د فرهنګي محدودیتونو په اوج کې؛ د هلمند دودیزه کلنۍ مشاعره ترسره شوه

دا فلم د برېتانیا د هغې پوځي قطعې کیسه بیانوي، چې د ۲۰۰۶ کال په جولای کې د هلمند د یوې ولسوالۍ د ساتلو مسوولیت درلود او وروسته بیا د طالبانو له لوري په نښه شوه.

د دغه فلم نوم «د وتلو لاره نشته: په کلابندۍ کې د نارینه‌وو رښتینې او لړزونکې کیسه» دی. دا فلم د میجر ادم جویټ د خاطراتو پر بنسټ جوړېږي؛ هغه په هلمند کې د برېتانیا د یادې پوځي قطعې قومندان وو.

شهزاده هري له پوځ څخه تر وتلو وړاندې، ۱۰ کاله په بریتانوي پوځ کې خدمت وکړ او دوه ځله یې د افغانستان د جګړې د لومړۍ کرښې په ماموریتونو کې برخه اخیستې ده.

شهزاده هري د ۲۰۰۷ کال په وروستیو کې د یوه ۱۰ اونیز ماموریت لپاره هلمند ته لاړ. هري په هغه وخت کې د جنګي ډګر د هوایي کنټرولر په توګه دنده ترسره کوله. دغه محرمانه ماموریت په انټرنېټ کې د هغه د حضور له افشا کېدو وروسته، له ټاکلي وخت مخکې پای ته ورسېد.

له افغانستان څخه د هري تر ستنېدو وروسته، برېتانوي رسنیو ورته د «جنګیالي شهزاده»، «زړور هري» او «زموږ له زامنو څخه یو» په څېر لقبونه ورکړل. هغه وروسته بیا افغانستان ته د ستنېدو لپاره په برېتانیا او امریکا کې تر روزنې او سختو تمرینونو وروسته، د اپاچي چورلکې د پیلوټ په توګه پر شرایطو برابر وګڼل شو.

هري د ۲۰۱۱ په اپرېل کې د کپټان رتبې ته ورسېد او د خپلې سکاډرون له قومندان څخه یې د اپاچي نښان هم ترلاسه کړ.

هغه د ۲۰۱۲ کال په سپټمبر کې یو ځل بیا افغانستان ته لاړ. دغه ماموریت ۲۰ اونۍ دوام وکړ او هغه ته فرصت ورکړل شو، چې په عملیاتو کې د اپاچي چورلکې د مرستیال پیلوټ او ویشتونکي په توګه برخه واخلي.

کنزینګټون ماڼۍ د ۲۰۱۵ په مارچ کې په رسمي ډول له پوځ څخه د هري وتل تایید کړل. په دې پرېکړې سره، په برېتانوي پوځ کې د هغه لس کلن خدمت پای ته ورسېد.

شهزاده هري او میګان مارکل تېر کال له نېټ‌فلېکس سره یو محدود تړون لاسلیک کړ. د دغه تړون له‌مخې، نېټ فلېکس حق لري چې د هري او میګان د تولیدي شرکت «ارچي وېل» پروژې تر نورو وړاندې وڅېړي او بیا یې په اړه پرېکړه وکړي.

دغه مېله چې هرکال د توت د پخېدو له موسم سره یو ځای پیلېږي، پخوا به نږدې یوه میاشت روانه وه؛ خو اوس يې د طالبانو د سختو محدودیتونو او بندیزونو له امله خپل پخوانی رنګ او خوند له لاسه ورکړی دی.

د سیمې خلک وایي، شالمار اوس یوازې د نوم یوه مېله پاتې ده؛ نه د پخوا په څېر خوشحالي او نه هم د ولسي دودونو ازادي په‌کې لیدل کېږي. شالمار د کندهار یوه مشهوره تاریخي، تفریحي او دودیزه مېله ده، چې تاریخي مخینه یې د احمدشاه بابا وخت ته رسېږي.

100%

دغه مېله د توت پخېدو سره هغه وخت پیلېږي، کله چې د ارغنداب د باغونو توتان پخېږي او خلک له سپين بولدک، تخته پل، ارغستان، معروف او نورو ولسوالیو څخه د تفریح لپاره راځي.

د کندهار اوسېدونکي وایي، پخوا به د یادې مېلې فضا بېخي بله وه، خلک به له نورو سېمو څخه له کورنیو او دوستانو سره راتلل. د غېږ نیولو دودیزې لوبې، د اتڼ محفلونه، د موسیقۍ مجلسونه، د شپې د دریا «چمبې» مشاعرې، د لډو او ورقو سیالۍ، دودیزې سندرې او د کلیوالو خوړو پخول د یادې مېلې مهمې برخې وې.

د کندهار ارغنداب ولسوالۍ یو سپین ږېری حاجي اسدالله وایي، شالمار یوازې یوه تفریحي مېله نه وه؛ بلکې د خلکو د خپلمنځي اړیکو، کلتوري راټولېدنې او دودیز هویت یوه مهمه برخه ګڼل کېده.

هغه زیاته کړه: «پخوا به شالمار ته زرګونه کسان راتلل، د شپې تر ناوخته ان تر سهاره به د دریاوو او ډول غږونه وو، ځوانانو به اتڼونه کول، سندري به ویل کېدې او خلک به خوشحاله وو؛ خو اوس هر څه چوپ دي».

هغه زیاتوي، د طالبانو له بندیزونو وروسته خلک نور زړه نه ښه کوي چې څو ورځې په مېله کې پاتې شي.

100%

د تخته پل ولسوالۍ یو ځوان نعمت‌الله هم په دې اړه وایي: «دا ځل خو مېله دومره ژر ختمه شوه، چې لا خلک سم راټول شوي هم نه وو؛ نه موسیقي شته، نه ازاد مجلسونه، نه هغه دودیزې لوبې، یوازې خلک راځي لږ ګرځي او بېرته ځي».

ځايي خلک وایي، د طالبانو له واکمنېدو وروسته په شالمار مېله کې د موسیقۍ، سندرو، د شپې مجلسونو او ګڼو ولسي دودونو مخه نیول شوې ده.

د سیمې یو بل اوسېدونکی محمداسحاق وایي: «کله چې د خلکو د خوښۍ هره لاره بنده شي؛ نو مېله به څنګه ژوندۍ پاتې شي؟ شالمار اوس یوازې یوه عادي مېله ده هغه د پخوا رنګ او خوند يې تللی دی».

هغه زیاتوي، چې پخوا به سوداګرو هم ښه کاروبار کاوه؛ خو اوس د خلکو د کم رنګه ګډون له امله اقتصادي ګټه هم کمه شوې ده. شالمار مېله د کندهار د هغو لرغونو ولسي مېلو څخه ده، چې نسل په نسل خلکو ژوندۍ ساتلې ده.
د ارغنداب شنې سیمې، د توتانو او انارو باغونه، د پسرلي ښکلی موسم او د خلکو دودیزې راټولېدنې د یادې مېلې ځانګړتیاوې بلل کېږي. کلتوري فعالان وایي، که ولسي مېلې محدودې او بې‌خونده شي؛ نو د سیمې کلتوري هویت ته زیان رسېږي.

د دوی په باور؛ شالمار یوازې د ساعتېرۍ ځای نه وو؛ بلکې د خلکو د فرهنګي ازادۍ یوه نښه هم وه. د سپین بولدک یو اوسېدونکی سیدولي په دې اړه وایي: «موږ به پخوا د شالمار لپاره څو ورځې تیاری نیوه، اوس ځکه خلک نه پاتې کېږي چې هلته د خوښۍ څه نه‌دي پاتې. موږ سږکال دغه مېلې ته تللي وو د شپې تر ناوخته به طالبانو نه پرېښودو، دریا نه وه، لډو یا نور د تفریح څه نه‌وو؛ نو داسې مېله به څنګه وي».

شالمار مېله چې یو وخت د کندهار د ولسي خوښیو او دودیز فرهنګ ژوندی سمبول وو، اوس د محدودیتونو او بندیزونو تر اغېز لاندې خپل رنګ بایلي.

شمیم فروتن د ایټالوي ژبې په یوه شعر سره د دغه نړیوال ادبي فستیوال افتخاري ډیپلوم ترلاسه کړی دی.

د نوموړې خاوند رفع وفایي پر خپلې فېسبوک‌پاڼې لیکلي چې شمیم فروتن د سلګونو ګډونوالو ترمنځ د دې ادبي جایزې په ترلاسه کولو بریالۍ شوې ده.

وفایي لیکلي: «دا مهمه لاسته‌راوړنه دې تاته او زموږ د ګران هېواد ټولو ښځو او نجونو ته مبارک وي؛ هغه ښځې چې نن له ډېرو بشري او اساسي حقونو محرومې دي، خو بیا هم ځلېږي.»

د «فرانکو لوی» ادبي فستیوال یو نړیوال ادبي پروګرام دی چې د ایټالوي او غیر ایټالوي لیکوالانو لپاره جوړېږي او موخه یې د معاصر ادب، شعر او کیسه‌لیکنې ملاتړ بلل کېږي.

شمیم فروتن د ۲۰۲۱کال په اګست کې د طالبان له بیا واکمنېدو مخکې په کابل کې د خبریالې په توګه کار کاوه.

هغې ایټالیا ته له کډوالېدو وروسته هم خپلو ادبي او فرهنګي فعالیتونو ته دوام ورکړی دی.

طالبانو تېر لمریز کال د «مشاعرې تنظیم» قانون توشیح کړی و، چې له مخې یې د مینې، انتقاد او د طالبانو د مشرملا هبت الله په اړه انتقادي شعرونه منع شوي دي.

په دې قانون کې راغلي چې د نجونو او هلکانو په اړه عاشقانه شعرونه او د هغوی ستاینه باید ونه شي.

په دې وروستیو کې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزیر هم د کندهار په «انار ګل مشاعره» کې له شاعرانو غوښتي وو چې د طالبانو د حکومت د ملاتړ او دفاع لپاره شعرونه ولیکي.

په یاده مشاعره کې ګڼ شمېر شاعرانو، د طالبانو د حکومت چارواکو، دیني عالمانو او فرهنګي کسانو ګډون کړی و؛ خو د غونډې ګڼې ویناوې، شعرونه او تمثیلي ټوټې د طالبانو د مشر ملاهبت الله اخندزاده د اطاعت، د هغه د فرمانونو د ستاینې او د اسلامي نظام د بقا پر محور راڅرخېدې.

طالب چارواکي شاعرانو ته: «د امیر اطاعت ته خلک راوبولئ»

د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت چارواکي شېر احمد حقاني د یادې مشاعرې پرمهال شاعرانو او لیکوالانو ته په خطاب کې وویل، دوی مکلف دي د اسلامي نظام د دفاع او ستاینې لپاره شعرونه ولیکي.

هغه وویل: «شاعران مکلفیت لري، چي د اسلامي نظام د توصیف او دفاع لپاره شعرونه ولیکي. په شعرونو کې هغه اسبابو ته اشاره وکړي، چي د نظام د بقا، استحکام او ثبات لامل ګرځي».

حقاني زیاته کړه، چې شاعران باید خلک د طالبانو د مشر اطاعت ته وهڅوي او د هغه فرمانونه تشریح کړي. هغه دا هم وویل، چې د طالبانو دښمنان ښايي د فرصت په پیدا کېدو سره غچ واخلي؛ نو ځکه باید د یووالي او د نظام ساتنې لپاره کار وشي.

د مشاعرې تر ټولو جنجالي برخه د کندهار د علماوو شورا د غړي مولوي عبدالهادي ابوالخالد خبرې وې، چې ځوانان یې د عصري وسایلو پرځای د وسلو اخیستو او جهاد ته د چمتووالي لپاره وهڅول.

هغه وویل: «ځوانان دې صورت او سیرت اصلاح کړي او د اتیا زره افغانیو د ټېلیفون پرځای دې راکټ او نورې وسلې واخلي او هر وخت د جهاد لپاره چمتو واوسي». نوموړي همداراز ټینګار وکړ، چې ځوانان باید د وسلې استعمال زده کړي او ځانونه د جهاد لپاره چمتو کړي.

د هغه په خبره: «ځوانان دې اعداد وکړي، جهاد، ټوپک او د وسلې استعمال دې زده کړي او د دې ترڅنګ دې قراني علوم زده کړي؛ ترڅو راتلونکی یې امن او د اسلامي نظام تر چتر لاندې واوسي».

ابوالخالد شاعرانو، لیکوالانو او ترنم ویونکو ته هم سپارښتنه وکړه، چې په خپلو شعرونو او لیکنو کې د طالبانو د مشر ټول فرمانونه وستايي او تشریح یې کړي.
شعرونه هم د طالبانو د مشر او نظام ستاینو ته ځانګړي شوي وو

په مشاعره کې ګڼ شمېر شاعرانو خپل شعرونه د طالبانو د مشر، د اوسني‌ حکومت او د طالبانو د پخوانیو مشرانو په ستاینه کې ولوستل.

یو شاعر وویل:

«هر یو فرمان دې را اخیستی دی له دینه سلام

امیرالمومنینه سلام»

بل شاعر بیا د طالبانو نظام د قربانیو پایله وبلله او ویې ویل:

«دا نظام په قربیانو دی راغلی، په بې شمېره ککریو دی راغلی

دا نظام د ملا عمر مرحوم ارمان دی، دا نظام تابع د دین او د قران دی»

د شعرونو عمومي منځپانګه د طالبانو د نظام مشروعیت، د یادې ډلې د مشر اطاعت او د اسلامي نظام د دوام پر تبلیغ راڅرخېده؛ هغه څه چې د ګڼو فرهنګي او ادبي فعالانو په باور د ادبي غونډو خپلواکي تر پوښتنې لاندې راولي.

د مشاعرې پر مهال د طالبانو د امر بالمعروف محتسبینو پر ګډونوالو د موبایل له لارې د ویډیو اخیستلو بندیز لګولی و او هیچا ته اجازه نه ورکول کېده، چې د غونډې ویډیو ثبت کړي. د سرچینو په وینا؛ دغه محدودیت د دې لپاره وضع شوی و، چې د غونډې ټول جزییات او څرګندونې په ازاد ډول خپرې نه‌شي.
انار ګل مشاعره چې پخوا به د ولسي ادب، شاعرۍ او فرهنګي تبادلې یو مهم سمبول ګڼل کېده، اوس د نیوکه کوونکو په باور تر ډېره د طالبانو د سیاسي او اېډیالوژیکو پیغامونو د خپرولو پر یوه منبر بدله شوې ده.

د یاد دفتر د معلوماتو له مخې، د دغه تفریحي کمپلکس قرارداد د شلو کلونو لپاره له هارون رشید صدیقي تجارتي شرکت سره لاسلیک شوی دی. ټاکل شوې ده چې په دې کمپلکس کې یو لوی هوټل، مجهز مېلمستون او عصري سونا جوړه شي. چارواکو زیاته کړې، چې د دې پروژې موخه د سیاحت او خدماتي سکتور پیاوړتیا او خلکو ته د کاري فرصتونو برابرول دي.

خوست کې د طالبانو مرستیال والي محبوب شاه قانت د پروژې د پرانیستې پر مهال له نورو سوداګرو او پانګه‌والو وغوښتل چې په دغه ولایت کې پانګونه وکړي. همدارنګه د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ رئیس شیر محمد ذبیح د شرکت دا اقدام ستایلی او له خوست مېشتو سوداګرو یې غوښتي چې په پراختیایي پروژو کې فعاله ونډه واخلي. دوی پانګه‌والو ته د بشپړې همکارۍ ډاډ ورکړی دی.

د هارون رشید تجارتي شرکت مسؤل کریم صدیقي ویلي، چې دا مهال د پانګونې لپاره مناسب فرصتونه برابر شوي او دوی په بېلابېلو ولایتونو کې ورته پروژې پلې کړې دي. خبرپاڼه کې ویل شوي، تمه کېږي چې د دې پروژې له بشپړېدو وروسته به لسګونو کسانو ته د کار زمینه برابره شي.