوښتل شوي، چې د دوه اړخیزې سوداګرۍ دوام لپاره هم زمینه برابره کړي.

له څه باندې دوو میاشتو راهیسې د پاکستاني پوځيانو او افغان طالبانو تر منځ له څو ځلي جګړو سره سم، پر ډيورند کرښه ټولې لارې تړل شوي او ورسره له مساپرو سربېره سوداګري په بشپړ ډول بنده شوې ده.

له دې سره سم، د جمعیت علمای پاکستان مشر مولانا فضل‌الرحمان هم په دې غونډه کې د ستونزو د حل لپاره د دواړو هېوادونو تر منځ د خبرو پر بیا پیلېدو له ټينګار سربېره په پاکستان کې له افغان کډوالو سره د پاکستاني پولیسو پر چلند هم نیوکې وکړې.

مولانا فضل‌الرحمان زیاته کړه، پاکستان شکایت لري چې له افغانستان څخه ورتلونکي وسله‌وال پرې بریدونه کوي او پاکستان هم ټول زور له افغان کډوالو باسي او په یو مخیز ډول او بې‌رحمۍ سره یې د اېستنې پرېکړه کړې ده.

هغه همداراز وویل، په پاکستان کې د وسله‌والو فعالیت د علماوو د تایید وړ نه‌دی او پاکستان هم باید له افغان کډوالو سره له ناسم چلنده لاس واخلي.

پاکستان له څو میاشتو راهیسې له دغه هېواده د ټولو افغان کډوالو اېستنې ته ملا تړلې او تر اوسه یې سلګونه زره افغانان اېستلي او لا هم دغه بهیر دوام لري.

د یادونې وړ ده، چې د افغان طالبانو او پاکستان تر منځ له څو ځلي مخامخ جګړو وروسته د دواړو لوریو تر منځ د سولې په موخه په قطر، ترکیې او سعودي عربستان کې خبرې وشوې، خو له اوربند پرته بله هېڅ پایله یې نه‌درلوده.

راپورونه وایي، چې د جان‌الله ایوبي لپاره د فاتحې مراسم هم ترسره شوي چې په هغو کې نوموړی د «شهید قهرمان» په نوم یاد شوی دی. همداراز ویل کېږي، چې د طالبانو یو شمېر سیمه‌ییز چارواکي هم په دغو مراسمو کې حاضر وو.

یاد برید د لړم پر ۱۹مه ترسره شوی، چې څلورو بریدګرو پر واڼه پوځي اکاډمۍ برید وکړ. د پاکستاني چارواکو په وینا، په دې برید کې درې پوځیان وژل شوي او له بریدګرو څخه دوه تنه افغانان وو.

د معلوماتو له‌مخې، بریدګرو د چاودېدونکو توکو ډک موټر د اکاډمۍ اصلي دروازې ته ورساوه او وروسته یې له امنیتي ځواکونو سره نښته وکړه. د پاکستان حکومت وروسته اعلان وکړ، چې ټول بریدګر وژل شوي دي.

پاکستاني چارواکو ادعا کړې، چې دا برید له افغانستان څخه تنظیم شوی و. د پاکستان د اطلاعاتو او خپرونو وزارت په یوې اعلامیه کې ویلي و، چې برید په افغانستان کې طرحه او هدایت شوی و او د زاهد په نوم یوه بهرني وګړي یې پلان جوړ کړی و، چې نورولي محسود د برید کولو امر ورکړی و. د یاد وزارت په وینا، په برید کې کارول شوي تجهیزات، د امریکایي وسلو په ګډون له افغانستان څخه برابر شوي وو.

بلخوا، د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د لړم پر ۲۰مه په یوه اعلامیه کې په اسلام‌اباد او د واڼه پر پوځي اکاډمۍ د شویو بریدونو سخته غندنه کړې وه او ټینګار یې کړی و، چې له افغانستان څخه پر پاکستان د بهرنیو وسله‌والو د بریدونو ادعاوې ناسمې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان د وسله‌والو ځواکونو مشر عاصم منیر تازه ادعا کړې چې د تحریک طالبان پاکستان شاوخوا ۷۰ سلنه غړي افغانان دي او له طالبانو یې غوښتي، چې د پاکستان او ټي‌ټي‌پي ترمنځ روښانه دریځ خپل کړي.

نتنیاهو رسنیو ته ویلي، چې اسراییل د هر ډول احتمالي ګواښ پر وړاندې بشپړ چمتووالی لري او تهران ته یې خبرداری ورکړی، چې هر اقدام به د اسراییل له سخت غبرګون سره مخ شي. د هغه په وینا، اسراییل د ایران د پوځي تمرینونو په اړه خبر دی او د هر ډول برید د ځواب لپاره یې لازم تدابیر نیولي دي.

د راپورونو له‌مخې، نتنیاهو وویل چې له ټرمپ سره په راتلونکې لیدنه کې به د ایران د اټومي فعالیتونو تر څنګ د غزې تړانګې د راتلونکي پړاو او همدارنګه د لبنان او حزب‌الله په اړه هم خبرې وشي.

نوموړي د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان ته په غېرمستقیم خطاب کې وویل، هغه کسان چې د خپلو پخوانیو امپراتوریو د بیا راژوندي کولو هڅه کوي، په خپلو موخو کې به بریالي نه‌شي.

د یادونې ده، چې د منځني ختیځ وضعیت لا هم ترینګلی دی او د ایران د اټومي پروګرام موضوع د نړۍوالو سیاسي بحثونو له مهمو محورونو څخه ګڼل کېږي.

دا الوتنه د کابل له سقوط څخه څلور کاله وروسته په پاکستان کې د هغو پناه‌غوښتونکو د لېږد د چټکتیا په لړ کې ترسره شوه، چې د جرمني د پخواني حکومت له‌خوا د منلو ژمنه ورسره شوې وه.

د جرمني د رسنیو د راپورونو له مخې، دا الوتنه د دغه هېواد د حکومت له‌خوا تنظیم شوې وه چې پکې ۱۲۳ کسان د «بشري حقونو له لېست» څخه او ۱۸ تنه د جرمني بنسټونو پخواني محلي کارکوونکي یا د هغوی د کورنیو غړي شامل وو.

یاد پناه‌غوښتونکي به د هانوفر ښار ته له رسېدو وروسته د جرمني په بېلابېلو ایالتونو کې مېشت کړل شي.

د شته معلوماتو له مخې، دا مهال په پاکستان کې ۴۵ محلي همکاران او ۲۴۶ هغه کسان چې د جرمني حکومت یې د بشري حقونو یا رسنیزو فعالیتونو له امله له خطر سره مخ بولي، د لېږد په تمه دي.

د پاکستان حکومت جرمني ته د روان میلادي کال تر پای پورې یعنې اتو ورځو پورې وخت ورکړی چې ټول هغه افغان پناه‌غوښتونکي چې د منلو ژمنه ورسره شوې، له پاکستان څخه وباسي؛ که نه نو هغوی به افغانستان ته واېستل شي.

د جرمني د کورنیو چارو وزیر ویلي، چې د پناه‌غوښتونکو لېږد به په همدې مهلت کې بشپړ شي، خو ښايي د ځینو کسانو د دوسیو ارزونه او الوتنې راتلونکي کال ته وځنډول شي.

په ۱۴۰۰ لمریز کال کې د طالبانو له واکمنېدو وروسته، د جرمني فدرالي حکومت د افغان محلي کارکوونکو، فعالانو او خبریالانو د ایستلو لپاره ځانګړي پروګرامونه پیل کړل. خو په جرمني کې د کډوالو د منلو پر ضد سیاسي فضا پیاوړې شوه او د مرتس حکومت چې د پناه‌غوښتونکو د کمولو په ژمنه واک ته رسېدلی، د ژمنه‌لرونکو افغان پناه‌غوښتونکو د لېږد بهیر یې له اوږده ځنډ وروسته پیل کړ.

د مرتس حکومت ویلي چې د پخواني حکومت ژمنو ته به ژمن پاتې شي، خو له دې وروسته د سلګونو نورو پناه‌غوښتونکو د لېږد لپاره، چې له میاشتو راهیسې لوېدیځو هېوادونو ته د تلو په تمه دي، هېڅ ډول نوی پروګرام نه لري.

د ننګرهار ولایت لپاره د طالبانو د امنیه قومندانۍ په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې محمد ابراهیم صدر د هبت‌الله اخوندزاده د ځانګړې لارښونې له‌مخې دغه ولایت ته سفر کړی او په ترڅ کې یې د هبت‌الله اخوندزاده فرامین، حکمونه او لارښوونې چې تر ډېره په‌کې د نشه‌يي توکو کر، کارونې او قاچاق او همداراز له کاري دخالت څخه مخنیوی، د سیرت او صورت جوړول، د قومیت، ژبې او سمت پالنې څخه ډډه کول او له ولس سره د ښو اړیکو جوړول شامل و، شریکې کړې دي.

ابراهیم صدر په دې غونډه کې چې په شاهي ماڼۍ کې جوړه شوې وه، ولس یووالي ته راوباله او زیاته یې کړه: «که د ولس او نظام ترمنځ اعتماد او باور وي، نو دښمن هېڅکله اختلاف نه‌شي رامنځته کولی».

صدر د دغه ولایت له طالبانو وغوښتل چې د تغییر او تبدیل پر مهال اړوند وسایل وسپاري، یونیفورم مراعات کړي، له خیالي تشکیل څخه مخنیوی او همداراز باید د دندو پر مهال له ځیرک موبایل څخه استفاده ونه‌کړي.

نوموړي د مشرتابه اطاعت او ځينې نور موارد هغه عوامل ياد کړل چې په ترڅ کې يې اسلامي نظام حاکم شوی او سپارښتنه يې وکړه چې اوس د مسوولیت او ستر امتحان په وخت کې هم همدې برخو ته پاملرنه وشي

د یادونې وړ ده، چې له څه مودې راهیسې ابراهیم صدر د ښې حکومتولۍ، د همغږۍ د رامنځته کولو او د هبت‌الله د اوامرو د عملي کېدو په نوم ولایتي سفرونه پیل کړي او لا هم دوام لري، خو لا تر اوسه په کره توګه روښانه نه‌ده، چې دغه چاره یوازې د ښې حکومتولۍ لپاره دي، که هبت‌الله غواړي په دغه ډول سفرونو سره د خپل نفوذ ساحه پراخه کړي.