سراج‌الدین حقاني: افغانستان خوندي دی او له خاورې یې نورو هېوادونو ته هېڅ ګواښ نه‌شته

د دغه وزارت له‌خوا په درېیو جلا خپرو شویو خبرپاڼو کې راغلي، چې له دې ډلې له ایران نه ۱۰۶زره او ۴۰۳ کډوال، له ترکیې ۱۶۸۸ او له پاکستان نه ۱۳۳زره او ۶۸۹ کډوال بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

همدا تېره ورځ هم له ایران او پاکستان نه ۷۴۵ کډوالې کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي. د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزیر مولوي عبدالکبیر هم تر دې وړاندې ویلي و، چې واک ته د یادې ډلې له رسېدو راهیسې ۶،۸ مېلیونه کډوال له ګاونډیو او نورو هېوادونو افغانستان ته ستانه شوي او دغه شمېره د لوړېدو په حال کې ده.

له بل پلوه د ترکیې د کډوالۍ ادارې تېره ورځ خبر ورکړی، چې د روان زېږدیز کال له پیل راهیسې تر اوسه پورې په دغه هېواد کې له ۱۵۲زرو زیات پناه‌غوښتونکي نیول شوي، چې له دې ډلې ۴۲زره او ۲۰۲ یې افغانان دي.

دغه شمېرې داسې مهال خپرېږي، چې په پاکستان او ایران کې د افغان کډوالو وضعیت د اندېښنې وړ دی. راپورونه ښيي، چې د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې د پولیسو د عملیاتو په لړ کې افغان کډوال د پلټنو، نیولو او جبري اېستلو له ګواښ سره مخ دي.

تازه د بې‌ځایه شویو نړۍوال سازمان هم له ایران نه افغانستان ته د افغان کډوالو او په ځانګړي ډول د پخوانیو افغان پوځيانو د جبري ستنولو په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړې ده. دغه سازمان له ګاونډیو هېوادونو غوښتي، چې سملاسي دې د پخوانیو افغان پوځیانو جبري ستنونه ودروي.

د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ دغه کسان چې د پاکستان په بېلابېلو سیمو کې نیول شوي وو او د دغه هېواد په زندانونو کې له یوې ورځې تر دوو میاشتو پورې بندیان وو، تر خوشې کېدو وروسته د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.

په خبرپاڼه کې د دغه کسانو د جرمونو په اړه څه نه‌دي ویل شوي؛ خو په پاکستان کې افغانان تر ډېره په دغه هېواد کې د اوسېدو قانوني اسنادو نه لرلو له امله د پولیسو له‌خوا نیول کېږي. په تېرو وروستیو کې دغه لړۍ د خیبرپښتونخوا ایالت ته هم غځېدلې ده.
په پېښور کې مېشت افغان کډوال وایي، چې د پولیسو له وېرې له کوره بهر نه‌شي وتلای او که پولیس یې ونیسي؛ نو بېرته یې په جبري توګه افغانستان ته ستنوي.

له هغه راهیسې چې له طالبانو سره د اسلام‌اباد اړیکې ترېنګلې شوې؛ پاکستان د پلازمېنې په ګډون په یوشمېر ښارونو کې د افغان کډوالو پرضد عملیاتو ته زور ورکړی. په تېرو وروستیو کې پاکستاني پولیسو د افغانانو د نیولو لپاره ان د دوی د کورونو دروازې هم ماتې کړې دي.

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د کندهار د سپین بولدک، د ننګرهار د تورخم، د هلمند د بهرامچې، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه کړای شوي دي.

په راپور کې راغلي، له دې ډلې د ننګرهار ولایت د تورخم له لارې ۵۸۰ کورنۍ، د کندهار د سپین بولدک له لارې ۷۹ کورنۍ، د هلمند د بهرامچې له لارې ۲۹ کورنۍ، د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ۳۳ کورنۍ او د هرات د اسلام‌کلا له لارې ۲۴ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې په پاکستان او ایران کې د افغان کډوالو وضعیت د اندېښنې وړ دی. راپورونه ښيي، چې د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې د پولیسو د عملیاتو په لړ کې افغان کډوال د پلټنو، نیولو او جبري اېستلو له ګواښ سره مخ دي.

تازه د بې‌ځایه شویو نړۍوال سازمان هم له ایران نه افغانستان ته د افغان کډوالو او په ځانګړي ډول د پخوانیو افغان پوځيانو د جبري ستنولو په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړې ده. دغه سازمان له ګاونډیو هېوادونو غوښتي، چې سملاسي دې د پخوانیو افغان پوځیانو جبري ستنونه ودروي.

د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزیر مولوي عبدالکبیر هم ویلي، چې واک ته د یادې ډلې له رسېدو راهیسې ۶،۸ مېلیونه کډوال له ګاونډیو او نورو هېوادونو افغانستان ته ستانه شوي او دغه شمېره د لوړېدو په حال کې ده.

د یاد سازمان په وینا؛ د ۲۰۲۱کال په اګست میاشت کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د افغانستان پخواني امنیتي ځواکونه د غچ‌اخیستنې، ناقانونه وژنو، خپل‌سرو نیونو، شکنجو او جبري ورکېدو له ګواښ سره مخ دي.

د راپور له مخې؛ یوازې د ۲۰۲۵کال د جون له ۲۴مې د جولای تر ۹مې پورې، له ۵۰۰ زرو زیات افغان کډوال په جبري توګه له ایران نه اېستل شوي دي. ویل کېږي، چې یو شمېر یې سره له قانوني اسنادو نیول شوي، وهل شوي او د خوړو، اوبو او روغتیايي خدمتونو له نشتوالي سره مخ شوي دي. دغه اداره خبرداری ورکوي، چې افغانستان ته د پخوانیو پوځیانو ستنول د هغوی لپاره د مرګ معنا لري.

د بې‌ځایه شویو نړۍوال سازمان د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو د ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ راپورونو ته په اشارې ویلي، چې طالبان لا هم په سرحدي لارو کې د پخواني حکومت اړوند کسان نیسي.

یادې ادارې د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو له عالي کمېشنرۍ هم غوښتي، چې د بېړنیو ثبت او ساتنې ډلې وګوماري؛ څو پخواني افغان امنیتي ځواکونه د «لوړ ګواښ» ډلې په توګه ثبت کړي او د هغوی لپاره د خوندي استوګنې او درېیمو هېوادونو ته د لېږد لارې برابرې کړي.

همدا راز له ایران او پاکستان نه غوښتنه شوې، چې د افغان کډوالو جبري اېستنې ودروي. دغه ادارې له نړۍوالې ټولنې غوښتنه کړې، چې د ډیپلوماټیک فشار او بشري مرستو په زیاتولو سره، د دغه بشري ناورین د لا پراخېدو مخه ونیسي.

په کندهار کې د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ ریاست ویاند محمد حنیف حقمل وایي، چې دغه ولایت اوس د غوښې او هګۍ له پلوه پرځان بسیا شوی او بهرنیو وارداتو ته اړتیا نه‌لري. هغه وایي، دامهال د چرګانو دانه هم په کندهار ولایت کې تولیدېږي.

د دغه فارم مسوولین وایي، چې په دغه فارم کې شاوخوا ۱۵۰ مېلیون ډالره پانګونه شوې ده. دوی وایي، په ورځني ډول شاوخوا ۳۵زره هګۍ او ۶۵زره غوښه تولیدوي؛ خو دغه شمېره د لوړېدو په حال کې ده.

د یاد فارم مسوول محمداغا وایي، چې په دغه فارم کې شاوخوا ۱۲۰ کسان په کار بوخت دي. په کندهار کې د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ ریاست وایي، چې دا مهال په دغه ولایت کې شاوخوا ۱۲۰۰ د چرګانو فارمونه فعال دي.

د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت تر دې وړاندې ویلي و، چې په هرات ولایت کې اوس‌مهال هره ورځ ۲.۵ مېلیونه هګۍ تولیدېږي. د دغه وزارت په وینا؛ په هرات کې د هګیو، غوښې او د چرګانو په تولید کې له ۱۲۰ مېلیون ډالرو څخه ډېره پانګونه شوې ده.