ګوترېش: که په منځني ختیځ کې جګړه ونه‌درول شي ښايي وضعیت له کنټرول څخه ووځي

دې خبریالې زیاته کړه، هغه کسان چې د محصلۍ او کاري ویزو له لارې بریتانیا ته داخلیږي او وروسته د پناه غوښتنه کوي، ډېری یې پاکستانیان دي.

کامیلا تومیني د جمعې په ورځ، د کب په ۱۵مه، په یوې خبري ناسته کې د برېتانیا د کورنیو چارو وزیرې ته وویل، چې د رسمي شمېرو له‌مخې، تېر کال شاوخوا لس زره پاکستانیان، چې د کار او محصلۍ ویزو له لارې بریتانیا ته تللي وو، وروسته یې د پناه غوښتنه کړې ده.

هغې زیاته کړه، چې دا شمېر د هغو ټولو کسانو نږدې یوه پر څلورمه برخه جوړوي، چې د دغو دوو کټګوریو ویزو له لارې بریتانیا ته داخل شوي او بیا یې د پناه غوښتنه کړې ده. برېتانیا د سه‌شنبې په ورځ اعلان وکړ، چې د افغانستان، کامرون، میانمار او سوډان د وګړو لپاره د تحصیلي ویزو ورکول دروي. همدارنګه د افغانستان وګړي به د کاري ویزو له ترلاسه کولو هم بې‌برخې شي.

دې خبریالې همدارنګه یادونه وکړه، سره له دې چې د دغو پاکستانی پناه غوښتونکو له ۷۰ سلنې څخه ډېرې غوښتنې رد شوي، خو یوازې ۴ سلنه یې له برېتانیا څخه اېستل شوي دي. هغې ټینګار وکړ، چې د دغو رسمي شمېرو سره سره، ولې د برېتانیا د ویزو محدودیتونه د پاکستان پر وګړو نه عملي کېږي.

د برېټانیا د کورنیو چارو وزیرې شبانه محمود د دې پوښتنې په ځواب کې وویل، چې د برېتانیا حکومت دا تګلاره تازه پیل کړې او دا لومړی ځل دی چې عملي کېږي. هغې زیاته کړه، چې دا ستراتیژي لا هم روانه ده او پای ته نه‌ده رسېدلې.

د برېتانیا د کورنیو چارو وزیرې په خبره، له نورو هېوادونو سره هم خبرې روانې دي او ښايي دا نوملړ نور هم پراخ شي. خو هغې د پاکستان د وګړو لپاره د ویزو د محدودیتونو د لګولو په اړه مشخصه تبصره ونه‌کړه. د افغانانو لپاره د برېتانیا د کار او تحصیلي ویزو بندېدو پرېکړې پراخ غبرګونونه راپارولي دي.

د افغانستان د پخواني حکومت د بشري حقونو د خپلواک کمېسیون مشرې شهرزاد اکبر تر دې وړاندې د افغانانو لپاره د تحصیلي او کاري ویزو د بندېدو په اړه د برېتانیا د ځانګړي استازي پر څرګندونو اعتراض کړی و.

شهرزاد اکبر له برېتانوۍ استازي څخه پوښتنه کړې وه: «ایا دا بندیز د طالبانو له‌خوا د نجونو پر زده‌کړو د لنډمهاله بندیز په څېر نه‌دی چې پنځه کاله وغځېد؟».

د برېتانیا ځانګړي استازي ویلي وو، چې هېواد یې د افغانانو لپاره د کار او تحصیلي ویزو ورکول ځکه په موقتي ډول درولي، چې ځینې کسان ترې د پناه غوښتنې لپاره ناوړه ګټه اخلي.

د راپورونو له مخې، دغه کډوال د ښار له مرکزي سیمو، ختیځو او جنوبي ناحیو کې له خپلو کورونو نیول شوي او وروسته د کډوالو کمپونو ته لېږدول شوي دي.

پاکستاني رسنیو ویلي چې شاوخوا ۱۸۰ افغانان د کراچۍ له مرکزي سیمو، تر ۵۰ډېر کسان له ختیځو ناحیو او ۲۵نور کډوال د ښار له جنوبي سیمو نیول شوي دي.

د معلوماتو له مخې، دغه کډوال د قانوني پروسې له بشپړېدو وروسته د اخراج لپاره د کډوالو کمپونو ته انتقال شوي دي.

په پاکستان کې سرچینو مخکې ویلي وو چې د دې هېواد امنیتي ځواکونو له طالبان سره د وروستیو نښتو وروسته په بېلابېلو سیمو کې د افغان کډوالو د نیولو لړۍ زیاته کړې ده.

دا په داسې حال کې ده چې د پاکستان ځینو چارواکو مخکې ویلي وو چې د روژېمیاشتې پر مهال به افغان کډوال له هېواده نه ایستل کېږي.

د بښنې نړیوال سازمان وايي چې په افغانستان کې د طالبانو له خوا تصویب شوې نوې جزایي اصولنامه به د ښځو او لږکیو پر وړاندې تاوتریخوالی او تبعیض لا زیات کړي.

دغه سازمان په خپل تازه راپور کې ویلي چې د «طالبانو نوې جزایي اصولنامه» د جرمونو او سزاوو په اړه پراخ او مبهم مواد لري چې د بشري حقونو د لا محدودېدو لامل ګرځي.

د راپور له مخې، په دې مقرره کې کورنی تاوتریخوالی یوازې هغه وخت جرم بلل شوی چې د ښځې هډوکي د مېړه له خوا مات یا هم د ښځې بدن زخمي شي.

د بښنې نړیوال سازمان د سویلي اسیا څانګې مشرې سمریتي سینګ ویلي: «له دې جزایي قانون سره د طالبانو کړنې نورې هم شدیدې او ظالمانه کېږي چې ښځې او نجونې یې تر ټولو ډېرې اغېزمنې کړي، ځکه دا مواد کورنی تاوتریخوالی عادي کوي او د هغوی د تګ راتګ او خپلواکۍ پر وړاندې نور محدودیتونه لګوي».

راپور زیاتوي چې په اصولنامه کې د دیني اصولو د نه مراعتولو لپاره سختې سزاوې ټاکل شوې، د ټولنیز مقام له مخې د مجرمانو لپاره بېلابېلې سزاوې ټاکل شوې او حتا ځینې مواد داسې دي چې غلامي په رسمیت پېژني.

همدارنګه د دې دې اصولنامې ځینې مادې د وهلو او نورو جسمي سزاوو اجازه ورکوي او د ځینو جرمونو لپاره د اعدام سزا هم پراخوي.

د طالبانو مشر د روان کال د جنورۍ په پنځمه دغه اصولنامه تصویب کړې او د عملي کېدو لپاره یې اړوندو ادارو ته لېږلې ده.

نوموړي پر اېکس‌پاڼه لیکلي چې له امریکایي اډو د دغو هېوادونو د امنیت ساتنې تمه هېڅکله عملي نه شوه.

په دې اړه هغه ټینګار وکړ: «هېڅکله نه! امریکا يوازې له هغوی څخه ګټه پورته کوي، پداسې حال کې چې یوازې یو هېواد ساتي».

مېدودیف خلیج هېوادونو ته په خطاب کې وویل: «تاسو ژور فکر وکړئ، چې واقعاً د امریکا اډو ته اړتیا لرې؟ »

هغه په ټینګار سره وویل: «دا ساتنه نه ده، بلکې ګواښ دی».

هغه دا هم وویل چې د بهرنیو پوځي اډو شتون نه یوازې چې ستونزې نه حل کوي، بلکې اکثر د سیمې د امنیت لپاره ستونزې رامنځته کوي.

یاد وزارت د جمعې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې وویل چې په دغو بریدونو کې د پاکستان، نیپال او بنګله‌دېش درې تنه وګړي وژل شوي او ۱۱۲ نور کسان ټپیان شوي دي.

د اماراتو دفاع وزارت زیاته کړه چې د وروستیو څو ورځو په بریدونو کې د ګڼو هېوادونو وګړي ټپیان شوي دي. د ټپیانو په ډله کې د افغانانو سربېره د مصر، اتیوپیا، فیلیپین، پاکستان، ایران، هند، بنګله‌دېش، سریلانکا، آذربایجان، یمن، اوګاندا، اریتره، لبنان، بحرین، کومور او ترکیه اتباع هم شامل دي.

خو د متحده عربي اماراتو دفاع وزارت تر اوسه د هغو افغانانو دقیق شمېر نه دی څرګند کړی چې د ایران د توغندیزو او بې‌پیلوټه الوتکو په بریدونو کې د اماراتو په خاوره ټپیان شوي دي.