د کرملین د بهرنۍ پالیسۍ سلاکار ویلي، د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د امریکا له ولسمشر سره په ټلیفوني خبرو کې له ایران سره د جګړې د چټک پای ته رسېدو لپاره یو لړ وړاندیزونه وړاندې کړې دي. د دواړو مشرانو ترمنځ په دې خبرو کې د اوکراین او ونزوېلا د وضعیت په اړه هم بحث شوی دی.
نوموړي خبریالانو ته وویل، روسیې ټینګار کړی دی چې اوکراین باید د دې هېواد د جګړې د پای ته رسولو لپاره د یوې چټکې سیاسي هوکړې پر لور ګام واخلي.
په همدې حال کې د امریکا ولسمشر له سيپياېس (CBS) ټلوېزیوني شبکې سره په مرکه کې ویلي، چې د ایران پر ضد جګړه «ډېره بشپړه» روانه ده او متحده ایالات د اسلامي جمهوریت پر ضد په پوځي عملیاتو کې «د لومړني مهالوېش څخه ډېر مخکې» تللي دي. هغه زیاته کړه، چې دا عملیات په پیل کې د څلورو تر پنځو اوونیو پورې د وخت په چوکاټ کې پلان شوي وو.
دا پر ایران د امریکا او اسرییل تر بریدونو وروسته د پوتین او ټرمپ ترمنځ لومړنۍ ټلیفوني اړیکه ده. روسیې له دې وړاندې د علي خامنهيي د وژل کېدو له امله خواخوږي څرګنده کړې وه او د ایران د دولت مشر په توګه یې د مجتبی خامنهيي د ټاکل کېدو مبارکي هم ویلې وه.
یوې امریکایي رسنۍ راپور ورکړی، چې د قطر په یوه پوځي کمپ کې بند پاتې افغان پناهغوښتونکي د ایران د بریدونو له کبله د «دوزخ په څېر» ژوند تېروي. د راپور لهمخې، هره ورځ د امریکا د دغو افغان متحدینو ژوند له ګواښ سره مخ دی چې پهکې ماشومان او ښځې هم شته.
د توغندیو د بریدونو د خطر زنګونه هر څو ساعتونه وروسته غږېږي، واړه ماشومان له وېرې چیغې وهي او د چاودنو د اور لمبې اسمان روښانه کوي. د قطر په یوه کمپ کې د امریکا تر ادارې لاندې د بند پاتې شاوخوا زرو افغان کډوالو لپاره دا حالت هغه وخت پیل شو چې امریکا او اسراییل نږدې یوه اوونۍ وړاندې له ایران سره جګړه پیل کړه.
په ۲۰۲۱ کال کې له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو له وتلو وروسته، دغه کسان د قطر پلازمېنې دوحې ته نږدې د امریکايي ځواکونو په پخوانۍ اډه «اس سیلیه» کمپ کې امریکا ته د لېږد په تمه ایسار پاتې دي.
يواېساېټوډې ورځپاڼه وايي، په دغه اډه کې د مېشتو شاوخوا ۱۱۰۰ افغان کډوالو ډېری برخه هغه کسان دي، چې د افغانستان په جګړه کې یې د امریکايي ځواکونو ترڅنګ کار کړی دی. نږدې ۱۵۰ تنه یې د امریکايي سرتېرو د کورنیو غړي دي. دا کډوال نور افغانستان ته د ستنېدو توان نه لري، ځکه هلته د طالبانو د حکومت له لوري د ځورونې، تعقیب او ان د وژل کېدو له ګواښ سره مخ دي.
په منځني ختیځ کې تازه جګړه چې د فبرورۍ په ۲۸مه د ډونالډ ټرمپ حکومت او اسراییل پیل کړې، دغه کډوال په وېره او ګډوډۍ کې اچولي دي. د ایران غچ اخیستونکي توغندي د دوی له سرونو تېرېږي او د امریکا او قطر د هوايي دفاعي سیسټمونو له خوا شنډېږي، په داسې حال کې چې د چاودنو ټوټې پر ځمکه غورځي. د کمپ اوسېدونکو یادې امریکايي ورځپاڼې ته ویلي، چې د شپې ډېر خلک له خوبه بېبرخې وي، بهر ولاړ وي او په اسمان کې د توغندیو تګراتګ ګوري، په داسې حال کې چې نږدې چاودنې ماشومان سخت وېرولي دي.
په دغه کمپ کې څلورو کډوالو د خپل نوم د نه ښودلو په شرط یواېس ټوډي ورځپاڼې سره خبرې کړې دي، ځکه موضوع ډېره حساسه ده. د هغوی په وینا، د کمپ چارواکو او د قطر حکومت اوسېدونکو ته پیغام ورکړی چې د توغندیو له بریدونو وروسته باید د دې وضعیت په اړه په ښکاره ډول خبرې ونهکړي.
یوه ۱۴ کلنه افغانه نجلۍ چې په دغه کمپ کې ژوند کوي، وایي: «موږ له جګړې تښتېدلي وو، خو اوس دلته هم جګړه ده؛ توغندي راځي، توغندي ځي او هره ورځ چاودنې کېږي». هغې زیاته کړه: «موږ هېڅ جرم نه دی کړی، خو په دې کمپ کې داسې ژوند کوو لکه په زندان کې چې یو».
د افغان اېواک له لوري د ټرمپ حکومت چارواکو ته په استول شوي یوه لیک کې ویل شوي، چې د دغه کمپ شاوخوا ۸۰۰ اوسېدونکي چې د امریکايي ځواکونو له وتلو وروسته له افغانستان څخه تښتېدلي وو، د اوږدو امنیتي څېړنو او مرکو له تېرېدو وروسته په امریکا کې د مېشتېدو لپاره منل شوي وو. خو ډونالډ ټرمپ په ۲۰۲۵ کال کې د خپلې ولسمشرۍ له پیل سره سم د کډوالو د انتقال پروګرام په نامحدوده توګه وځنډاوه او دې کار د دغو کسانو ژوند د ګډوډۍ او بې برخلیکۍ نوي پړاو ته داخل کړ. ډېری افغانان اوس څو کاله کېږي چې د قطر په همدې کمپ کې بند پاتې دي.
کله چې امریکا او اسراییل پر ایران لومړنی برید وکړ، تهران د سیمې پر هغو هېوادونو چې د امریکا متحدین دي، لکه قطر باندې د توغندیو او بېپیلوټه الوتکو یو لړ بریدونه وکړل. کډوال وايي چې له هغې راوروسته اوس هره ورځ اس سیلیه کمپ کې وېره خپروي او مرګونې شېبې ګوري. د خطر زنګونه د ورځې څو ځله غږېږي او اوسېدونکي اړ کېږي چې په کوچنیو کانټینرونو کې پناه واخلي.
په هغه ګډ لیک کې چې د کمپ اوسېدونکو د امریکا د بهرنیو چارو وزارت او د کانګرس غړو ته استولی، ویل شوي: «هغه کانټینرونه چې موږ پهکې ژوند کوو هېڅ خوندي نه دي او نور سم ځایونه هم نشته. کله چې د خطر زنګ غږېږي، ډېرې میندې او ماشومان خوندي ځای ته د تګ امکان نه لري».
په لیک کې زیاته شوې ده: «نږدې ۱۱۰۰ ملکي وګړي اوس له وېرې او ناڅرګند وضعیت سره مخ دي».
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاند یادې ورځپاڼې ته په یوه ایمیل کې ویلي: «موږ په سیمه کې د ټولو اړوندو عملیاتي اندېښنو د حل لپاره په فعاله توګه کار کوو او په ځانګړي ډول د اس سیلیه کمپ د اوسېدونکو امنیت تضمینوو چې د امریکا تر ساتنې لاندې دي».
د توغندي ټوټې د یوې افغانې کورنۍ خونې ته نږدې لګېدلې
کډوال وایي، د جګړې په لومړۍ ورځ د توغندیو د برید خبرداری هر پنځلس دقیقې یا تر هغه هم ژر اورېدل کېده، خو اوس هر څو ساعتونه وروسته غږېږي.
د دوی په وینا، کوچني ماشومان او امیندوارې ښځې د نږدې چاودنو په اورېدو له وېرې چیغې وهي. یوه ۱۴ کلنه نجلۍ وایي، د کمپ ډېری اوسېدونکو، د هغې او د هغې د مور او پلار په ګډون د سختو رواني فشارونو له امله د خپګان ضد درمل ترلاسه کړي دي. یوه بل کس هم ویلي، چې د ده مېرمنې څو ورځې وړاندې د شدید فشار له امله خپل ماشوم له وخته مخکې زېږولی دی.
که څه هم تر اوسه پورې په کمپ کې څوک په فزیکي ډول ټپي شوي نه دي، خو ځینو کډوالو راپور ورکړی چې د شنډ شوي توغندي یوه ټوټه د یوې کورنۍ خونې ته نږدې لګېدلې ده. هغه انځورونه او ویډیوګانې چې وروسته خپرې شوې، د چت په سر یو لوی سوری او لویې فلزي ټوټې ښيي چې پر ځمکه پرتې دي.
یو ۵۰ کلن افغان چې له لسو کلونو څخه زیات یې د امریکا له حکومت سره کار کړی او وروسته له افغانستانه تښتېدلی، وایي چې هغه د کمپ له مسوولینو غوښتي وو چې ماشومان خوندي ځای ته انتقال کړي، خو ورته ویل شوي چې بل ځای نشته.
هغه وویل، د مارچ په دویمه شاوخوا سل تنه د کمپ اوسېدونکو خپل سامانونه ټول کړل او هڅه یې وکړه د اصلي دروازې له لارې ووځي او دوحې ته ولاړ شي تر څو د قطري چارواکو مرسته وغواړي، خو امنیتي ساتونکو بېرته وګرځول.
د ده په وینا، ساتونکو ورته ویلي وو: «حکومت بوخت دی او ستاسو لپاره څه نهشي کولی؛ هغوی اوس د خپلو خلکو د ژغورلو په کار بوخت دي». دغه سړی وایي، ډېر کسان چې کلونه کېږي په کمپ کې ژوند کوي، لا له مخکې هم له رواني ستونزو سره مخ وو، خو وروستیو توغندیزو بریدونو وضعیت د ډېرو لپاره د نه زغملو وړ پرېښی.
هغه وویل، اوس دا کمپ «د دوزخ په شان ځای» ګرځېدلی دی. دا افغان زیاتوي: «یوازې د خدای په مهربانۍ تر اوسه ژوندي پاتې شوي یو، خو که دا حالت همداسې دوام وکړي، وضعیت به ورځ تر بلې خراب شي».
کډوال په لویو ګودامونو ته ورته ودانیو کې ژوند کوي چې په هره یوه کې سلګونه کسان اوسېږي او په دوه پوړیزو کټونو ویده کېږي. له توغندیزو بریدونو وروسته ډېر کسان د خوب لپاره فلزي کانټینرونو ته انتقال شوي دي. هغه انځورونه او ویډیوګانې چې دوی له یواېساې ټوډی سره شریک کړي ښيي، چې اووه یا اته کسیزې کورنۍ په یوه کوچني کانټینر کې په تنګ ډول اچول شوي او ماشومان د دېوالونو په تنګو کونجونو کې پراته دي. د اوسېدونکو په وینا، کله چې توغندي چاودېږي د کانټینرونو دېوالونه لړزېږي.
یو پلار چې له خپلې مېرمنې او پنځو ماشومانو سره له یو کال څخه زیات په دغه کمپ کې ژوند کوي وایي، د هغه لس کلنه لور د توغندیو له بریدونو وروسته نور نه خواړه خوري او نه خوب کولی شي.
هغه وویل: «لور مې وېرېدلې ده، شپه او ورځ ژاړي».
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت اعلان کړی، چې غواړي دغه کمپ د مارچ تر ۳۱مې وتړي، خو تر اوسه یې نه ده روښانه کړې چې اوسېدونکي به یې چېرې انتقال شي. هغو کډوالو چې له یادې امریکایي ورځپاڼې سره خبرې کړې دي، وایي چې دوی ته ویل شوي چې ښايي یوه نامعلوم درېیم هېواد ته واستول شي. د مارچ په درېیمه د بهرنیو چارو وزارت له چارواکو سره په غونډه کې ورته ویل شوي چې د دوی د راتلونکي ځای په اړه وروستۍ پرېکړه لا نه ده شوې.
دغه پلار په پای کې وویل: «جګړه پیل شوې ده او موږ نه پوهېږو څه به کېږي. زموږ راتلونکی به څه شي؟ زموږ د ماشومانو راتلونکی به څه وي؟».
د افغانستان په تړاو د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې د لېتوانیا استازې وویل، چې طالبان د خپلې پخوانۍ واکمنۍ پرتله هم لا ډېر «سختدریځه» شوي دي. هغې زیاته کړه، چې د طالبانو د بدلون په تړاو ټولې انګېرنې ناسمې ثابتې شوې او دې ډلې پر خپلو ژمنو وفا ونه کړه.
د لېتوانیا د استازې په خبره، د طالبانو تازه جزایي اصولنامه د ښځو محدودول او پر وړاندې یې تاوتریخوالي ډېرول دي. هغه زیاتوي، که د یو افغان نارینه له لوري ښځه وډبول شي او ټپي شي، نو قاضي یوازې ۱۵ورځې بند ورکوي. د لېتوانیا د استازې په خبره، دغه ډول سزا د دې ډول لویو جرمونو پر وړاندې ډېره کوچنۍ ده.
دې استازې همداراز ټینګار کړی، چې په نادولتي موسساتو کې طالبانو د ښځو د کار مخنیوی کړی او د بشري مرستو د رسولو بهیر یې ټکنی کړی دی. لېتوانیا ټینګار کړی، چې طالبان باید ژر تر ژره پر ښځو او افغان نجونو لګول شوي بندیزونه پای ته ورسوي.
نوموړې زیاتوي، طالبانو نه یوازې دا چې د بشري حقونو په برخه کې پرمختګ نه دی کړی، بلکې د دغه ډلې تر واکمنۍ لاندې نړۍوال ترهګر په افغانستان کې فعال شوي دي. د لېتوانیا استازې پر طالبانو غږ کوي، چې د سیمې او خپلو ګاونډیانو امنیت ته جدي پاملرنه وکړي.
د افغانستان په تړاو د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې د روسیې استازي واسیلي نبنزیا وویل، طالبانو له داع-ش سره مبارزه کړې، خو کافي نهده. د نوموړي په باور، د داع-ش خراسان ډله له بهره مالي ملاتړ ترلاسه کوي او د طالبانو او پاکستان جګړه د دوی (داع-ش خراسان) په ګټه ده.
واسیلي نبنزیا یو ځل بیا په ډاګه کړه، چې په افغانستان کې وضعیت پر ټولې سیمې اغېز کوي او همداراز یې د طالبانو او پاکستان تر منځ له جګړې اندېښنه څرګنده کړه. هغه وویل: «د افغانستان او پاکستان تر منځ د جګړې ډېرېدو ته اندېښمن یو. د دواړو لوریو تر منځ ستونزه باید په خبرو حل شي او وضعیت باید د خبرو مېز ته راوګرځي. موږ په دې برخه کې مرسته کوو».
د هغه په باور، طالبانو د داعش خراسان ډلې پر وړاندې مبارزه کړې، خو «کافي» نهده. هغه زیاته کړه: «داعش خراسان ډله له بهره مالي ملاتړ ترلاسه کوي او غړي جذبوي».
واسیلي نبنزیا همداراز وویل، هر ډول بېثباتي او نښتې د داعش خراسان په ګټه ده او زیاته یې کړه: «د افغانستان او پاکستان تر منځ جګړه د دوی [داعش خراسان] په ګټه ده».
نوموړي یو ځل بیا له طالبانو سره د نړۍوالو د رغوونکي تعامل غوښتنه وکړه او همداراز یې د لوېدیځوالو له لوري پر طالبانو د بندیزونو پر لرې کېدو او د افغانستان د شمتنیو پر ازاېدو ټینګار وکړ.
هغه په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د استازولۍ یا یوناما لپاره د یوه نوي رييس د غوره کېدو غوښتنه وکړه او په وینا یې، دغه نوی رییس باید یوازې د لوېدیځوالو د ګټي پسې نهشي، بلکې د طالبانو غوښتنو او لیدلور ته هم پام وکړي.
نوموړي په افغانستان کې د ټولګډوني حکومت پر جوړېدو، د بشري او په ځانګړې توګه د ښځو حقونو پر رعایتېدو له ټينګار سربېره په ډاګه وویل: «لوېدیځوالو ته وایم، که چېرې افغان ښځو ته د مرستو په لټه کې یئ، نو داسې شرایط برابر کړئ چې په یوه امن او با ثبات هېواد کې ژوند وکړي».
د افغانستان په تړاو د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې د پاکستان استازي عاصم افتخار احمد وویل، د طالبانو تر واک لاندې افغانستان د ترهګرو ډلو لپاره په یو خوندي پټنځای بدل شوی دی.
هغه وویل، چې د تحریک طالبان پاکستان (ټيټيپي)، بلوڅ بېلتونپالو او داعش ډلې شتون په افغانستان کې د ګاونډیو هېوادونو ترڅنګ ټولې سیمې ته یو لوی ګواښ دی.
نوموړې زیاته کړې، چې طالبان له ترهګرو څخه کلک ملاتړ کوي او د افغانستان له خاورې پر پاکستان بریدونه شوي دي. یاد پاکستاني استازي زیاته کړې، چې د طالبانو تر نظارت او ملاتړ لاندې د دوی په هېواد کې ترهګریز بریدونه شوي دي. هغه زیاتوي، چې اسلاماباد له طالبانو سره د مسایلو د حل لپاره په ډیپلوماتیکو خبرو اترو باندې ټینګار کوي چې په سعودي، قطر او ترکیه کې هم مذاکرات وشول، خو چندان پایله یې ورنهکړه.
عاصم افتخار احمد زیاتوي: «طالبانو په دې مذاکراتو کې تضمین نه راکولو، د افغانستان له خاورې یې د ترهګریزو بریدونو د مخنیوي په برخه کې رضایت او همکارۍ ته غاړه کېنښوده». دا استازی همداراز وایي، چې د افغانستان له خاورې څخه ترهګر په پاکستان کې جوماتونه، ښوونځي او پوځي مرکزونه په نښه کوي.
د نوموړي په خبره، د فبرورۍ په ۲۶مه طالبان وروسته تر هغې د پاکستان خلاف بریدونه وکړل چې دوی په افغانستان کې د ترهګرو مرکزونه په نښه کړل. دا پاکستانی استازی زیاتوي، چې طالبانو پر ډیورنډ کرښه د دوی پر پوستو او مرکزونو مخامخ بریدونه وکړل.
د ده په وینا، پاکستان د خپل ځان او خلکو د دفاع لپاره اقدامات کړي او تر هغې پورې به خپلو اقداماتو ته دوام ورکړي، تر څو پورې چې د افغانستان له خاورې د ترهګرۍ ګواښ ختم شوی نه وي. هغه زیاته کړې، چې په افغانستان کې د روانو بریدونو په تړاو د یوناما راپور هر اړخیز او رېښتینی نه دی او باید په دقیقه توګه مستند مسایل راواخلي.
هغه وایي، یوناما هغو سیمو ته لاسرسی نهلري چې تر بریدونو لاندې راغلي او په دې اساس د دوی وروستی راپور ردوي.
عاصم افتخار احمد ټینګار کړی، چې په افغانستان کې بشري ناورین ډېر شوی او باید نړۍوالې مرستندویه ادارې خپلې همکارۍ دغه هېواد کې پراخې کړي. دې پاکستاني استازي ویلي، چې میلیونونه افغانان د دوی په هېواد کې په ناقانونه توګه اوسېږي او «حتی د دوی خاورې ته یې ځینې ګواښ هم وو».
هغه د خپلو خبرو په پای کې ټینګار کړی، چې هېواد یې له افغانستان سره د ورورولۍ تاریخي اړیکې لري او دوی له سولې برخمن افغانستان غواړي. د پاکستان استازي دا بیا وویل، چې د افغانستان اوسني واکمنان باید د وسلهوالو ډلو مخنیوی وکړي او په دې برخه کې د ګاونډیانو د امنیت لپاره جدي اقدامات وکړي.
د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې د فرانسې استازی وايي، چې د طالبانو لهخوا د ښځو پر وړاندې د محدویتونو احکام جدي اندېښنې دي او فرانسه له افغان مېرمنو سره خپل پیوستون اعلانوي.
د هغه په وینا، دغه حکم بیا ښځې د دویمې درجې اتباعو په توګه راښيي او د افغان ښځو پر حقونو سیستماتیک نقض د جنسیت پر بنسټ د ځپنې بېلګه ده، چې د روم د اساسنامې له مخې کېدای شي د بشریت پر ضد جنایت وګڼل شي.
د فرانسې استازي ټینګار وکړ، چې طالبان باید د ترهګرۍ پر ضد جدي اقدامات وکړي، په ځانګړي توګه د داعش - خراسان، القاعده او تحریک طالبان پاکستان پر وړاندې باید پرېکنده عمل وکړي.
هغه وویل، چې نړۍواله ټولنه باید ځان وپوښتي چې تر اوسه د طالبانو پر وړاندې غوره شوې تګلاره څومره اغېزمنه وه، ځکه د دوحې د بهیر له پیل راهیسې طالبانو یوازې په لا زیاتو پاروونکو اقداماتو ځواب ورکړی دی.
خو فرانسه د خبرو او ډیالوګ دروازه نه تړي او ټینګار کوي چې نه غواړي افغان ښځې او نارینه یوازې پرېښودل شي. استازي وویل چې فرانسه به د بشري مرستو له لارې د افغان ښځو او نارینهوو ملاتړ ته دوام ورکړي، که څه هم بشري مرستندویه بنسټونه په ډېرو سختو شرایطو کې خپلې چارې پر مخ وړي.
هغه یادونه وکړه، چې د امنیت شورا د ۲۷۲۰ پرېکړه لیک د داسې افغانستان غوښتنه کوي چې په سوله کې وي او خپلو نړیوالو ژمنو ته ژمن پاتې شي.
فرانسه د یوناما او د ملګرو ملتونو د ټولو ادارو هڅې وستایلې او ویې ویل چې د یوه ټولشموله سیاسي بهیر د رامنځته کولو لپاره د یوناما ملاتړ ته دوام ورکوي.