په هرات کې د طالبانو رسنیز دفتر خبر ورکړی، چې د لومړي ځل لپاره د ۲۳ مېلیونه افغانیو په ارزښت د هرات صنعتي ماشینونه تاجکستان ته صادر شول. د دوی لهخوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په دغه جوپه کې د ګچ او سمنټو د فابریکو لپاره ځانګړي ماشینونه او دستګاوې هم شاملې دي.
د خبرپاڼې له مخې؛ د دغه صادراتو ټولیز ارزښت ۸۰ مېلیونه او ۴۵۰زره افغانۍ دی، چې په لومړي پړاو کې د ۲۳ مېلیونه او ۴۵۰زره افغانیو په ارزښت یوه جوپه صادرېږي.
د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت خبر ورکړی، چې هندي پانګهوالو د افغانستان د کانونو په برخه کې د پانګونې لپاره لېوالتیا څرګنده کړې او د مسو او اوسپنې په ګډون د کاني سرچینو په کارولو کې یې د همکارۍ ژمنه کړې ده.
د دغه وزارت لهخوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، د کانونو او پټرولیم وزارت مالي او اداري مرستیال مولوي حسامالدین صابري له هندي پانګهوالو سره په کابل کې لیدلي دي.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې هندي پانګهوالو د مسو او اوسپنې په ګډون د کاني سرچینو په کارولو کې د همکارۍ ژمنه کړې ده. خبرپاڼه زیاتوي، مولوي حسامالدین صابري هم د دغه پانګهوالو له لېوالتیا هرکلی کړی او ویلي یې دي: «هغه پانګهوال چې غواړي په افغانستان کې د کانونو په برخه کې پانګونه وکړي، وزارت د قانوني همکاریو او اړینو اسانتیاوو برابرولو لپاره چمتو دی؛ څو پانګهوال په اسانۍ خپلې پروژې پرمخ یوسي.»
تر ډېره بریده پر طالبانو نیوکې کېږي، چې دغه کانونه په نامسلکي توګه سپړي چې تر ډېره د کانونو اصلي زېرمو ته زیان اړوي. طالبانو واک ته له رسېدو سره سم په افغانستان کې د تېلو، ګازو، ډبرو سکرو او ګران بیه ډبرو د کانونو سپړلو ته خورا ډېره پاملرنه کړې ده.
دغې ډلې په تېرو درېیو کلونو کې د افغانستان د بېلابېلو کانې زیرمو اېستلو قرادادونه د چین او یوشمېر نورو هېوادونو په ګډون کورنیو شرکتونه ته هم ورکړي دي. په دغې ډلې تور دی، چې د افغانستان د کاني زېرمو په کېندلو کې پراخ فساد کوي.
د طالبانو تر واک لاندې د پېښو سره د مبارزې د چمتووالي ملي ادارې او د کډوالۍ نړۍوال سازمان د اقلیمي زیانمنتیا د ارزونې په تړاو تخنیکي ناسته کړې ده. د یادې ادارې په وینا؛ په دغه ناسته کې د اقلیمي بدلون له امله د افغانستان د زیانمنو سیمو، ټولنیزو او اقتصادي اغېزو په اړه خبرې شوې دي.
د طالبانو د یادې ادارې استازو ویلي، د وچکالۍ له امله اغېزمنې سیمې بېړنیو مرستو ته اړتیا لري او هڅه کېږي چې د همکارو بنسټونو په همغږۍ زیانمنو کسانو ته رسېدنه وشي.
د طالبانو تر واک لاندې د پېښو سره د مبارزې د چمتووالي ملي ادارې په خبرپاڼه کې راغلي، چې په یادې ناسته کې د کډوالۍ نړۍوال سازمان استازې د افغانستان د اقلیمي زیانمنتیا د درېیم پړاو ارزونې په اړه معلومات ورکړي. نوموړې ویلي، چې دغه ارزونه د وچکالۍ ځپلو د مرستې لپاره د اغېزمنو پالیسیو او پروګرامونو په طرحه کې مهم رول لري.
هغې ټینګار کړی، چې د کډوالۍ نړۍوال سازمان به د اقلیمي بدلون د اغېزو د کمولو او راستنېدونکو کډوالو د ملاتړ لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکړي. افغانستان د اقلیمي ناورینونو له امله یو له زیانمنو هېوادونو څخه بلل کېږي. د نړۍوالو راپورونو له مخې؛ ډېری افغانان له اقتصادي ستونزو سره مخ دي او روان کال د هېواد ختیځ او شمالي ولایتونه د سختو زلزلو شاهدان وو، چې خلکو ته یې سخت مالي او ځاني زیانونه واړول او ګڼ خلک یې بېکوره کړل.
د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون د چهارشنبې په ورځ (د مرغومي ۳مه) خبر ورکړی، چې پرون له ایران او پاکستان نه ۶۹۳ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي. د دغه کمېسیون په راپور راغلي، چې له دغه کډوالو سره مالي مرستې هم شوې ده.
د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د کندهار د سپین بولدک، د ننګرهار د تورخم، د هلمند د بهرامچې، د هرات د اسلامکلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه کړای شوي دي.
په راپور کې راغلي، له دې ډلې د ننګرهار ولایت د تورخم له لارې ۵۷۹ کورنۍ، د کندهار د سپین بولدک له لارې ۴۶ کورنۍ، د هلمند د بهرامچې له لارې ۲۶ کورنۍ، د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ۲۲ کورنۍ او د هرات د اسلامکلا له لارې ۲۰ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي.
دا په داسې حال کې ده، چې په پاکستان او ایران کې د افغان کډوالو وضعیت د اندېښنې وړ دی. راپورونه ښيي، چې د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې د پولیسو د عملیاتو په لړ کې افغان کډوال د پلټنو، نیولو او جبري اېستلو له ګواښ سره مخ دي.
تازه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزیر مولوي عبدالکبیر هم ویلي، چې واک ته د یادې ډلې له رسېدو راهیسې ۶،۸ مېلیونه کډوال له ګاونډیو او نورو هېوادونو افغانستان ته ستانه شوي او دغه شمېره د لوړېدو په حال کې ده.
د ایران د کار او ټولنیزې هوساینې وزارت ویلي، د روان کال له پیله تراوسه له دغه هېواده شاوخوا ۱.۶ مېلیونه بېاسناده کډوال وتلي چې دغه بهیر د کار بازار سخت اغېزمن کړی دی.
د ایران د کار وزارت د وګړو عمومي رییس علي باقري د دغه هېواد يوې رسنۍ سره په مرکه کې ویلي، چې له ایران نه د بېاسناده کارګرو وتل د کاري ځواک د کمېدو لامل شوی؛ خو قانوني کارګرو بیا خپل فعالیت ته لاهم دوام ورکړی.
نوموړي ټینګار کړی، د ایران لومړیتوب له ایراني کارګرو ملاتړ دی او بهرني کارګر یوازې په هغو برخو کې ګوماري چې د ایراني بدیل امکان نهوي. هغه وایي، د «کاري ویزې» طرحه پلې شوې چې له مخې به یې کار ورکوونکي وکولای شي د بهرنیو کارګرو لپاره ۹ میاشتنۍ قانوني ویزې ترلاسه کړي.
باقري زیاته کړه، د دغه کاري ویزو چې شمېر یې وړاندې ۲۰۰زره ښودل شوی و؛ ښایي د اړتیا په صورت کې یې په شمېر کې بدلون راشي او دغه ویزې یوازې د کارګرو لپاره دي، د کورنۍ غړي پهکې شامل نهدي.
په داسې حال کې چې افغانستان کې د کاري فرصتونو نشتوالي ډېری ځوانان د ایران په ګډون نورو ګاونډيو هېوادونو ته په ناقانونه لارو تګ ته اړ اېستي؛ ایران سږ کال د کاري ویزو اعلان وکړ چې له مخې به یې زرګونه افغان کارګر ایران کې په قانوني توګه دندې ترلاسه کړي.
د پښتنو يوې قبايلي جرګې د پاکستان له حکومت نه غوښتي، ژر تر ژره دې د چمن دروازه د زرګونه هغه مساپرو او سوداګرو لپاره پرانیزي چې په تېرې اکتوبر میاشت کې له طالبانو سره تر نښتو او د دروازو تړل کېدو وروسته په افغانستان کې بند پاتې دي.
قبايلي مشرانو امانالله خان او ملک عبدالخالق لالا غبیزي د سېشنبې په ورځ یوې خبري غونډې ته وویل، چې پر ډیورنډ کرښې د لارو د تړل کېدو له کبله سوداګریز فعالیتونه له دوو میاشتو راهیسې له ځنډ سره مخ شوي او په دغه کرښه ټول کاروبار بند دی.
ملک غبیزي هم وویل: «په افغانستان کې بند پاتې پاکستانيانو ته د اړوندو چارواکو لهخوا پاکستان ته د ستنېدو اجازه نه ورکول کېږي، چې دغه وضعیت د بشري اندېښنو لامل کېږي.» نوموړي غوښتنه وکړه، چې مساپرو ته دې له ځنډ پرته خپلو کورونو ته د ستنېدو اجازه ورکړل شي.
د قبايلي مشرانو په خبره؛ زرګونه کسان چې په قانوني پاسپورټ او ویزو یې افغانستان ته سفر کړی و، له څو اوونیو راهیسې په افغانستان کې بند پاتې دي او د ډېرو مساپرو د اسناد موده هم بشپړه شوې، چې د دوی ستونزې یې لا زیاتې کړې دي.
هغوی دارنګه ویلي، زرګونه لارۍ چې د کډوالو کډې یې وړلې، د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې بندې پاتې دي او د دغه لاریو چلوونکي د خوړو له سخت کمښت سره مخ دي.
قبايلي مشرانو ادعا کړې، چې خلک د چمن او کویټې ترمنځ لاره کې له باج اخیستنې سره هم مخ کېږي. دوی له اړوندو چارواکو غوښتنه کړې، چې د چمن اوسېدونکو ته د ازاد سفر اجازه ورکړي. د جرګې مشرانو اعلان وکړ، چې د چمن او نورو ولسوالیو د اوسېدونکو ستونزې د څرګندولو لپاره به درې ورځنۍ جرګه هم جوړه شي.