ملګرو ملتونو په ۲۰۲۵ کال کې د افغان کډوالو د ستونزو پر حل دوه نیم میلیارده ډالر لګولي

ددغه وزارت ویاند شرافت زمان پر ایکس خواله رسنۍ د طالبانو د عامې روغتیا وزارت مرستیال محمد حسن غیاثي له قوله لیکلي، چې روغتیا وزارت د روغتیايي عدالت د خونديتوب او د روغتیايي سکټور د پیاوړتیا په پام کې نیولو سره خلکو ته روغتیايي خدمتونه وړاندې کوي.

یاد وزارت د دغو ۴۰۰روغتیایي مرکزونو د موقعیت، کچې، ظرفیت، بودجې او د تمویل سرچینو په اړه کره معلومات نه دي خپاره کړي او دا هم نه ده روښانه چې یاد مرکزونه نوي جوړ شوي او که پخواني مرکزونه ترمیم شوي او بیا ځلې نومول شوي دي.

د داخله ناروغیو متخصیص ډاکټر همایون غوري افغانستان انټرنشنل – پښتو ته وویل چې یوازې د ودانیو شمېر د روغتیايي خدمتونو د ښه والي معیار نه شي کېدای، بلکې مسلکي پرسونل، درمل، تجهیزات او دوامداره بودجه بنسټیز عناصر دي چې تر ډېره په افغانستان کې له جدي کمښت سره مخ دي.

بل خوا په ګنو ولایتونو کې خلک وایي چې روغتیایي مرکزونه شته، خو یا تړلي وي، یا پکې مسلکي ډاکټران، په ځانګړي ډول ښځینه روغتیاپالان نشته. دا ستونزه په ځانګړي ډول د ښځو او ماشومانو لپاره جدي ده، ځکه د طالبانو د محدودیتونو له امله ډېری ښځې روغتیايي خدمتونو ته لاسرسی نه شي موندلای.

د ننګرهار ولایت شرزاد ولسوالۍ یوه اوسېدونکې وایي:«کلینیک شته، خو ښځینه ډاکټره او درمل پکې نشته، موږ نه شو کولای نارینه ډاکټر ته ولاړې شو، مجبوره یو په کور کې پاتې شو.»

د نړیوالو مرستو کمېدل، د طالبانو بندیزونه، د روغتیايي بنسټونو تړل کېدل او د سلګونو روغتیايي کارکوونکو بې‌کاره کېدل هغه واقعیتونه دي چې د طالبانو له بیا ځلې واکمنېدو وروسته راپورته شوي دي. د ملګرو ملتونو او نړیوالو مرستندویو ادارو راپورونه ښيي چې د افغانستان روغتیايي سیستم له جدي ګواښ سره مخ دی.

طالب چارواکو د همدې میاشتې په اوږدو کې اعلان وکړ، چې د افغانانو شاوخوا ۴۵۰ میلیونه ډالر بهرنیو هېوادونو ته د درملنې پر سفرونو او لګښتونو لګیږي.

له کرملین څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې د دواړو هېوادونو مشرانو د افغانستان وضعیت ته په کتو سره د سیمې روان امنیتي او سیاسي بدلونونه وڅېړل.

په خبرپاڼه کې د افغانستان په اړه د خبرو اترو لا ډیر جزییات نه دي ورکړل شوي، خو زیاتوي چې په دې ټیلیفوني اړیکه کې د روسیې او تاجکستان د ستراتیژیک مشارکت او یووالي د لا پیاوړتیا لپاره پر متقابلې ژمنې هم ټینګار شوی دی.

د افغانستان په اړه د روسیې او تاجکستان د ولسمشرانو خبرې په داسې حال کې دي، چې دوشنبه په دې وروستیو کې له افغانستان سره پر پوله د ناامنۍ د زیاتېدو خبره کوي.

د تاجکستان د ملي امنیت کمېټې تېره ورځ اعلان وکړ چې له وسله‌والو کسانو سره یې نښته کړې، چې د دوی په وینا له افغانستان څخه تاجکستان ته اوښتي وو. دې ادارې ویلي چې په دې نښته کې د یوې ترهګرې ډلې درې غړي او د تاجکستان دوه سرحدي ساتونکي وژل شوي دي.

همدارنګه، د تاجکستان د ولسمشرۍ ماڼۍ مطبوعاتي دفتر په لیندۍ میاشت کې تایید کړې وه، چې د افغانستان له خاورې د ترسره شویو دوو بریدونو په پایله کې پنځه کسان وژل شوي دي.

تر دغو پېښو وروسته، امام علي رحمان امنیتي ادارو ته امر وکړ چې د سرحدي امنیت وضعیت او د هغه د پیاوړتیا لارې وڅېړي.

د افغانستان اماني صندوق د چارشنبې په ورځ، د مرغومي پر لسمه، د میلادي کال له پای سره هم‌مهاله په یوه خبرپاڼه کې ولیکل چې په ۲۰۲۵ کال کې یې د افغانانو ملاتړ کړی او همدارنګه په تېرو څلورو کلونو کې یې د اقتصادي فرصتونو رامنځته کولو، بنسټیزو خدمتونو د وړاندې کولو او د اقلیمي بدلون پر وړاندې د زغم زیاتولو په برخه کې له افغانانو سره مرسته کړې ده.

دغه صندوق ټینګار وکړ چې د خپلو همکارو شریکانو په همکارۍ به په راتلونکي کې هم په افغانستان کې د ټولنو د بیا رغونې او ښه‌والي لپاره مرستې ته دوام ورکړي.

اماني صندوق زیاته کړه چې د مرستندویانو مالي ملاتړ د دغه بنسټ وړتیا لوړه کړې ده څو په افغانستان کې له اړمنو کسانو سره لا ډېره مرسته وکړي.

یاد بنسټ وویل چې په راتلونکي کې به د معیشت د ښه‌والي، روغتیايي خدمتونو او د اقلیمي بدلون سره د تطابق په برخو کې خپل حمایوي پروګرامونه د افغانستان په شمال، ختیځ، سوېل ختیځ، سوېل او لوېدیزو سیمو کې پراخ کړي.

د اماني صندوق غړي انوارالحق احدي د لړم پر ۲۶مه له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې وویل چې دغه مالي صندوق تر اوسه له نیم میلیارد ډالرو څخه زیات عاید ترلاسه کړی دی.

نوموړي زیاته کړه چې د صندوق نغده شتمني چې مخکې درې نیم میلیارد ډالر وه، اوس څلور میلیارد او شل میلیون ډالرو ته رسېدلې ده.

امریکا د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته د افغانستان د مرکزي بانک ۳،۵ میلیارد ډالر شتمني په سویس کې اماني صندوق ته ولېږدوله، چې د افغانستان د اقتصاد د ملاتړ لپاره وکارول شي.

د میلادي کال له پای سره سم، د افغانستان اماني صندوق اعلان وکړ چې د خپل بنسټ څلورمه کلیزه نمانځي.

یاد وزارت د چهارشنبې په ورځ (د مرغومي ۱۰مه) ویلي، چې د پنجاب–ابقول کرمان، سیاه‌دره پنجاب–پل بند شوی، بامیان–غور او بامیان–دره‌صوف لارې د واورې او توپان له امله په لنډمهالي ډول د تګ راتګ لپاره تړل شوې دي.

د دغه وزارت د معلوماتو له مخې؛ د کابل–دایکندی لویه لاره د کوتل قوناق په سیمه کې، په غور ولایت کې ګڼې نښلوونکې لارې او همداراز د غزني ولایت د ناور ولسوالۍ لاره هم د درنې واورې له امله تړل شوې ده.

طالبانو ټینګار کړی، د دغه لارو د پرانیستلو چارې دوام لري او له موټر چلوونکو یې غوښتي چې له سفر وړاندې د لارو د وضعیت په اړه ځان خبر کړي. د سالنګ لویه لاره لږ تر لږه د افغانستان نهه شمالي ولایتونه له کابل سره نښلوي او د هېواد له تر ټولو ډېرې ګڼې‌ګوڼې لرونکو لارو څخه ګڼل کېږي.

نوموړي دغه څرګندونې د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو له وزیر مولوي عبدالکبیر سره په کتنه کې کړې دي. د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت له‌خوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په دغه ناسته کې د راستنو شویو کډوالو د مرستو رسولو، همغږۍ او شته ستونزو د حل پر لارو چارو هم خبرې شوې دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې د روان زېږدیز کال په لړ کې د ملګرو ملتونو ادارو د افغان کډوالو د ستونزو د حل لپاره شاوخوا دوه نیم مېلیارده امریکايي ډالر لګولي دي. اندریکا راتواته د ملګرو ملتونو د معلوماتو پر بنسټ ټینګار کړی، چې له ګاونډیو هېوادونو د افغان کډوالو د اېستلو بهیر د افغانستان د وګړو په شمېر کې ۱۰سلنه زیاتوالی راوستی.

ورته مهال مولوي عبدالکبیر ویلي، طالبانو د ژمي لپاره له راستنو شویو کډوالو سره د بېړنیو مرستو یو پلان چمتو کړی چې له مخې به یې په ټولو ولایتونو کې له زرګونه کورنیو سره د خوراکي توکو ترڅنګ نغدي مرستې هم وشي.

د یادونې وړ ده، چې په وروستیو میاشتو کې له ایران او پاکستان نه د افغان کډوالو جبري ستنېدنه بې‌سارې کچې ته رسېدلې ده. د کډوالۍ نړۍوال سازمان د راپور له مخې؛ د روان کال تر لړم میاشتې پورې له یو مېلیون ډېر افغانان له دغه دوو هېوادونو افغانستان ته ستانه شوي دي.