د ۲۰۲۶کال په لومړۍ ورځ؛ طالبانو په روزګان، بلخ او ننګرهار کې اته کسان په دُرو وهلي دي

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو اماني صندوق د پنجشنبې په ورځ (د مرغومي ۱۱مه) پر اېکس پاڼه لیکلي، چې دغه مرسته د افغانستان لپاره د یوځای شویو خدمتونو د وړاندې کولو ګډه هڅه ده.

د افغانستان اماني صندوق د ۲۰۲۵کال په پای کې وویل، په دغه کال کې یې لږترلږه له یو مېلیون افغانانو سره مرسته کړې چې ۴۰ سلنه یې ښځې او نجونې دي. دغه صندوق د ۲۰۲۵کال د هیلو او مقاومت کال یاد کړی او لیکلي یې دي، چې په دغه کال کې یې د مرستندویه بنسټونو څخه ۲۴.۷ مېلیونه ډالر ترلاسه کړي دي.

اېټالیا دغه مرسته په داسې حال کې کړې، چې ملګرو ملتونو ویلي افغانستان به په ۲۰۲۶کال کې د نړۍ له لویو بشري ناورینونو سره مخ وي. د ملګرو ملتونو د بشري مرستو همغږۍ دفتر (اوچا) په راپور کې خبرداری ورکړی، چې افغانستان به په ۲۰۲۶کال کې لا هم د نړۍ له لویو بشري ناورینونو سره پاتې شي.

اوچا وايي، په ۲۰۲۶کال کې به شاوخوا ۲۲مېلیونه کسان چې د افغانستان د نفوس ۴۵ سلنه جوړوي؛ بشرپاله مرستو ته اړتیا ولري.

نوموړي پر اېکس پاڼه د ۲۰۲۵کال راپور په خپرولو سره ویلي، تر دې دمه په بامیان، لغمان، بلخ، کندوز او کندهار ولایتونو کې پر ۲زره او ۶۹۸ کورنیو نمرې وېشل شوې دي او دغه لړۍ لاهم دوام لري.

د هغه په وینا؛ له دې ډلې ۴۱ ښارګوټي تثبیت شوي، د ۳۴ ښارګوټو سروې هم ترسره شوې او د ۷ نورو ښارګوټو چارې تر کار لاندې دي. سره له دې چې طالبانو افغانستان ته د بېرته ستنېدونکو کډوالو لپاره په ځینو ولایتونو کې د اوسېدو ځانګړي پنډغالي او ښارګوټي جوړ کړي؛ خو تازه ستانه شوي کډوال له بې‌کارۍ او د سرپناه له نشتوالي شکایت کوي او ځینې کسان هڅه کوي بېرته پر ناقانونه لارو له هېواده ووځي.

طالبان دغه څرګندونې داسې مهال کوي، چې په تېرو څلورو کلونو کې له درېیو هېوادونو څه باندې ۷ مېلیونه افغانان هېواد ته ستانه شوي دي. د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویلي، چې د یادې ډلې له واکمنېدو راهیسې له پاکستان، ایران او ترکیې هېوادونو ۵۹۷۸۶۳ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۴مېلیونه او ۲۸۳زرو ته رسېږي؛ په جبري ډول او خپله خوښه بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

د یاد وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې نیول شوي کوډګر عدلي او قضایي ارګانونو ته ور پېژندل شوي دي. د طالبانو دغه وزارت تر دې وړاندې هم په کابل او یوشمېر نورو ولایتونو کې د کوډګرو د نیولو خبر ورکړی و. یاد وزارت تېره اونۍ هم په خپل اوونیز راپور کې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د ۱۱ کوډګرو له نیولو خبر ورکړی و.

د دغه وزارت له‌خوا په خپور شوي راپور کې راغلي، تېره اونۍ یې د مېرمنو د حقونو اړوند ۸۰ قضیې هم حل کړې چې په‌کې د ظلم، جبري نکاح، په بدو کې د نجونو د ورکړې، مهر، میراث او طلاق اړوند قضیې شاملې دي. دا په داسې حال کې ده، چې واک ته د طالبانو له رسېدو راهیسې دغې ډلې په خپله پر ښځو پراخ بندیزونه لګولي دي. ملګرو ملتونو هم د ښځو او نجونو د حقونو په برخه کې د طالبانو پر پراخې سرغړونې اندېښنه څرګنده کړې.

د طالبانو د امربالمعروف وزارت خبرپاڼه زیاتوي، چې په تېره یوه اونۍ کې یې له سوداګرو سره د بیو د کنټرول، د احتکار او بې‌کیفیته توکو د واردولو د مخنیوي په اړه هم ۱۸۵ اصلاحي ناستې لرلې.

اندېشه افغانستان انټرنشنل سره په یوې مرکه کې ټینګار کړی، چې طالبان په تېر کال کې د روسیې له‌خوا له یوې «لنډمهالې او تاکتیکي پېژندنې» او د هند له «بشپړ وسیلوي چلند» پرته، ان خپل نږدې ډېپلوماټیک ملاتړي هم له لاسه ورکړي دي.

په جینوا کې د افغانستان د استازي په وینا؛ په نړۍوالو او بشري حقونو بنسټونو کې د «طالبانو امارت» ته د «تر ټولو شاته پاتې واکمنۍ یوه کاریکاتوري بڼه» او د «۲۱مې پېړۍ د یوه بې‌خونده ټوکې» په سترګه کتل کېږي. هغه زیاته کړې، چې د طالبانو پر وړاندې د نړۍوالې ټولنې تر ټولو ساده او عامه تګلاره، غندنه، انزوا، بندیزونه او یوازې د اړتیا پر مهال لنډمهاله معاملې دي.

اندېشه همدارنګه د سیمې په امنیتي او جیوپولېټیکو معادلو کې د طالبانو ځای ته اشاره کړې او ویلي یې دي، چې د سیمې د هېوادونو له نظره طالبان «یو تریخ او لنډمهاله انتقالي واقعیت» او «له مخکې ځای پرځای شوی بم» دی، چې هېڅ هېواد نه غواړي د چاودنې مسوولیت یې پر غاړه واخلي. د هغه په باور؛ که دغه وضعیت په ارامه توګه شنډ شي، د ټولو لپاره به غوره وي؛ خو له دې سره، سره د سیمې ټولو لوبغاړو ځانونه د احتمالي پایلو لپاره سر له اوسه چمتو کړي دي.

د نوموړي په وینا؛ له طالبانو سره د سیمې د هېوادونو اوسنی تعامل تر ډېره د «شر د مخنېوي» او د سیالانو د ناوړه ګټې اخیستنې د له‌منځه وړلو لپاره دی، چې محدودې ډېپلوماټیکې او استخباراتي همکارۍ یې لومړیتوب دی.

هغه خبرداری ورکړی، چې د طالبانو د واکمنۍ تر ټولو لوی ګواښ د «افغانستان ولس» ته متوجه دی. هغه د افغان ښځو په ګډون د نارینه‌و مقاومت د هېواد د راتلونکي لپاره د «بدلون او مثبت تحول یوازینۍ هیله بښونکې کړکۍ» بللې ده.

په تخار ولایت کې د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو رییس شېراحمد انوري ویلي، چې ټولو ستنېدونکو کډوالو لپاره د کافي او مناسبې مرستې برابرولو وس نه‌لري. هغه له نړۍوالې ټولنې او مرستندویه ادارو غوښتنه کړې، چې د راستنېدونکو کډوالو ملاتړ او د هغوی د بیا مېشتېدو اسانتیا لپاره دې خپلې همکارۍ ته دوام ورکړي.

تر دې وړاندې د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی و، چې د روان کال له پیل راهیسې د بندیانو په ګډون تر ۲مېلیونه او ۴۳۰زره ډېر کډوال په خپله خوښه او جبري توګه له ګاونډیو هېوادونو بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

له بل پلوه بیا تازه ستانه شوي کډوال له بې‌کارۍ او د سرپناه له نشتوالي شکایت کوي او ځینې کسان د دغه ستونزو له کبله هڅه کوي بېرته پر ناقانونه لارو له هېواده ووځي.