د طالبانو نوي قانون د مخالفانو د ملکیتونو او عوایدو واک په هبت الله پورې محدود کړی

په دغه لیکونو کې افغان نجونو لیکلي، چې د طالبانو له واکمنېدو وروسته ښځې او نجونې په افغانستان کې له زده‌کړو، ازادۍ، ټولنیزو فعالیتونو او خپلو بنسټیزو حقونو محرومې شوې دي.

د یوه لیک لیکوالې ګوترېش ته په خطاب کې لیکلي: «په افغانستان کې نجونې له زده‌کړو محرومې دي او د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې پرې تړل شوې دي». هغې زیاته کړې، چې د افغان ښځو هیلې، ازادي او راتلونکې د له‌منځه تلو په حال کې ده.

په بل لیک کې راغلي، چې د افغانستان خلک په ځانګړي ډول ښځې او نجونې په «ډېر سخت او اندېښمنوونکي» وضعیت کې ژوند کوي. د لیک لیکوالې ویلي، چې فقر، بې‌کارۍ او د لومړنیو ازادیو نشتوالي د خلکو پر ورځني ژوند ژور اغېز کړی دی.

هغې له ملګرو ملتونو غوښتي، د دغه وضعیت پر وړاندې چوپ پاتې نه‌شي او اجازه ورنه کړي چې له طالبانو سره اړیکې د بشري حقونو او په ځانګړي ډول د ښځو د حقونو له ټینګښت پرته عادي شي.

په یوه بل لیک کې راغلي: «موږ په افغانستان کې د داسې یوې ډلې تر واک لاندې ژوند کوو، چې ښځې یوازې د ماشوم زېږولو وسیله ګڼي او د ژوند حق نه ورکوي». د لیک لیکوالې ویلي، چې طالبانو ښځې په ځانګړي ډول له بنسټیزو بشري حقونو لکه زده‌کړو، کار، ښوونځي او پوهنتون څخه بې‌برخې کړې دي.

په بل لیک کې افغان نجونو لیکلي، نه غواړي د نړۍ د چوپتیا قربانیانې شي او له ملګرو ملتونو یې غوښتي چې د دوی غږ واوري. د لیک لیکوالې له ګوترېش غوښتنه کړې، چې د افغانستان په اړه په خپلو لیدنو او خبرو اترو کې د نجونو غږ هېر نه‌کړي.

ثنا چې یوه بله افغانه نجلۍ ده، په خپل لیک کې د ملګرو ملتونو له سرمنشي غوښتي چې له طالبانو سره په اړیکو او خبرو اترو کې د ښځو کړاوونه په پام کې ونیسي او نړۍواله ټولنه وهڅوي چې پر یادې ډلې جدي فشارونه راوړي.

هغې غوښتنه کړې، چې د افغان نجونو پرمخ د ښوونځیو او پوهنتونونو د دروازو پرانیستل باید د ملګرو ملتونو د خبرو اترو او عملي اقداماتو له لومړیتوبونو څخه وي. افغان نجونو په خپلو لیکونو کې ټینګار کړی، چې د افغان ښځو هېرول د افغانستان د کلتور او راتلونکې چوپول دي.

په دغه لیکونو کې نجونو هغو محدودیتونو ته اشاره کړې، چې طالبانو پر ښځو او نجونو لګولي دي. له زده‌کړو محرومیت، د ښوونځیو او پوهنتونونو تړل کېدل او پر ازادۍ، کار او ټولنیز حضور محدودیتونه د دغه ستونزو له ډلې یاد شوي دي.

د لیکونو ځینو لیکوالانو «په چوپتیا کې د ښځو کړاو» د طالبانو د پالیسیو یوه مهمه پایله بللې ده. هغوی د ملګرو ملتونو له سرمنشي غوښتي، چې د افغانستان د نجونو غږ نړۍ ته ورسوي او د افغان ښځو او نجونو د زده‌کړو، ازادۍ او راتلونکې لپاره جدي اقدامات وکړي.

د دغه وزارت له‌خوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په دغه الوتنه کې ۳۵۳ حاجیان هېواد ته ستانه شول. په خبرپاڼه کې راغلي، ټول ۳۰زره افغان حاجیان به په دوو پړاوونو کې د هېواد د څلورو هوايي زونونو له لارې افغانستان ته ولېږدول شي.

خبرپاڼه زیاتوي، په لومړي پړاو کې به نږدې نیمايي هغه حاجیان بېرته هېواد ته ستانه شي چې د حج د سفر په پیل کې له افغانستان نه مستقیم مدینې منورې ته لېږدول شوي وو. دغه حاجیان د جدې له نړۍوال هوايي ډګر څخه افغانستان ته لېږدول کېږي.

په دویم پړاو کې به پاتې حاجیان چې د افغانستان له ۷هوايي زونونو څخه د جدې له لارې مستقیم مکې مکرمې ته تللي وو؛ بېرته هېواد ته ستانه شي. د وزارت د معلوماتو له مخې؛ د ۳۰زره افغان حاجیانو د لېږد بهیر به د ۹۷ الوتنو له لارې د شاوخوا یوې میاشتې په موده کې بشپړ شي.

د دغه قانون له مخې؛ د غایبو او مفقودو کسانو د منقولو او غیرمنقولو ملکیتونو د ساتنې، مدیریت، کرایې ورکولو، سپارلو او د اړتیا په صورت کې بیت‌المال ته د انتقال څرنګوالی تنظیم شوی دی.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه قانون یوه مقدمه، څلور بابونه، څلور فصلونه او ۳۱ مادې لري. د تطبیق عملي مسوولیت یې د سترې محکمې د پوځي معاونیت تر چتر لاندې د غایبو اشخاصو د ملکیتونو څېړنې ریاست ته سپارل شوی دی.

د یاد وزارت په وینا؛ دغه قانون د هغو کسانو د شتمنیو ساتنې لپاره جوړ شوی، چې مالونه یې د هېڅ چا په تصرف کې نه‌وي او د غصب له ګواښ سره مخ وي. خبرپاڼه زیاتوي، چې د دغه قانون له مخې که د کوم غایب شخص مالک، وارث یا قانوني استازی حاضر شي او د خپل ملکیت د سپارلو غوښتنه وکړي؛ نو اړوند ریاست مکلف دی، چې د قاضي له حکم وروسته هغه ملکیت بېرته تسلیم کړي.

همدارنګه په دغه قانون کې راغلي، که د کوم ملکیت مالک وفات شوی وي او هېڅ وارث یا مستحق ونه لري؛ نو هغه ملکیت د بیت‌المال برخه ګڼل کېږي او دولت ته سپارل کېږي.

دا په داسې حال کې ده، چې د راپورونو له مخې طالبانو د خپلې واکمنۍ له بیا پیل وروسته د تېر جمهوري نظام د یوشمېر لوړپوړو چارواکو کورونه او ملکیتونه تر خپل کنټرول لاندې راوستي دي.

امیرمحمد متقي وايي، له ارزونو وروسته یې معلومات ترلاسه کړي چې د دغه ولایت په صنعتي‌ سیمه کې یوشمېر وېشل شوې ځمکې لاهم غیرفعاله دي او ځینې د نورو موخو لپاره کارول کېږي.

د نوموړي په خبره؛ د وزارت د اصولو له مخې یې پرېکړه کړې، له هغه صنعتکارانو به بېرته یادې ځمکې واخلي، چې غیرفعاله وي او پرځای به یې هغه پانګه‌والو ته ورکړي چې د تولیدي فابریکو د جوړولو عملي پلانونه ولري.

د هغه په خبره؛ د غبرګولي میاشتې تر پای ته رسېدو وروسته به دغه بهیر پیل شي. هغه زیاته کړې: «موږ او ولایتي ادارې جدي تصمیم نیولی او هغه صنعتکارانو ته ورکړل شوی وخت هم پای ته رسېدلی، چې فعالیت نه‌لري. هغه ځمکې موږ له هغو څخه اخلو او نورو پانګه‌والو ته یې ورکوو. دا په یاد ولرئ، چې په صنعتي ساحو کې باید صنعتي فعالیت وشي د بل فعالیت اجازه چاته نه ورکوو».

په ورته وخت کې د بلخ یوشمېر سوداګر او صنعتکاران له طالبانو غوښتنه کوي، چې د قانوني اسنادو د ورکړې په برخه کې دې دوی ته اسانتیاوې زیاتې کړي. په بلخ کې دامهال ۱۷۰۰ بېلابېلې کارخونې فعالیت کوي.
طالبان داسې مهال دغه اقدام ترسره کوي، چې یوشمېر صنعتکارانو په صنعتي پارکونو کې ترلاسه شوې ځمکې د تولیدي کارخونو پر ځای تفریحي، ورزشي او کرنیزو ځمکو لپاره کارولې او ان ځینې ځمکې غیرفعاله پاتې دي.

هغه وایي، چې طالبانو د ده له خوندي صندوق څخه پیسې اخیستې، د معلوماتي ټېکنالوژۍ وسایل یې ضبط کړي، په انفرادي بندخونه کې یې ساته، شکنجه کړی یې و، د اعدام ګواښونه یې ورته کول او ان بربنډ یې له چته راځوړند کړی و.
کورن‌وېل چې پخوا د برېتانیا د پوځ ډاکټر و د ۱۴۰۱ کال د مرغومي په میاشت کې د ملګرو ملتونو د کډوالۍ ادارې سره د کار پرمهال په کابل کې د طالبانو له‌خوا ونیول شو او ۲۷۲ ورځې یې د طالبانو په زندان کې تېرې کړې.

هغه ادعا کوي، چې طالبانو هڅه کوله د ده قضیه د پیسو ترلاسه کولو، د بندیانو د تبادلې او د برېتانیا حکومت د خبرو مېز ته راکاږلو لپاره وکاروي. کورن‌وېل د ۱۴۰۲کال د تلې په ۱۷مه له څو نورو برېتانوي وګړو سره یوځای د طالبانو له زندانه خوشې شو.
د هغه په وینا؛ د ده او نورو بندیانو خوشې کېدل طالبانو ته د ۱۲۰ مېلیونه پونډو تر ورکړې وروسته ترسره شول. د خوشې کېدو پر مهال طالبانو ورته خبرداری ورکړی و، چې افغانستان ته دې بېرته نه راګرځي؛ ځکه نوم یې په تور نوملړ کې شامل دی.

د نیولو کیسه

کورن‌وېل وایي، چې د نیولو په ورځ د طالبانو استخباراتو ځواکونه په کابل کې د هغه د هوټل خونې ته ننوتل او د خوندي صندوق دننه د یوې تومانچې په اړه یې ترې پوښتنې وکړې. هغه وایي، د وسلې قانوني جواز یې لاره او یوازې د احتمالي ترهګریز برید پرمهال د ځان د دفاع لپاره ساتل شوې وه؛ خو طالبانو یې د وسلې جواز ونه مانه.

د هغه په وینا؛ طالبانو ۱۲زره ډالر ترې واخیستل، ټول معلوماتي وسایل یې ضبط کړل، بیا یې پر سر کڅوړه ور واچوله او بل ځای یې ولېږداوه. کورن‌وېل وایي، په لومړنیو پلټنو کې یې لاسونه تر شا تړل شوي وو.

هغه زیاتوي، چې طالبانو څو کلاشینکوفه، له مرمیو ډک شاجورونه، سیمونه او نور وسایل ورته وښودل او ادعا یې وکړه چې غوښتل یې د ترهګریز برید لپاره یې وکاروي. د کورن‌وېل په وینا؛ پلټونکو ورته ویل: «ته ترهګر یې، دلته راغلی یې چې د برېتانیا حکومت په استازیتوب طالبانو ته زیان ورسوې».
هغه وایي، کله یې چې دغه تورونه رد کړل، بیا هم وهل ټکول شوی او د ځمکې لاندې یوې انفرادي خونې ته لېږدول شوی چې ۱۱ ورځې یې هلته تېرې کړې. هغه وایي، په ورځ کې یې یو ځل د تشناب تګ پرته له چا سره اړیکه نه‌لرله.
د نوموړي په وینا؛ یوازې هغه مهال به غږېده چې ساتونکي یې د وهلواو ګواښلو لپاره خونې ته ورتلل. کورن‌وېل وایي، وروسته هغه په یوه خونه کې له پنځو جهادي بندیانو سره واچول شو.

د ده په وینا؛ دغه کسانو درې میاشتې هڅه وکړه، چې دی له فزیکي او رواني پلوه مات کړي او افراطي فکرونو ته یې راوکاږي. هغه وایي، بندیانو به ناڅاپه ورباندې بریدونه کول او که یې له ځانه دفاع کوله؛ د طالبانو ساتونکو به بیا په لرګیو واهه.

هغه زیاتوي، چې بندیانو به قران ورته لوست او هڅه یې کوله اسلام ته یې راوبولي. د کورن په وینا؛ په بندیانو کې هغه کسان هم وو چې د وژنې، تېري او پر ماشوم تښتونې تورن وو.
هغه وایي، طالبانو به د پلټونو پرمهال د ده د پوځي دندې په هکله معلومات غوښته. هغه نږدې ۲۵کاله د بریتانیا له پوځ سره دنده کړې، چې ۱۲کاله د پوځ ډاکټر پاتې شوی و.
کورن‌وېل وایي، طالبانو غوښتل چې هغه اعتراف وکړي چې د برېتانیا جاسوس دی. د نوموړي په خبره؛ د وسلې په زور به یې داسې لیکنې ورباندې لوستلې، چې په‌کې نوموړی ترهګر او د برېتانیا استخباراتي مامور معرفي شوی و.

هغه وایي، په قصدي ډول به یې د دغه ناسمو انګلیسي متنونو تېروتنې هماغسې لوستلې؛ څو وښيي چې دا خبرې حقیقت نه‌لري. د کورن‌وېل په وینا؛ هر ځل به یې چې د طالبانو غوښتنې نه منلې، بیا به وهل کېده.

هغه وایي، په یوه لیکنه کې لیکل شوه و: «زه کورن د برېتانیا د استخباراتو مامور یم» او په خبره یې بله لیکنه کې لیکل شوي و چې هغه افغانستان کې د برېتانیا حکومت لپاره کار کړی.