هند وايي د افغانستان د درملو اوږدمهاله اړتیاوې به پوره کړي

نوموړي دغه څرګندونې تېره ورځ (د مرغومي لومړۍ نېټه) د یاد وزارت له‌خوا د کډوالۍ د دایمي حل لپاره د جوړې شوې طرحې د مسودې د چارو بشپړولو په موخه د اړوندو وزارتونو او ادارو له کاري ډلې سره په ګډه ناسته کې کړې دي.

مولوي کبیر ویلي:« د کډوالۍ د دایمي حل او د داخلي بې‌ځایه شویو ستونزو ته د رسېدنې په برخه کې به د کډوالۍ د دایمي حل طرحه اغېزمنه اوسي او د اړوندو حکومتي او نړۍوالو ادارو تر منځ به پر همغږۍ سربېره د مرستو جلب، اړتیاوو پېژندل او کاري ساحه روښانه کړي.»

مولوي کبیر په یاده ناسته کې ادعا کړې، چې بهر ته د کډوالو په شمېر کې د پام وړ کمښت راغلی. دا په داسې حال کې ده، چې وخت ناوخت بهر ته په ناقانونو لارو د سفر پرمهال د افغانانو د مړینې خبرونه خپرېږي.

د لېندۍ په ۳۰مه ایران ویلي و، چې ۲زره او ۱۰۶تنه ناقانونه افغانان چې د ایران او افغانستان په ګډو پولو کې د واورو له امله بند پاتې وو؛ د ایران د وسله‌والو ځواکونو په هڅو ژغورل شوي دي. د تایباد څارنوال ویلي و، یاد کسان تر درملنې او د قانوني مراحلو تر بشپړېدو وروسته طالبانو ته سپارل شوي دي.

دغه شمېرې د طالبانو د سترې محکمې د امنیتي او اجرایي ریاست د فعالیتونو په راپور کې خپرې شوې دي. په دې راپور کې د جرمونو ډول، تورونه، د بند موده، د بنديانو هویت او یا هم د هغوی د ساتنې ځای په اړه هېڅ ډول معلومات نه‌دي ورکړل شوي.

د طالبانو نظامي محکمو زرګونه احضاریې خلکو ته لېږلي دي. یو شمېر کسان د ټلیفوني اړیکو له لارې د طالبانو نظامي او قضایي بنسټونو ته د حاضرېدو لپاره وربلل شوي دي.

د طالبانو نظامي محکمې د دفاع، کورنیو چارو او استخباراتو وزارتونو د کارکوونکو د دوسیو د څېړلو صلاحیت لري.

په تېرو کلونو کې د طالبانو محکمو د انسان‌تښتونې، د اسنادو د جعل، وژنې او د کاري صلاحیتونو د ناوړه استفادې په تورونو دوسیې څېړلې دي. خو په ډېرو مواردو کې طالبانو د تورنو کسانو د هویت، د هغوی د دندو، د محاکمې د بهیر او صادرو شویو حکمونو په اړه ډېر لږ جزییات خپاره کړي دي.

دغه غورځنګ د دوشنبې په ورځ (د مرغومي لومړۍ) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره د «یلدا شپه» د تیارو پر وړاندې یو لرغونی کلتور او د هیلو او مقاومت نښه بللې او زیاته کړې یې ده، په داسې حال کې چې افغان ښځې له پراخ او سازمان شوي تبعیض او ځپنې سره مخ دي، د «یلدا شپه» د دې ښکارندويي کوي چې افغان ښځې لا هم د ژوند، انساني کرامت او ازادیو له حقونو په شا شوې نه‌دي.

دغه غورځنګ ویلي: «د یلدا شپه به تېره شي، خو د افغان ښځو مقاومت دوام لري. د ښځو له معنا لرونکي حضور پرته عادلانه او تل پاتې راتلونکې شونې نه‌ده».

له دې سره سم، د ازادۍ پر لور د افغان ښځو غورځنګ بیا په همدې تړاو په یوې اعلامیې کې ویلي، افغان ښځې د طالبانو تر حاکمیت لاندې افغانستان کې له هر ډول انساني حقونو په سیستماتیک ډول محروم شوي او په باور یې دغه محرومیت باید د نړۍوالو له لوري د جنسیتي اپارتاید په توګه په رسمیت وپېژندل شي.

دوی د افغان ښځو په تړاو د نړۍوالو پر چوپتیا نیوکه کړې او ویلي یې دي: «د دغه وضعیت پر وړاندې چوپ پاتې کېدل بې پرېتوب نه‌دی او دوامداراه چوپتیا د ظلم دوام شونی کوي».

دغه غورځنګ له ملګرو ملتونو، د بشري حقونو له نړۍوالو بنسټونو او اغېزناکو هېوادونو غوښتي، چې طالبان باید په دې برخه کې ځواب ورکړې ته اړ کړي او د افغانستان د راتلونکې په تړاو په هر ډول پرېکړو کې باید افغان ښځې ګډون ولري.

د یادونې وړ ده، چې طالبانو له څه باندې څلورو کلونو راهیسې نجونې زده‌کوونکې له شپږم ټولګي پورته له زده‌کړو او ښځې یې له کار کولو منع کړې دي.

د پاکستان دیني عالمانو د دوشنبې په ورځ (د مرغومې لومړۍ) د «پاکستان امت یووالي» په نوم غونډه کې له داخلي مسایلو سربېره د افغانستان او پاکستان تر منځ پر اوسني ترینګلي وضعیت هم اندېښنه څرګنده کړه.

دوی د غونډې په پای کې په یوې ګډې اعلامیه کې په ډاګه کړه، چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ اوسنی کړکېچ د دواړو هېوادونو په ګټه نه‌دی او په وینا یې ګټه یې یوازې د اسلام دوښمنانو ته رسېږي.

اعلامیه کاږي: «د قومونو او ملتونو ترمنځ ستونزې د جګړې له لارې نه‌هوارېږي، بلکې دا د خبرو اترو او تفاهم له لارې حل کېدای شي. اړینه ده چې د دواړو هېوادونو لوړپوړي چارواکي د یو بل اندېښنې واوري او د تاوتریخوالي پر ځای د سولې، ورورولۍ او همکارۍ لاره خپله کړي».

دغې اعلامیه کې همداراز له دواړو لوریو غوښتل شوي، چې د دوه اړخیزې سوداګرۍ دوام لپاره هم زمینه برابره کړي.

له څه باندې دوو میاشتو راهیسې د پاکستاني پوځيانو او افغان طالبانو تر منځ له څو ځلي جګړو سره سم، پر ډيورند کرښه ټولې لارې تړل شوي او ورسره له مساپرو سربېره سوداګري په بشپړ ډول بنده شوې ده.

له دې سره سم، د جمعیت علمای پاکستان مشر مولانا فضل‌الرحمان هم په دې غونډه کې د ستونزو د حل لپاره د دواړو هېوادونو تر منځ د خبرو پر بیا پیلېدو له ټينګار سربېره په پاکستان کې له افغان کډوالو سره د پاکستاني پولیسو پر چلند هم نیوکې وکړې.

مولانا فضل‌الرحمان زیاته کړه، پاکستان شکایت لري چې له افغانستان څخه ورتلونکي وسله‌وال پرې بریدونه کوي او پاکستان هم ټول زور له افغان کډوالو باسي او په یو مخیز ډول او بې‌رحمۍ سره یې د اېستنې پرېکړه کړې ده.

هغه همداراز وویل، په پاکستان کې د وسله‌والو فعالیت د علماوو د تایید وړ نه‌دی او پاکستان هم باید له افغان کډوالو سره له ناسم چلنده لاس واخلي.

پاکستان له څو میاشتو راهیسې له دغه هېواده د ټولو افغان کډوالو اېستنې ته ملا تړلې او تر اوسه یې سلګونه زره افغانان اېستلي او لا هم دغه بهیر دوام لري.

د یادونې وړ ده، چې د افغان طالبانو او پاکستان تر منځ له څو ځلي مخامخ جګړو وروسته د دواړو لوریو تر منځ د سولې په موخه په قطر، ترکیې او سعودي عربستان کې خبرې وشوې، خو له اوربند پرته بله هېڅ پایله یې نه‌درلوده.

راپورونه وایي، چې د جان‌الله ایوبي لپاره د فاتحې مراسم هم ترسره شوي چې په هغو کې نوموړی د «شهید قهرمان» په نوم یاد شوی دی. همداراز ویل کېږي، چې د طالبانو یو شمېر سیمه‌ییز چارواکي هم په دغو مراسمو کې حاضر وو.

یاد برید د لړم پر ۱۹مه ترسره شوی، چې څلورو بریدګرو پر واڼه پوځي اکاډمۍ برید وکړ. د پاکستاني چارواکو په وینا، په دې برید کې درې پوځیان وژل شوي او له بریدګرو څخه دوه تنه افغانان وو.

د معلوماتو له‌مخې، بریدګرو د چاودېدونکو توکو ډک موټر د اکاډمۍ اصلي دروازې ته ورساوه او وروسته یې له امنیتي ځواکونو سره نښته وکړه. د پاکستان حکومت وروسته اعلان وکړ، چې ټول بریدګر وژل شوي دي.

پاکستاني چارواکو ادعا کړې، چې دا برید له افغانستان څخه تنظیم شوی و. د پاکستان د اطلاعاتو او خپرونو وزارت په یوې اعلامیه کې ویلي و، چې برید په افغانستان کې طرحه او هدایت شوی و او د زاهد په نوم یوه بهرني وګړي یې پلان جوړ کړی و، چې نورولي محسود د برید کولو امر ورکړی و. د یاد وزارت په وینا، په برید کې کارول شوي تجهیزات، د امریکایي وسلو په ګډون له افغانستان څخه برابر شوي وو.

بلخوا، د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د لړم پر ۲۰مه په یوه اعلامیه کې په اسلام‌اباد او د واڼه پر پوځي اکاډمۍ د شویو بریدونو سخته غندنه کړې وه او ټینګار یې کړی و، چې له افغانستان څخه پر پاکستان د بهرنیو وسله‌والو د بریدونو ادعاوې ناسمې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان د وسله‌والو ځواکونو مشر عاصم منیر تازه ادعا کړې چې د تحریک طالبان پاکستان شاوخوا ۷۰ سلنه غړي افغانان دي او له طالبانو یې غوښتي، چې د پاکستان او ټي‌ټي‌پي ترمنځ روښانه دریځ خپل کړي.