طالبان د اګست د ۱۵مې د نمانځنې لپاره چمتووالی نیسي

د طالبانو د امنیتي او تصفیوی چارو کمېسیون د چارشنبې په ورځ د افغانستان د امنیتي وضعیت په اړه ناسته کړې ده.

د یاد کمېسیون په خبرپاڼه کې راغلي چې د طالبانو د دفاع وزیر مولوي یعقوب په مشرۍ د امنیتي او تصفیوي کمېسیون غړو د هېواد عموومي وضعیت د ډاډ وړ بللی دی.

د کمیسیون په وینا، په ناسته کې د محرم الحرام په میاشت کې د شیعه وګړو د امنیت د لا ټینګښت او خوندیتوب لپاره پر ځانګړې پاملرنې ټینګار شوی دی.

طالبان داسې مهال د مذهبي مراسمو د امنیت د ټینګښت ډاډ ورکوي چې په افغانستان کې لا هم د داعش خراسان ډلې (داعش خراسان) د احتمالي ګواښونو په اړه اندېښنې مطرح دي.

دغه ډله وخت ناوخت په ښارونو او مذهبي ځایونو کې د بریدونو مسوولیت پرغاړه اخلي او د شیعه ټولنې پر مراسمو یې په تېرو کلونو کې هم خونړي بریدونه کړي دي.

د ملګرو ملتونو او یو شمېر نړیوالو بنسټونو په راپورونو کې هم د افغانستان د امنیتي وضعیت په اړه دا یادونه شوې چې که څه هم په لویه کچه جګړه نشته، خو د داعش خراسان، سیمه‌ییزو وسله‌والو ډلو او پټو شبکو ګواښونه لا هم په بشپړ ډول له منځه نه دي تللي.

طالبان هرکال د محرم الحرام د مراسمو پرمهال شیعه ماتم کوونکي د بیرغونو له ګرځولو او په عام محضر کې د ماتم د مراسمو له ترسره کولو منع کوي او ځینې وخت دغو بندیزونو ته امنیتي چتر ور کوي.

عبدالبصیر انور په ۱۳۳۱ کال کې په پروان کې زیږیدلی او خپلې لومړنۍ زده کړې یې د کابل په نادریه لیسه کې بشپړې کړې او وروسته یې د کابل پوهنتون په طب پوهنځي کې زده کړې کړې وې.

نوموړي حقوقي زده کړې د پاکستان په شهادت العالمیه پوهنتون کې بشپړې کړې وې.

انور د جمهوري نظام پرمهال د ټولنیزو چارو په برخه کې د پخواني ولسمشر محمد اشرف غني سلاکار او وروسته د عدلیې وزارت د وزیر په توګه په دنده وګومارل شو.

عبدالبصیر انور د جمهوري نظام له پرځېدو وروسته ترکیې ته لاړ او هلته یې هم سیاسی فعالیتونه کول او د افغانستان د ژغورنې لپاره د مقاومت عالي شورا غړیتوب یې هم درلود.

نوموړی د سې شنبې په ورځ د ورپښې ناروغۍ له امله په انقره کې ومړ.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي د چار شنبې په ورځ د خپل اونیز خبرې کنفرانس پرمهال د هبت الله له لوري د جوړېدونکې ۸۰۰۰ کسیزې قطعې په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل:«د ځواکونو ځای پرځای کول د هغوی خپله پرېکړه ده؛ خو باید ټاګل شویو پولو ته درناوی وکړي.»

نوموړي دا څرګندونې پرداسې مهال کړې چې د غبرګولي پر ۲۹مه سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې د طالبانو مشر ملا هبت الله اخوندزاده د ډیورنډ کرښې د څار او امنیت ساتنې لپاره د یوې ۸۰۰۰ کسیزې ځانګړي قطعې د جوړولو امر ور کړی.

د یادې قطعې نوم «هبتي قطعه» ده او د جنګیالیو معاشونه به یې د عادي طالبانو په پرتله لوړ وي.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو د مشر له‌خوا جوړه شوې ځانګړي قطعه د ډیورنډ کرښې د امنیت خوندیتوب لپاره جوړیږي او د یادې قطعې له منظمېدو وروسته به د ډیورنډ کرښې د څار او ددې کرښې په اوږدو کې د هرډول تحرکاتو او د جګړې او متارکې قومانده د همدې قطعې په واک کې وي.

په کندهار او کابل کې دوو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د طالبانو «پخواني سرتېري به هم پر ډیورنډ کرښه په خپلو پوستو کې وي، خو ټوله قومانده به د نوې قطعې په لاس کې وي».

همدارنګه افغانستان انټرنشنل - پښتو ته د طالبانو د دفاع وزارت د دوو سرچینو منلې چې د «هبتي قطعې» په نوم د ۸۰۰۰ کسیز ځانګړي ځواک د جوړېدو بهیر روان دی، چې تمویل، روزنه او پوځي تجهیزات به یې د روسیې له‌خوا برابر شي.

سرچینې وايي چې دا قطعه به د داعـش پر ضد عملیات کوي.

بقايي د یوې پوښتنې په ځواب کې ویلي، چې د ګاونډیو هېوادونو، په ځانګړې توګه د افغانستان، ډېر خلک په دغو مراسمو کې د ګډون لېوالتیا لري.

هغه زیاته کړې چې په کابل کې د ایران سفارت او اړوندو کونسلګریو د ګډونوالو لپاره لازمې اسانتیاوې او تدابیر برابر کړي دي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند ټینګار وکړ چې د افغانانو د ګډون د اسانتیا لپاره به هر ممکن اقدام ترسره شي او په دې برخه کې به هېڅ ډول همکاري ونه سپموي.

بقايي ویلي: «موږ حتما تمه لرو چې د افغانستان ډېر خلک په دې تاریخي مراسمو کې ګډون وکړي».

د نړۍوالو روغتیايي راپورونو له مخې؛ د ۲۰۲۵کال په لومړیو میاشتو کې په افغانستان کې تر ۵۱۷ زرو زیاتې تنفسي ناروغۍ او د سیخ و برېښ (سینه و بغل) پېښې ثبت شوې دي. همداراز تر ۲۱زره ډېرې د نس ناستي پېښې هم ثبتې شوې دي.

روغتیايي سرچینې وايي، د هېواد د سویلي ولایتونو په ځانګړي ډول کندهار کې د ګرم موسم له امله د دغه ناروغیو د خپرېدو ګواښ تر نورو سیمو لوړ دی او یاد ګواښ تر ډېره ماشومانو ته پېښ دی.

کندهار چې هر کال د لوړې تودوخې شاهد وي، سږکال هم د اوبو د کمښت او سختې ګرمۍ له امله له روغتیايي ستونزو سره مخ دی. د یاد ښار او ولسوالیو یوشمېر اوسېدونکي وايي، روغتیايي مرکزونو ته د ناروغانو تګ‌راتګ د پخوا پرتله ډېر شوی دی.

د کندهار ښار اوسېدونکی عبدالهادي وايي: «پخوا به مو په ورځو، ورځو روغتون ته اړتیا نه‌لرله؛ خو اوس تقریباً په هر کور کې یو ناروغ شته، د ماشومانو اسهالات او د زړو کسانو تنفسي ستونزې ډېرې شوې دي. روغتونونو ته چې ورشو د ناروغانو ګڼه ګوڼه ډېره وي په دولتي روغتونونو کې خو هیڅ امکانات نه‌شته».

د روغتیايي کارکوونکو په وینا؛ د ناروغانو د شمېر زیاتوالی د شته امکاناتو پر وړاندې ستره ننګونه ګرځېدلې ده. له ډېرو هڅو وروسته بیا هم په کندهار کې د طالبانو روغتیا ریاست په دغه ناروغیو د اخته ناروغانو شمېر شریک نه کړ.

یو ډاکټر د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي: «په اوړي کې معمولا د اسهالاتو او د کولمو ناروغیو شمېر لوړېږي؛ خو سږکال د مراجعینو شمېر د پخوا پرتله زیات دی، امکانات محدود دي او د ناروغانو حجم ورځ تر بلې لوړېږي. داسې هم پېښه شوې، چې ناروغان مړه شوي ځکه هغوی د شخصي روغتون وس نه‌لري او موږ دلته امکانات نه‌لرو».

د کندهار میرویس سیمه‌‌ییز روغتون چې د سویلي زون تر ټولو لوی دولتي روغتون ګڼل کېږي، هره ورځ د زرګونه ناروغانو د درملنې بار پر غاړه لري. د ډاکټرانو په وینا؛ دغه روغتون پخوا د تجهیزاتو، درملو او بشري ځواک له پلوه نسبتا ښه امکانات لرل؛ خو اوس د ناروغانو د ډېر فشار له امله له ګڼو ستونزو سره مخ دی.

کندهار کې د طالبانو د عامې روغتیا ریاست مسوولین وایي، چې د کندهار اوسنی وضعیت د تېرو کلونو پرتله ستونزمن شوی دی. د دوی په وینا؛ له یوې خوا د اوړي سختې ګرمۍ او د څښاک اوبو کمښت د ناروغیو د خپرېدو ګواښ زیات کړی او له بلې خوا د روغتیايي مرکزونو محدود امکانات د ناروغانو لپاره د مناسبې درملنې زمینه کمزورې کړې ده.

روغتیاپالان له خلکو غواړي، چې د پاکو اوبو کارولو، د خوړو حفظ الصحې مراعاتولو، د ماشومانو ساتنې او د ګرمۍ پرمهال د مخنیوي تدابیرو په خپلولو سره د موسمي ناروغیو د مخنیوي لپاره جدي پاملرنه وکړي.