حال وش: د بلوچستان ایرانشهر کې د ایراني ځانګړوځواکونو پر کاروان زوروره چاودنه شوې

راواه بنسټ په خپل اعلامیه کې ویلي چې افغان ښځې لا هم د زده‌کړې، کار، ټولنیز ګډون او عامه ژوند له حقونو محرومې دي. دغه وضعیت د یوې لنډمهاله پالیسي نتیجه نه ده، بلکې د یوه اوږدمهاله جوړښتي نظام برخه ده چې د ښځو هویت او کرامت تر فشار لاندې راوړي.

اعلامیه ټینګار کوي چې هغه ادعاوې چې ګواکې افغان ښځې د موجوده وضعیت ملاتړ کوي، د حقیقت تحریف دی. سکوت یې د رضا نښه نه ده، بلکې د ویرې، سرکوب او مجازاتو پایله ده.

راواه بنسټ له نړیوالې ټولنې غوښتي چې د افغانستان د ښځو د حقونو د خوندي کولو لپاره عملي ګامونه پورته کړي، په ځانګړي ډول د بشري حقونو قربانیان باید د پرېکړو په پروسو کې شامل شي، د طالبانو د چارواکو په وړاندې د نړیوالو قضایي میکانیزمونو له لارې د جرمونو تعقیب یقیني شي، او هر ډول نړیوال ابتکار چې د افغانستان په اړه ترسره کېږي باید د ښځو او مدني فعالانو د حقیقي استازو په ګډون وي، که نه، د دغو پروسو مشروعیت به نه وي.

اعلامیه وايي چې د مارچ ۸مه د افغانستان د ښځو لپاره د مقاومت، عدالت غوښتنې او د بنسټیزو حقونو د دفاع نښه ده او د ښځو غږ به هېڅکله خاموش پاتې نه شي.

ثریا دلیل د ایکس په ټولنیزه شبکه کې ویلي چې نازیلا علمی د “څوک پوهېږي او څوک پېژندل کېږي؟ د افغانستان له حاشیې څخه د پوهې تولید په اړه فیمینسټي څېړنې” په نامه څېړنه په International Quarterly for Asian Studies کې خپره کړې ده.

د دې څېړنې له مخې، د افغانستان ازبک ښځې د تاریخ په اوږدو کې د ښځو د خبرو له حاشیې او محدودیتونو سره مخ شوي، چې دا وضعیت د هغوی د جنسیت، ژبې، قومي هویت او جغرافیايي واټن له مخې د ګډو محرومیتونو سبب شوی دی. څېړنه ټینګار کوي چې د ازبک ښځو غږونه په انساني حقونو کې د پوهې په تولید کې نه یوازې نادیده شوي، بلکې د هغوی د تجربو او کړاوونو په اړه معلومات کمزوري پاتې شوي دي.

ثریا دلیل ویلي، «دغه څېړنه ښيي چې د ازبک ښځو تجربه د انساني حقونو په ډګر کې څومره مهمه ده، او باید د هغوی غږونه د حقونو په راپورونو او نړیوالو پالیسۍ جوړولو کې شامل شي.»

هغې دا څېړنه د پوهې تولید او انساني حقونو د بحث لپاره حیاتي وبلله، او د ټولنیزو او علمي چارو په رڼا کې یې د ازبک ښځو د ژوند کړاوونو د څرګندولو اهمیت روښانه کړ.

القره داغي د ایکس په پوسټ کې لیکلي چې اسلام د مسلمانانو ترمنځ جګړه سخته منعه کړی او د یو بل وژنه یې د کفر او ضلالت نښه بللې ده. هغه ټینګار کړی چې جګړه د شریعت له مخې حرامه ده، او د رمضان میاشت په ځانګړي توګه د تقوا، عبادت او خیر لپاره د ودې میاشت ده.

هغه په خپلو څرګندونو کې ویلي: «زما غوښتنه او هڅونه دا ده چې جګړه فوراً ودرول شي، په ځانګړي ډول د میاشتې تر وروستیو لسو ورځو مخکې، تر څو وروسته له اختر د ټولو اړوندو هېوادونو تر منځ سوله‌ییزې خبرې پرمخ یوړل شي.»

د القره داغي په وینا، د پاکستان او افغانستان جګړه نه یوازې د دواړو هېوادونو امنیت ته زیان رسوي، بلکې د سیمې د اسلامي وحدت او ثبات پر وړاندې هم خطر دی. نوموړی د اسلامي هېوادونو لکه سعودي عربستان، قطر، ترکیې، اندونیزیا، مالیزیا او نورو ته هم د ملاتړ بلنه ورکړې تر څو د شخړې د ختمولو لپاره ګډه هڅه وشي.

هغه څرګنده کړې چې د جګړې د ودې او د مسلمانانو د وینې د ضایع کېدو مخنیوي لپاره د اسلامي یووالي پیاوړتیا ضروري ده، او ټولو مشرانو ته یې غوښتنه کړې چې د دې میاشتې د اخري لسو ورځو تر راتګ وړاندې اقدامات وکړي.

انور ابراهیم په ایکس کې لیکلي چې تېره شپه یې د ایران بهرنیو چارو وزیر، سید عباس عراقچي، سره خبرې وکړې ترڅو د ایران خلکو ته د مالیزیا همدردي او ملاتړ څرګند کړي.

نوموړي د تیرو بریدونو له امله د وژل شویو کسانو په ګډون، د ایران د ستر مشر، علي خامنه‌ای، او د ۱۶۵ښوونځي زده‌کوونکو د مرګ په اړه د مالیزیا خواخوږي څرګنده کړه.

ابراهیم ټینګار کړی چې مالیزیا د هر ډول پوځي اقدام چې د هېواد د خپلواکۍ پر ضد وي، سخت مخالفت کوي او د جګړې د اوږدمهاله اغېزو په اړه ژوره اندېښنه لري، کوم چې د نړیوالې سولې، ثبات او هوساینې لپاره خطرناکه دي.

نوموړي همداراز په خبرو کې د سیمه‌ییزو کړکیچونو د کمولو، د ډیپلوماسۍ د هڅو پیاوړتیا، او د سوله‌ییزو حل لارو د موندلو اړتیا یادونه کړې، په ځانګړي ډول د فلسطین وضعیت چې لا هم د نړیوالې ټولنې پام ته اړتیا لري.

د دې ادارې چارواکي وایي چې د نړیوال ترانسپورټ په لارو کې ګډوډي د خوړو لېږد ته لویه ستونزه ګرځېدلې ده. د هرمز تنګي تړل کېدل او د کښتیو له خوا د سویس کانال له لارې تګ راتګ کمېدلو د لېږد لګښتونه زیات کړي او ځنډ یې رامنځته کړي دي. همدارنګه د سیمې د مهمو هوايي ډګرونو لکه د دبۍ او دوحې د فعالیتونو ګډوډي د مرستو رسونه نوره هم ستونزمنه کړې ده.

د دغې کړکېچ له امله د خوړو نړیوالې بیې هم لوړې شوې دي او دا چاره د زیانمنو خلکو لپاره د خوړو د کمښت خطر زیاتوي.

د خوړو نړۍوال سازمان وایي د مرستو د دوام لپاره بدیلې لارې لکه سمندري، ځمکنۍ او رېل لارې کاروي. دغه سازمان همداراز وایي د بحران په لومړیو ورځو کې شاوخوا ۲۵ زره د تیارو خوړو بستې لبنان ته لېږل شوې چې هره بسته کولای شي د یوې کورنۍ لپاره د دوو اونیو خواړه برابر کړي.

د دغه سازمان چارواکي وایي چې د دغو عملیاتو د دوام لپاره د نړۍوالو تمویل کوونکو او شریکانو عاجلې مالي مرستې ته اړتیا ده، څو د خوړو د رسولو لړۍ روانه پاتې شي.