ملګري ملتونه: لاهم دوه مېلیونه افغان کډوال په پاکستان کې مېشت دي

هغه ویلي:« دغه مرکز د ډاکتر ناکامورا د هیلو پربنسټ جوړ شوی». نوموړي د یاد مرکز پرانیستل د ختیځ زون لپاره مهم ګام وباله او زیاته یې کړه، چې د نورو روغتیايي مرکزونو د جوړېدو هڅې هم روانې دي.

په یاده غونډه کې د «پي‌اېم‌اېس» موسسې مشر مسارو موراکامي ویلي، چې په دغه مرکز کې به ناروغانو ته وړیا خدمتونه وړاندې شي. جذام په نړۍ کې یو له ډېرو لرغونو ناروغیو ده، چې لومړۍ نښې یې په هند او مصر کې ثبتې شوې دي. دغه ناروغي ساري ده او د انسان عصبي سیستم، په تېره بیا د بدن پر سړو برخو لکه لاسونه، پښو او مخ برید کوي.

په ۲۰۱۵کال کې د افغانستان په بامیان او میدان وردګ ولایتونو کې هم د جذام ناروغۍ څو پېښې راپور شوې؛ خو د اسانتیاوو د نشتوالي او منفي دودونو له امله په افغانستان کې د جذام په ناروغۍ د اخته کسانو کره شمېر لا روښانه نه‌دی.

نوموړي د «تهران ډيزاين اونۍ» په مراسمو کې ويلي، د ايران خصوصي سکټور له حکومته غوښتي چې له افغانستان، عراق او د اوراسيا ټولنې له غړو هېوادونو سره په سوداګرۍ کې د اسعارو تړون شرط لرې شي. د هغه په وينا؛ دغه اقدام به د توليدوونکو او صادرونکو انګېزه لوړه کړي او لږ تر لږه ۱۲ مېليارد ډالره به د ايران صادراتو ته ور زیات کړي.

د اسعارو تړون هغه حکومتي تګلاره ده، چې له صادروونکو غواړي د صادراتو له لارې تر لاسه شوې پيسې بېرته هېواد ته راوړي او په مجازو بانکونو يا صرافيو کې يې په نيمایي بیه وپلوري؛ تر څو حکومت د اسعارو بازار تنظيم کړي، د پانګې د وتلو مخه ونيسي او د وارداتو لپاره اړينې پيسې برابرې کړي؛ خو دغه تګلاره د صادرونکو د صادراتو انګېزه کمولای شي.

نوموړي افغانستان د ايران لپاره يو مهم او نږدې صادراتي بازار وباله او زياته يې کړه، که د صادراتو د اسعارو بیه د ازاد بازار له بيې سره نږدې وټاکل شي؛ نو صادرونکي به په اسانۍ ترلاسه شوې پيسې بېرته هېواد ته راوړي او خپل فعاليتونه به پراخ کړي.

نجفي‌عرب دارنګه ټينګار وکړ، چې ايراني توليدوونکي بايد د افغاني مصرفوونکو د خوښې، اړتياوو او کلتور له مخې خپل محصولات طرحه او توليد کړي.

راپور زیاتوي، دغه احضارونه د هغو لیکونو پر بنسټ ترسره شوي چې د پناه‌ غوښتونکو د اسنادو د بیا کتنې لپاره صادر شوي دي. ځینې لیدنې د کرسمس او نوي کال په ورځو ټاکل شوي او یو شمېر نور کډوال د جمعې او شنبې په ورځو هم وربلل شوي دي.

تر دې وړاندې هم د امریکا د کډوالۍ ادارې داسې کسان، چې د ورته لیدنو لکه د ګرین کارت د مرکې لپاره ورغلي و، نیولي دي.

د امریکا د کورنیو قوانینو او د کډوالۍ نړۍوالو تړونونو له‌مخې، دغه افغانان له خطر سره مخ پناه‌ غوښتونکي ګڼل شوي او تر هغې چې د هغوی دوسیې په محکمو کې په بشپړ ډول نه‌وي څېړل شوي، له شړلو خوندي دي. خو ټرمپ د هغوی لنډمهالی خوندي وضعیت پای ته ورساوه او افغان پناه‌ غوښتونکي اوس د قانوني ملاتړ له نشتوالي سره، د نیول کېدو او شړل کېدو له خطر سره مخ دي.

د افغانانو د کډوالۍ ملاتړ سازمان "افغان اېواک" مشر شان وانډیور د چهارشنبې په ورځ خبرداری ورکړی و، چې د امریکا حکومت د رخصتیو له امله درېدلو سیستمونو د زرګونو افغان کورنیو ژوند له جدي ګواښ سره مخ کړی دی.

شان وندایور بلومبرګ ته ویلي: «د رخصتیو کارول د افغانانو د نیولو لپاره، په داسې وخت کې چې وکیل او محکمې ته لاسرسی محدود وي، عادي اداري کار نه‌ښکاري».

خو د امریکا د کورني امنیت وزارت ویاند بیا دغه لیدنې «معمولي کړنلاره» بللې او ټینګار یې کړی چې د پناه‌ غوښتونکو اسناد ان د رخصتیو پر مهال هم څېړل کېږي.

تر دې وړاندې شان وانډیور د ټایمز اف سنډیاګو ورځپاڼې ته د چهارشنبې په ورځ (د مرغومي ۳مه) په خپلې لیکنه کې لیکلي، له هغې ورځې چې کابل سقوط وکړ، په قطر او څو نورو هېوادونو کې ګڼ افغان متحدین، ژباړونکي، دولتي کارکوونکي، خبریالان، ښځې او د امریکايي کورنیو خپلوان د پروسو د ټکني کېدو له امله بند پاتې دي.

د ده په وینا، داسې نښې شته چې د امریکا د کډوالۍ اداره غواړي د کرسمس او نوي کال په ورځو کې د نیونو عملیات ترسره کړي؛ هغه وخت چې محکمې تړلې وي او د قانوني وکیل لاسرسی محدود وي. نوموړی دا اقدام «ظالمانه او له اخلاقي پلوه د نه‌منلو» بولي.

وانډیور زیاتوي، چې دغه کړنې کورنۍ تجزیه کوي، ماشومان له پالونکو بې‌برخې کوي او هغه کسان چې یو وخت د متحدینو په سترګه ورته کتل کېدل، اوس د «دښمن» په توګه چلند ورسره کېږي.

په امریکا کې د یوه افغان له لوري د ملي ګارد د یوې سرتېرې له وژنې او د یوه بل له ټپي کېدو وروسته د ټرمپ حکومت د کډوالۍ بهیر سخت کړی دی.

سیما سمر د پنجشنبې په ورځ (د مرغومي ۴مه) د بریتانیا له ګاردین ورځپاڼې سره په مرکه کې ویلي: «افغانستان به ښايي اوس خوندي ښکاري، ډېرې چاودنې نه‌کیږي، مګر دا د هدیرې امنیت یو ډول دی. تر ټولو سوله‌ییز ځای قبر دی، هلته هېڅوک اعتراض نه کوي».

هغې په افغانستان کې د امنیت د تعریف په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې زیاته کړه: «کله چې یوه ښځه په خوندي ډول پر سړک نه‌شي ګرځیدلی امنیت څه معنی لري؟ کله چې یوه نجلۍ ښوونځي ته د تګ اجازه ونه‌لري امنیت څه شی دی؟ کله چې کورنۍ د غرمې لپاره یو څه ولري، مګر د ماښام لپاره یې ونه‌لري امنیت څه شی دی؟ دا انساني امنیت نه‌دی».

د افغانستان د بشري حقونو د کمېسیون پخوانۍ مشرې ټینګار وکړ، چې ښځې او نجونې له اوسني وضعیت څخه تر ټولو زیات زیانمنې دي. د هغې په وینا، نن نجونې له منځنۍ او لېسې زده‌‌کړو محرومې دي، پوهنتونونه د ښځو پر مخ تړلي، ښځو ته اجازه نه‌شته چې په نادولتي بنسټونو کې کار وکړي، پارکونو ته لاړې شي او یا هم بې له محرم څخه سفر وکړي.

سیما سمر وویل: «حتی د ښځو غږ هم په عامه فضا کې نه‌اورېدل کېږي. د جنسیتي اپارتاید اصطلاح مبالغه نه‌ده؛ دا د افغانستان د ښځو او نجونو د ژوند حقیقت دی».

هغې د افغانستان د وضعیت په اړه د نړۍوالې ټولنې پر بې‌ پروایۍ نیوکه وکړه او ویې ویل: «نړۍواله ټولنه اوس هغه پخوانۍ لېوالتیا نه‌لري او نور پام نه‌کوي».

مېرمن سمر د سپټمبر د یوولسمې پېښو ته په اشارې خبرداری ورکړ، چې د افغانستان د هېرولو او ګوښه کولو پایلې پخوا هم تجربه شوې دي. هغې زیاته کړه: «موږ پوهېږو چې څه پېښېږي، نه‌یوازې د افغانستان لپاره، بلکې د ټولې نړۍ لپاره».

هغې دا هم وویل، چې اصلي تراژیدي د نړۍوالې ټولنې په چوپتیا او تسلیمۍ کې ده.

سیما سمر، چې تازه استرالیا ته تللې، د دې هېواد له حکومت څخه غوښتنه کړې، چې طالبانو ته د افغانستان د دیپلوماتیکو بنسټونو د سپارلو پر ځای، په کانبرا کې د افغانستان د پخواني حکومت د سفارت د استازو دیپلوماتیک اعتبار وغځوي.

تر دې وړاندې د استرالیا د بهرنیو چارو وزیرې پني وانګ ویلي و، چې د افغانستان د اوسني سفیر اعتبار به د فبرورۍ په میاشت کې تمدید نه‌شي.

د جرمنې او ناروې په ګډون لسګونو هېوادونو د طالبانو استازي پرته له دې، چې د دوی اداره په رسمیت وپېژني منلي دي، خو د سیما سمر په باور د پخواني حکومت د سفیرانو ساتل کولی شي یو پیاوړی پیغام ورکړي، نه یوازې طالبانو ته بلکې نړۍوالې ټولنې ته هم.

هغې د مرکې په پای کې هیله څرګنده کړه، یوه داسې ورځ به راشي چې افغانستان ته ستنه شي.

مېرمن سمر زیاته کړه:«زه لا هم په بشپړ ډول یوه افغان یم. هیله لرم یوه ورځ بېرته ستنه شم. تل وایم چې غواړم په خپل هېواد کې مړه شم».

طالب چارواکو په تېرو څلورو کلونو کې په وار وار ویلي، چې تر واک لاندې ادارو کې یې اداري فساد او له هغې ډلې د رشوت ورکړې او اخیستنې بهیر پایته رسېدلی، خو د دوی د ارشاد، حج او اوقافو وزارت له‌خوا د جمعې ورځې لپاره چمتو شوې خطبې متن کې راغلي، چې «رشوت اخیستل او ورکول، غلا، د خلکو مالونه په مختلفو بهانو خوړل او چور کول او غصب» په ټولنه کې د فساد له شته ډولونو څخه دي او باید خلکو ته یې د مخنیوي پوهاوی ورکړل شي.

په متن کې ټینګار شوی، چې د جمعې د ورځې په خطبه کې د وینا، ډېره برخه باید د ځمکو د غصب پر مخنيوي وي.

د طالبانو یاد وزارت لیکلي: «غصب په حقیقت کې ظلم او تجاوز دی، ځکه په شریعت کې د بل چا مال په ظلم سره اخیستلو ته وايي، غصب د ټولنې فساد دی».

طالبان د هرې جمعې د خطبې لپاره ټولو جوماتونو ته په کتبي ډول خطبې استوي، په دې جمعه کې د دوی له لوري د جوړې شوې خطبې په متن کې راغلي، چې د غصب له کبله جرمونه زیاتیږي او ټولنه «هلاکت» لورې ته ځې.

واک ته د طالبانو له رسېدو را وروسته دغې ډلې په ټول هېواد کې د ځمکو د غصب مخنیوي کمېسیون جوړ کړی او نږدې هره اونۍ په بېلابېلو ولایتونو کې د غصب شویو ځمکو له راګرځولو خبر ورکوي.

طالبانو تر اوسه د راګرځول شویو غصب شویو ځمکو دقیق ارقام نه‌دي وړاندې کړې، خو د عدلیې وزارت د ځینو راپورنو له‌مخې، چې په ټول هېواد کې د غصب شوې ځمکې اندازه شاوخوا ۲۶ میلیونه جریبه اټکل شوې ده.

د دې ترڅنګ د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو د معلوماتو پر بنسټ طالبانو ادعا کړې، چې په کندهار کې یې ۱۲۹ زره جریبه ځمکه له غصب څخه راګرځولې او تر ۱۰۰ زره جریبه نور یې تثبیت کړې ده.

د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو د یوه راپور له‌مخې، طالبانو په تېره یوه میاشت کې تر یو میلیون جریب زیاته ځمکه له غصب څخه خلاصه کړې ده.

په ټوله کې د رسمي سرچینو داسې دقیقه شمېره نشته، چې وښيي طالبانو په تېرو څلورو کلونو کې څومره ځمکه له غصب څخه راګرځولې ده.