طالب سفیر د خپلې لیدنې له انځور څخه ښځینه ډیپلوماته سانسور کړه

په پکتیا کې د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو رییس مولوي حبیب‌الله شهیدزاده ویلي، چې د خرلاڅي لاره به د افغان کډوالو لپاره د اسانتیاوو برابرولو او لارې لنډولو لپاره پرانیستل شي.

د خرلاڅي لاره د پکتیا ولایت په ډنډ پټان ولسوالۍ کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ موقعیت لري. دغه لاره د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ۱۸ تړلو نقطو څخه یوه ده، چې له لارې یې د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري په ۲۰۱۰کال کې د لاسلیک شوي دوه اړخیز تړون پر بنسټ ترسره کېږي.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ د لارو تړل د دواړو هېوادونو سوداګرو لپاره لوی مالي زیان اړوي. درې میاشتې او لس ورځې وړاندې (د تلې ۱۸مه) پر کابل د پاکستان تر هوايي برید او د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ پر ډیورنډ کرښه د نښتو له پیل وروسته ټولې لارې د تګ راتګ او سوداګریزو فعالیتونو لپاره وتړل شوې. اوس‌مهال له پاکستان سره ټولې لارې تړلې دي؛ خو یوازې د تورخم او سپین بولدک لارې د افغان کډوالو د اېستلو لپاره خلاصې دي.

یادې ادارې د چهارشنبې په ورځ پر خپلې اېکس‌پاڼې لیکلي، چې د افغانستان راتونکی ښاري دی او تر ۲۰۶۰ کال پورې به له هرو دوو افغانانو څخه یو په ښارونو کې ژوند کوي.

د ملګرو ملتونو د استوګنې ادارې دا په لنډ وخت کې یو چټک بدلون بللی دی.

یادې ادارې ویلي، چې دا فرصت باید د دوامداره پرمختګ، اقتصادي ودې او سوکالۍ لپاره په یو ځواک بدل شي.

تر دې وړاندې د ملګرو ملتونو د استوګنې ادارې ویلي وو، چې د کابل، هرات او مزارشریف په ګډون د یو شمېر ولایتونو مرکزونه په چټکۍ سره پراخېږي او که د دغې بې‌پلانه پراختیا مخه ونه نیول شي، نو د ګڼې ګوڼې له امله به نويو جوړو شویو کورونو او ودانیو ته د خدماتو رسول ستونزمن شي.

ملا ترابي زیاته کړې، چې ټولو مرستندویه سازمانونو ته په کار ده چې تر پېښو مخکې حل لارې ولټوي او خلکو ته بنسټیز کارونه وکړي. همداراز د طالبانو د یادې ادارې د ماین پاکۍ چارو د انسجام او همغږۍ ریاست هم خپلې ستونزې د ملګرو ملتونو له یاد سازمان سره شریکې کړي او ترې د حل لپاره د همکارۍ غوښتنه کړې ده.

په افغانستان کې د اوچا ادارې مشر کینیت راجرز په دې ناسته کې ویلي، د تېرو کلونو‌ پرتله د دغه سازمان بودیجه کې کموالی راغلی؛ خو بیا هم هڅه کوي چې ۱۷،۵ مېلیونه افغانانو ته مرستې ورسوي. دواړو لوریو د ناستې په پای کې پر ګډو همکاریو ټینګار کړی دی.

افغانستان د طالبانو له واکمنۍ راهیسې له سخت بشري ناورین او همداراز له طبیعي پېښو سره مخ دی. په تېرو ۳ کلونو کې په هرات، کونړ، سمنګان او د هېواد په یو شمېر نورو ولایتونو کې د زلزلو له امله زرګونه کسانو ته ځاني او مالي زیانونه واوښتل. د ملګرو ملتونو ادارې خبرداری ورکړی، چې د دغو طبیعي ناورینونو پر وړاندې د دوی بودیجه خورا کمه ده او نړۍواله ټولنه باید په دې برخه کې ورسره همکاري وکړي.

په طبیعي ناورینو کې زیانمنې افغان کورنۍ شکایتونه لري، چې تر اوسه پورې ورسره د طالبانو حکومت، نړۍوالو مرستندویه ادارو او د ملګرو ملتونو بېلابېلو ادارو د پام وړ مرستې نه دي کړي. د راپورونو له‌مخې، زرګونه کورنۍ په وروستیو زلزلو او طبیعي ناورینونو کې له سرپناوو بې برخې شوې دي.

د سرچینو د معلوماتو له‌مخې، ښايي ښاغلی مهدوي د طالبانو د ادارې په اجازه ترکیې تللي وي، څو افغانستان ته د سیاسي مشرانو د بېرته ستنېدو په اړه مشورې ورکړي.

د معلوماتو له‌مخې، مهدوي تر دې دمه له عبدالرب رسول سیاف، کریم خلیلي، عبدالرشید دوستم، محمد محقق، میر رحمان رحماني، الماس زاهد او یو شمېر نورو جلا وطنه سیاستوالو سره کتلي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو ګڼ شمېر سیاسي مخالفان په ترکیه کې مېشت دي او دا د جعفر مهدوي څویم سفر دی، چې دغه هېواد ته یې ترسره کوي.

سرچینې ویلي، چې دمګړی طالبانو د سیاسي څېرو او جریانونو سره د خبرو اړیتا «له مخکې څخه ډېره درک کړې» او اندېښنه لري، چې که د دوی او پاکستان ترمنځ اختلافات ژور شي، نو ښايي د طالبانو سیاسي مخالفان به له اسلام‌اباد سره جدي او نږدې همکاریو ته مخه کړي.

سرچینو ویلي، چې یادې خبرې په محرم ډول ترسره شوې دي او د محتوا او جزییاتو په اړه یې ډېر معلومات نه دي څرګند شوي.

دا لا روښانه نه ده، چې ښاغلي مهدوي د طالبانو مخالفانو ته د کوم طالب مقام یا چارواکي له ادرس څخه دا پیغام رسولی، خو په دې وروستیو کې د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج‌الدین حقاني ویلي و، چې افغانستان د جرګو او خبرو اترو ځای دی او هغه ستونزې چې په افغانستان کې د «اشغال» له دورې راهیسې پاتې دي، باید د خبرو اترو له لارې حل شي.

د عزیز مومند په نوم د سیمې یوه فعال ځوان پر خپلې فېسبوک‌پاڼې په یوې خپره شوې وېډیو کې دغې اعتراضیه غونډې ته د وینا پر مهال نیوکه کې ویلي، چې د خاص کونړ ولسوالۍ طبیعي زېرمې د قراردادي شرکتونو له لوري سختې زیانمنې شوې او ان د څښاک اوبه یې هم وچې کړې دي. هغه زیاتوي، چې له شرکتونو سره د طالبانو د قراردادونو له‌مخې باید قراردادي شرکتونو په اړوندو سیمو کې پرمختیایي پروژې پلې کړې وای؛ خو په خاص کونړ کې لا تر اوسه دغو شرکتونو د څښاک اوبو د څاه‌ګانو د کېندلو په تړاو خپلې ژمنې نه دي عملي کړي.

هغه وویل: «زما طبیعي سرچینې دې زیانمنې کړې؛ زموږ هغه ډنډونه چې مالونو (څارویو) په‌کې اوبه څښلې، بند شول. نه دې راته کوهي کېندلې او نه دې هم زما د اوبو طبیعي زېرمې خوندي کړې، بلکې له منځه دې یوړې.» د منګوال په نوم د خاص کونړ یو بل اوسېدونکی بیا نیوکه کوي، چې دوی په غرنیو سیمو کې ژوند کوي او د کانونو د کېندنې پر مهال د سېلابونو د مخنیوي تدابیر په پام کې نه دي نیول شوي. د هغه په وینا، کېندنې په داسې ډول شوې دي چې که بارانونه وشي او سېلابونه راشي، نو د دوی کورونه به له جدي ګواښ سره مخ یا لاهو کړي.

د یوه ځايي اوسېدونکي په وینا: «زموږ په کلي کې خلک د غنمو د کرلو وس نه لري، ډوډۍ نشته او په دې کانونو کې ورته د کار حق نه ورکول کېږي. ولې دې زموږ د مزدور حق خوړلی دی؟»

د خاص کونړ ولسوالۍ په بېلابېلو سیمو کې د بیروچو تر څنګ د نورو قیمتي ډبرو کانونه هم د طالبانو له لوري په قرارداد ورکړل شوي؛ خو ځايي اوسېدونکي شکایت کوي چې په دې قراردادونو کې سیمه‌ییز مصلحتونه په پام کې نه دي نیول شوي او د سیمې خلکو ته په‌کې نه لومړیتوب ورکول کېږي او نه هم ګټه ورته رسېږي.

دا لومړی ځل دی چې په کونړ کې ځايي اوسېدونکي د طالبانو له لوري په قرارداد ورکړل شوي کانونو په تړاو شکایتونه کوي او د سیمې خلکو ته حقونه غواړي. تر اوسه طالبانو د خاص کونړ اوسېدونکو د دغو غوښتنو او اعتراض په تړاو څه نه دي ویلي.

تر دې وړاندې په بدخشان، سمنګان او د هېواد په یو شمېر نورو شمالي ولایتونو کې هم د کانونو پر سر د طالبانو پورې اړوندو شرکتونو او قوماندانانو له ولسي خلکو سره ان وسله‌والې نښتې هم کړې دي. په بدخشان او سمنګان کې هم ځايي اوسېدونکو شکایت کړی، چې د کانونو د غېرمسلکي استخراج له امله د دوی د څښاک اوبه کمې شوې او په دغو طبیعي زېرمو کې ان د کارګرۍ حق هم نه دی ورکړل شوی.

د راپورونو له‌مخې، د افغانستان په شمالي او ختیځو ولایتونو کې د قیمتي ډبرو کانونه د طالبانو له لوري په ناڅرګند (غېر شفاف) او نامسلکي ډول په قرارداد ورکړل شوي دي.

همداراز نیوکې کېږي، چې په دغو قراردادونو کې د طالبانو لوړپوړي غړي له شرکتونو سره شریک دي او په‌کې لویه برخه (ونډه) لري. د طالبانو د کانونو او پټرولیم پر مخکېني وزیر شهاب‌الدین دلاور هم تور و، چې د کانونو په قراردادونو کې یې په پراخه کچه فساد کړی او ډېری قراردادونه یې د بډو په بدل کې شرکتونو ته سپارلي دي.

نړۍوالو ادارو هم اندېښنې ښودلي، چې د افغانستان پر طبیعي زېرمو اوسمهال چور روان دی او طالبان له دې درکه په پراخ مالي فساد کې اخته دي.