پوتین په کلنۍ ټلویزیوني وینا کې د اوکراین جګړه د روسیې د خپلواکۍ تضمینوونکې وبلله

تر اوسه د دې لیدنې په تړاو د کومو رسمي یا سیاسي خبرو راپور نه دی خپور شوی او دواړو لوریو دا تماس غیر رسمي بللی دی.

پاکستاني رسنیو په ډاکه کې د ځینو حاضر چارواکو له قوله راپور ورکړی چې جي‌شنکر د ایاز صادق څوکۍ ته ورغی او له هغه سره یې د لاس په ورکولو سره روغبړ وکړ.

ویل کېږي چې د پاکستان د ملي شورا مشر په موسکا سره د هند د بهرنیو چارو وزیر هرکلی وکړ او دواړو لوریو یوازې یو لنډ روغبړ وکړ.

د بنګله‌دېش د لنډمهالي حکومت لوړپوړي سلاکار محمد یونس د چارشنبې په ورځ، د دې لیدنې انځورونه پر ایکس خواله رسنۍ خپاره کړل. هغه په خپل پیغام کې لیکلي: «د پاکستان د ملي شورا مشر سردار ایاز صادق د خالده ضیا د جنازې له مراسمو مخکې، په ډاکه کې د هند د بهرنیو چارو وزیر سوبرامانیام جي‌شنکر سره روغبړ وکړ.»

هند او پاکستان د روان میلادي کال په مې میاشت کې د څلور ورځو لپاره په پوځي نښته کې ښکېل شول، چې دا د روان کال له تر ټولو اندېښمنوونکو امنیتي تحولاتو څخه ګڼل کېږي.

د دواړو هېوادونو اړیکې د ۱۹۴۷ کال د هند لویې وچې له وېش راهیسې تر ډېره ترینګلې پاتې شوې دي او په ځانګړي ډول د کشمیر پر سر یې څو ځله لنډمهاله جګړې کړې دي.

دواړه هېوادونه اټومي وسلې لري او شنونکي خبرداری ورکوي چې د هند او پاکستان ترمنځ هره پراخه جګړه کولی شي نه یوازې سیمه‌ییزې، بلکې نړیوالې ویجاړوونکې پایلې ولري.

دا به په نږدې ۱۷ کلونو کې د جماعت لومړنی انتخاباتي حضور وي. دغه ګوند وروستی ځل د ۲۰۰۱ او ۲۰۰۶ کلونو ترمنځ دبي این پي د ایتلافي شریک په توګه په واک کې و.

د جماعت اسلامي مشر شفیق‌الرحمن رویټرز ته په مرکه کې وویل: «موږ لږ تر لږه د پنځو کلونو لپاره یو باثباته هېواد غواړو. که ګوندونه سره یو ځای شي، حکومت به په ګډه وچلوو».

نوموړي زیاته کړه چې د ملي یووالي حکومت لپاره باید د فساد پر ضد مبارزه ګډه اجنډا وي.

رحمان وویل، د حکومت مشري به هغه ګوند ته ورسېږي چې تر ټولو ډېرې څوکۍ وګټي. که جماعت اکثریت ترلاسه کړي، ګوند به پرېکړه وکړي چې ایا دی پخپله د صدراعظمۍ نوماند شي او که نه.

د جماعت بیا راڅرګندېدل د ۲۰۲۴ کال د اګست له پاڅون وروسته دي، چې په پایله کې یې پخوانۍ صدراعظمه شیخ حسینه له واکه لرې شوه. د هغې عوامي لیګ ګوند اوس له ټاکنو منع دی.

حسینه د جماعت سخته مخالفه وه او د هغې د واک پر مهال د جماعت یو شمېر مشران د ۱۹۷۱ کال د جګړې د ادعا شویو جنګي جرمونو له امله په مرګ محکوم شول.

جماعت اسلامي له ۲۰۱۳ کال راهیسې له ټاکنو منع و، خو د نوبل جایزې ګټونکي محمد یونس تر مشرۍ لاندې لنډمهاله حکومت د ۲۰۲۴ کال په اګست کې پر دغه ګوند ټول محدودیتونه لرې کړل.

رحمان د هند او بنګله‌دېش اړیکو ته په اشارې وویل چې هند ته د شیخ حسینې تښتېدل د اندېښنې وړ دي. هغه تایید کړه چې سږ کال یې له یوه هندي ډیپلوماټ سره لیدلي، خو دغه لیدنه د هندي لوري په غوښتنه پټه ساتل شوې ده.

نوموړي همدارنګه وویل چې جماعت اسلامي له پاکستان سره ځانګړې میلان نه لري او هڅه کوي له ټولو هېوادونو سره متوازنې اړیکې ولري.

د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزارت یوه پلاوي په دې وروستیو کې بنګله دیش ته سفر کړی او د جماعت اسلامي له مشرانو سره یې لیدلي دي.

له کرملین څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې د دواړو هېوادونو مشرانو د افغانستان وضعیت ته په کتو سره د سیمې روان امنیتي او سیاسي بدلونونه وڅېړل.

په خبرپاڼه کې د افغانستان په اړه د خبرو اترو لا ډیر جزییات نه دي ورکړل شوي، خو زیاتوي چې په دې ټیلیفوني اړیکه کې د روسیې او تاجکستان د ستراتیژیک مشارکت او یووالي د لا پیاوړتیا لپاره پر متقابلې ژمنې هم ټینګار شوی دی.

د افغانستان په اړه د روسیې او تاجکستان د ولسمشرانو خبرې په داسې حال کې دي، چې دوشنبه په دې وروستیو کې له افغانستان سره پر پوله د ناامنۍ د زیاتېدو خبره کوي.

د تاجکستان د ملي امنیت کمېټې تېره ورځ اعلان وکړ چې له وسله‌والو کسانو سره یې نښته کړې، چې د دوی په وینا له افغانستان څخه تاجکستان ته اوښتي وو. دې ادارې ویلي چې په دې نښته کې د یوې ترهګرې ډلې درې غړي او د تاجکستان دوه سرحدي ساتونکي وژل شوي دي.

همدارنګه، د تاجکستان د ولسمشرۍ ماڼۍ مطبوعاتي دفتر په لیندۍ میاشت کې تایید کړې وه، چې د افغانستان له خاورې د ترسره شویو دوو بریدونو په پایله کې پنځه کسان وژل شوي دي.

تر دغو پېښو وروسته، امام علي رحمان امنیتي ادارو ته امر وکړ چې د سرحدي امنیت وضعیت او د هغه د پیاوړتیا لارې وڅېړي.

زېلېنسکي د پوتین پر استوګنځي د برید ادعاوې «ناسمې» وبللې او ویې ویل، دغه ادعا د دې لپاره شوې چې پر اوکراین نور بریدونه توجیه شي او روسیه د جګړې د پای ته رسولو لپاره له ضروري ګامونو ډډه وکړي.

د اوکراین ولسمشر له خبریالانو سره په خبرو کې ویلي، چې د جګړې پای ته رسولو ته ژمن دی او چمتو دی د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین سره وګوري. د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د یکشنبې په ورځ ویلي و، هغه او زېلېنسکي د جګړې پای ته رسولو پر یوې هوکړې «نږدې» شوي؛ خو د ځمکنۍ بشپړتیا اړوند «ستونزمن مسایل» لا هم پرځای پاتې دي.

ټرمپ د امنیتي تضمینونو په اړه د زېلېنسکي پر وړاندې محتاط دریځ خپل کړی؛ خو ویلي یې دي چې اروپايي هېوادونه به د امریکا په ملاتړ د دغه هڅو «لویه برخه» پر غاړه واخلي.

روسیې د سې‌شنبې په ورځ له دغه ادعا وروسته چې کی‌یف د پوتین پر استوګنځي برید کړی وویل، چې په خبرو اترو کې به خپل دریځ سخت کړي. کی‌یف دغه ادعا بې‌بنسته بللې او ویلي یې دي، چې موخه یې د سولې خبرو لپاره د خنډ رامنځ ته کول دي.

دغه غبرګون وروسته له هغه خپور شو، چې متحده عربي اماراتو اعلان وکړ خپل پاتې ځواکونه له یمن نه باسي؛ دغه پرېکړه د سعودي عربستان له‌خوا د اماراتو ځواکونو د وتنې له غوښتنې وروسته وشوه. دغه بدلون د دوو پخوانیو متحدینو او د تېلو لویو تولیدونکو ترمنځ یو له خورا جدي ناورینونو څخه بلل شوی دی.

له دغه اعلان څو ساعته مخکې، د سعودي په مشرۍ ټلوالې د یمن په سوېل کې د مکلا بندر پر شاوخوا هوايي بریدونه کړي دي. ریاض ویلي، برید د وسلو پر یوې جوپې شوی؛ خو متحده عربي امارات بیا دغه ادعا رد کړې او ویلي دي، چې په یادې جوپې کې وسلې نه وې.

سعودي عربستان او متحده عربي امارات چې پخوا د سیمې د امنیت مهمې ستنې بلل کېدې، په وروستیو کلونو کې پر یمن او نورو سیمه‌ییزو مسایلو کې له جدي اختلافونو سره مخ شوي دي. د رویټرز د لیکنې له مخې؛ که څه هم د متحده عربي اماراتو د ځواکونو وتل ښايي لنډمهاله د تاوتریخوالي کچه راکمه کړي، خو د دواړو هېوادونو ترمنځ سیاسي اختلاف لا هم پر ځای دی.

دا په داسې حال کې ده، چې سعودي عربستان او متحده عربي امارات دواړه په اوپیک کې مهم لوبغاړي دي او د دوی ترمنځ هر ډول اختلاف کولای شي د تېلو د تولید کچې په اړه د یادې ډلې اجماع اغېزمنه کړي.