سیمه ییزو سرچینو افغانستان انټرنشنل – پښتو ته ویلي، چې د کونړ ولایت د پېچ درې ولسوالۍ په ماڼوګي کلي کې له سوات څخه د راغلو کډوالو په یوه کور کې چاودنه شوې، چې له امله یې د یوې ښځې او درې ماشومانو په ګډون پنځه کسان وژل شوي دي.
یوې باوري سرچینې، چې نه یې غوښتل نوم یې یاد شي، افغانستان انټرنشنل – پښتو ته وویل، چې په دې پېښه کې له چاودنې وروسته یو کس نادرکه شوی او د کور ودانۍ په بشپړ ډول ویجاړه شوې ده.
د سیمهییزو سرچینو په وینا، پېښه نن شپه شاوخوا ۸:۴۰بجې د خیبر پښتونخوا د سوات سیمې څخه د راغلو کډوالو په کور کې رامنځته شوې ده.
سرچینې زیاتوي چې د چاودنې له امله کور په بشپړه توګه نړېدلی او د سیمې اوسېدونکي اوس د نادرکه شوي کس د موندلو لپاره په شاوخوا پټیو او سیمو کې پلټنې کوي.
تر اوسه د چاودنې دقیق علت نه دی روښانه شوی، خو د سرچینو په وینا، ګومان کېږي چې پېښه د چاودېدونکو توکو له امله رامنځته شوې وي.
طالبانو تر اوسه د دې پېښې په اړه کوم رسمي غبرګون نه دی ښودلی.
د افغان کرېکټ ملي لوبغاړو محمد نبي او راشد خان د هند په یوه روغتون کې د افغان کرېکټ د پخواني ملي لوبغاړي شاپور ځدراڼ پوښتنې ته ورغلي دي. محمد نبي ویلي، د شاپور ناروغي «عادي» نهده او راشد خان د هغه د رغېدو لپاره د دعاګانو هیله کړې ده.
د افغانستان د کرېکټ ملي لوبډلې پخوانی تیز توپ اچوونکی شاپور ځدراڼ له څه مودې راهیسې د هند په ګریټر نویډا کې تر درملنې لاندې دی او نن (چهارشنبه د غويي ۲۳مه) د کرېکټ ستورو محمد نبي او راشد خان یې پوښتنې ته ورغلي وو.
محمد نبي په خپله فېسبوکپاڼه لیکلي: «زموږ هغه دنګ او له شور او جذبې ډک شاپور چې تل مو په میدانونو کې په قوي اراده لیدلی، نن د ناروغۍ په بستر کې لیدل راته ډېر دردوونکي وو».
هغه زیاته کړې: «د شاپور ناروغي عادي نه ده». خو نوموړي په دې اړه نور جزییات نهدي ورکړي.
له دې سره سم، د کرېکټ بل ستوري راشد خان هم په خپله فېسبوکپاڼه کې لیکلي، چې د هغه روغتون چې شاپور ځدراڼ پهکې بستر دی له مشرتابه سره د هر ډول همغږۍ او همکارۍ لپاره په دوامداره توګه په اړیکه کې دی.
هغه زیاته کړې: «تر ټولو مهمه دا ده چې هغه لا هم زموږ او ستاسو د ټولو اخلاصناکو دعاوو ته اړتیا لري».
د هندي رسنیو د راپورونو له مخې، شاپور ځدراڼ ډېرې کمې خبرې کولای شي، زیاتره وخت ویده وي او شاوخوا ۱۴ کیلو وزن یې له لاسه ورکړی دی.
په افغانستان کې پر سنیو د طالبانو له بندیزونو سره سم د کاناډا په ټورنټو کې د بیان ازادۍ مرکز درېیمه کلنۍ ناسته کړې ده. د ناستې جوړونکو ویلي، چې په دې غونډه کې د افغان خبریالانو په ګډون شاوخوا درې سوه جلاوطنه خبریالانو، د رسنیو فعالانو، اکاډمیکو او سیاسي څېرو ګډون کړی و.
د ناستې سږنی تمرکز د بیان ازادۍ وضعیت او د جلاوطنه افغان خبریالانو جدي ننګونو ته ځانګړی شوی و. د مرکز بنسټګر او رییس نجیب اصیل وویل چې ډېری خبریالانو اوس مهال د ګواښ، سانسور، سیاسي فشار او امنیتي خطرونو له امله خپلې هېوادونه پرېښي او اوس د کوربنو هېوادونو په رسنیزو ادارو کې د کار موندلو له سختو خنډونو سره مخ دي.
ده زیاته کړه چې مرکز په وروستیو درې کلونو کې د جلاوطنه خبریالانو او رسنیزو فعالانو یوه نښلوونکې شبکه جوړه کړې چې سلګونه ژورنالیستان له بیلابیلو هېوادونو سره یوځای کوي.
د بيبيسي مشرې خبریالي لیسي ډوسېټ او «په کابل کې تر ټولو ښه هوټل، د افغانستان د خلکو تاریخ» کتاب لیکواله، د ناستې ځانګړې مېلمنه وه. هغې د نړۍ د بیان ازادۍ پر وضعیت او په ځانګړي ډول په تېرو دوو لسیزو کې د افغانستان د رسنیو او د معلوماتو د لاسرسي لاسته راوړنو باندې خبرې وکړې او د جلا وطنه افغان خبریالانو لهخوا د افغانستان د پېښو په مستندسازۍ کې ترسره شوی کار یې وستایه.
یاد مرکز د هغې له څلوېښت کلنې مسلکي هڅې او د افغانستان او سیمې د پېښو د پوښښ له امله د نوموړې ستاینه هم کړې ده.
په غونډه کې د «څنګه د خپل هېواد پېښې پوښلای شو کله چې بېرته ستنېدای نه شو» تر سرلیک لاندې د بحث پر مېز د افغانستان انټرنشنل رییس هارون مجفيزاده، د اکواډرو څېړنیز خبریال اندرسن بوسکن، د ترکیې هېواد تحقیقي خبریال آرزو یلدز او د الجزیرې پخواني خبریال ولید بتراوي د جلاوطنه ژورنالیزم ننګونې تشریح کړې.
خبرپاڼه کې راغلي چې ګډونوالو خپلې شخصي تجربې، د سرچینو د لاسرسي محدودیتونه، امنیتي ستونزې او رواني فشارونه شریک کړل او ټینګار یې وکړ چې د تبعیدي خبریالانو ترمنځ همکاري او له نړیوالو رسنیزو شبکو سره نښلېدنه د خلکو غږ د نړۍ غوږونو ته رسوي.
دغه ناسته کې د رسنیو یو شمېر فعالانو او د بیان ازادۍ ملاتړو له جلا وطنه خبریالانو سره د لا ډېر ملاتړ غوښتنه وکړه. نجیب اصیل له کاناډا حکومت او نړیوالو ملاتړو سازمانونو وغوښتل چې د افغان خبریالانو په اسکان کې همکاري زیاته کړي، په ځانګړي ډول د هغو خبریالانو لپاره چې په پاکستان، ایران او ترکیه کې له جدي ستونزو سره مخ دي.
افغانستان اوس د مطبوعاتو د ازادۍ په نړیوال شاخص کې بیخي ټیټې درجې ته راغلی او د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته رسنۍ له سختو محدودیتونو، د ښځینه خبریالانو پر کار د درنو بندیزونو سره مخ دی.
د افغانستان د پخواني جمهوري نظام پر مهال د چارو ادارې مشر فضل محمود فضلي ویلي، چې د خیبر پښتونخوا د اعلی وزیر سهیل خان اپریدي وروستیو څرګندونو په سیمه کې د پاکستان د «ډالري جګړې» حقیقت بربنډ کړی دی.
فضلي ویلي، پاکستان لا هم په پښتون مېشتو سیمو کې د خپلې «ډالري جګړې» د دوام لپاره له ترهګرۍ څخه د یوې پلمې په توګه ګټه اخلي.
د نوموړي په وینا، د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر په ښکاره اعتراف کړی چې پاکستانی پوځ باید خپله «ډالري جګړه» د پښتنو له سیمو وباسي، او دا د یوه برحاله چارواکي له خوا «ټکان ورکوونکی اعتراف» دی.
فضل محمود فضلي ادعا کړې، چې دغه څرګندونې ښيي د پاکستان پوځي عملیات تر ډېره د بهرنیو امتیازاتو او مرستو د ترلاسه کولو لپاره ترسره کېږي.
هغه همداراز ویلي، چې د ۲۰۲۶کال د اپرېل میاشتې په جریان کې د ارومچي په ښار کې د چین، طالبانو او پاکستان ترمنځ له غیر رسمي خبرو وروسته، طالبان او اسلاماباد د افغان کلیو د بمبارۍ په اړه په «مشکوک ډول» چوپ پاتې شوي دي.
فضلي باور څرګند کړی چې دا چوپتیا د چین د فشارونو پایله ده، څو د سیمې وضعیت ارام وښودل شي، خو د هغه په خبره، د افغانانو پر ضد د پاکستاني ځواکونو بریدونه او یرغلونه لا هم دوام لري.
نوموړي پر طالبانو هم نیوکه کړې او ویلي یې دي چې د هېواد د دفاع پر ځای، له پاکستان سره «پټې معاملې» زیاتې شوې دي او د پاکستاني پوځ د بریدونو او تېریو پر وړاندې چوپتیا غوره شوې ده.
تر اوسه طالبانو او پاکستاني چارواکو د فضل محمود فضلي ددغهڅرګندونو په اړه کومرسمي غبرګون نه دی ښودلی.
د طالبانو د ریاست الوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي په مشرۍ د دې ډلې د عامې روغتیا وزیر او د دفاع، کورنیو چارو، لوړو زدهکړو او مالیې وزارتونو او د استخباراتو استازو په افغانستان کې د غوره روغتیايي خدماتو برابرولو په اړه ناسته کړې ده.
د طالبانو تر واک لاندې ارګ د چارشنبې په ورځ وویل چې د عبدالسلام حنفي په مشرۍ د بېلابېلو وزارتونو استازو په یوه ناسته کې ګډون کړی و.
په دې ناسته کې د روغتیايي خدماتو د ښه کولو، د روغتیايي سکتور د کیفیت لوړولو او د روغتیايي چارو د مدیریت په برخه کې د ستونزو او خنډونو په اړه خبرې شوې دي.
د ارګ د خبرپاڼې له مخې، په دې ناسته کې په دولتي او خصوصي روغتونونو کې د معیاري طبي وسایلو او تجهیزاتو برابرولو، د مړینې پېښو د کمولو، د ماشومانو د روغتیايي برخو د پیاوړتیا، د ناروغیو وقایې ته په پاملرنې، د سرطان ناروغي د تشخیص او درملنې په برخه کې د اسانتیاوو پر رامنځته کولو ټینګار شوی دی.
لوړ پوړو طالبانو د غوره روغتیايي خدماتو برابرولو په تړاو دغه ناسته داسې مهال کړې، چې له تېرو څه باندې ۹ میاشتو راهیسې، د طالبانو او پاکستان ترمنځ د شخړې له پیل څخه افغانستان د درملو له کمښت سره مخ دی.
طالبانو افغانستان ته له قاچاقي لارو څخه د درملو پر واردولو هم بندیز لګولی دی، خو ګڼ افغانان وايي، چې په هېواد کې د فقر او بېوزلۍ ترڅنګ یې اوس په ژوند کې یوه بله لویه ننګونه، سمو روغتیايي خدماتو ته نه لاس رسی هم ور اضافه شوی دی.
د افغانستان د سوداګرۍ خونې ویلي، چې د اسلام کلا-دوغارون په سیمه کې د ګډې ازادې سوداګریزې سیمې جوړېدل کابل او تهران دواړو ته ګډې اقتصادي ګټې لرلای شي. ایران وړاندیز کړی چې طالبان دې د دوغارون د ازادې سیمې په اندازه ځمکه بېله کړي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ ګډه ازاده سیمه جوړه شي.
د ایرنا خبري اژانس د راپور له مخې، د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې د مشرتابه غړي منصور مجید د چارشنبې په ورځ د ایران د خراسان رضوي له والي غلامحسین مظفري سره په لیدنه کې د دغې طرحې هرکلی کړی دی.
هغه ویلي، له ایران سره د همکارۍ دغه ډول ماډل کولای شي د افغانستان او ایران ترمنځ سوداګریزې اړیکې پراخې او د دواړو لورو اقتصادي ګټې خوندي کړي.
مجید زیاته کړې چې اوس مهال د هند او پاکستان دروازې د افغانستان پر مخ تړل شوې دي او دا وضعیت افغانستان اړ باسي چې د سوداګرۍ او ترانزیټ لپاره نوي ظرفیتونه رامنځته کړي.
هغه ویلي، په ازاده سیمه کې د درملنې او سوداګرۍ اړوند مرکزونه هم جوړېدلی شي چې د دواړو هېوادونو په ګټه به وي.
د خراسان رضوي والي هم د اسلام کلا-دوغارون په سیمه کې د ګډې ازادې سیمې جوړول د ایران او افغانستان ترمنځ د سوداګرۍ او کارموندنې د پراختیا لپاره مهم ګام بللی دی.
غلامحسین مظفري ویلي، ایران وړاندیز کړی چې افغانستان هم د دوغارون د ازادې سیمې په اندازه ځمکه ځانګړې کړي څو د دواړو هېوادونو ترمنځ ګډه ازاده سیمه جوړه شي.
هغه همداراز ویلي چې په نږدې راتلونکې کې به په دوغارون کې د ۶۰ مېګاواټه لمریزې برېښنا پروژه هم جوړه شي.